þjóðaratkvæðagreiðsla um framhald viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu.

Virðulegur forseti. Þá er þessi þingsályktunartillaga komin í 2. umræðu og eins og nefnt hefur verið hér í dagskrárliðnum fundarstjórn forseta, áður en þessi umræða hófst hér í dag, þá sýnist sitt hverjum um umræðuna og í raun þær upplýsingar sem hafa staðið þingmönnum til boða í þessari umræðu. Ég hef nefnt það að í sjálfu sér eru þessi nefndarálit sem liggja fyrir í málinu, annars vegar frá meiri hluta utanríkismálanefndar og hins vegar frá þremur minni hlutum í utanríkismálanefnd, ásamt áliti eða umsögn hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar til utanríkismálanefndar, alveg ágæt svo langt sem þau ná og málefnaleg að flestu leyti. Vandinn við þessa umræðu er hins vegar að þessi nefndarálit hafa varpað fram fleiri spurningum en þau sjálf svara. Er það þó tilgangur og markmið með nefndarálitum að kjarna málið og velta upp og svara þeim spurningum sem hafa verið settar fram um meðferð málsins í viðkomandi nefndum. Það vantar nokkuð upp á það, a.m.k. í þessu nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar.

Minni hlutinn hefur búið við þá afleitu stöðu, minni hlutinn í hv. utanríkismálanefnd á ég þá við, að geta ekki kynnt sér öll gögn málsins af því að, eins og bent var á fyrr í dag undir liðnum fundarstjórn forseta, tiltekin gögn hafa verið undanþegin aðgengi almennings að þeim og liggja eingöngu frammi fyrir hv. þingmenn í utanríkismálanefnd en ekki aðra þingmenn og jafnvel með þeim skilyrðum að þeir þingmenn sem hefðu áhuga á að kynna sér þessi gögn geti ekki gert það öðruvísi en með trúnaði. Það er ekki einu sinni um það að ræða, þótt ég hefði áhuga á því sem formaður þingflokks Miðflokksins að senda þar inn fulltrúa flokksins í utanríkismálanefnd, að hann gæti síðan komið og kynnt þingflokknum þau gögn sem hann myndi kynna sér eða fá aðgang að í þessu leyniherbergi. Þetta er auðvitað afleit aðstaða fyrir þingmenn og kemur ekki oft upp hér með þessum hætti. En í þessu máli er það sérstaklega bagalegt því að þetta er heilmikið hitamál. Hvað sem mönnum kann að finnast um þetta mál þá er þetta miklu umfangsmeira mál en svo að hér sé bara verið, eins og sumir hverjir úr stjórnarflokkunum hafa talað um, að varpa því til þjóðarinnar að taka afstöðu til þess hvort menn eigi að fá að kynna sér hin og þessi sjónarmið Evrópusambandsins. Þetta er miklu stærra mál en það. Þetta mál lýtur hreinlega að aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Það þarf enginn að reyna eitthvað að draga úr því og þeir sem raunverulega styðja aðild að Evrópusambandinu eiga bara að vera stórir í sér með það og viðurkenna að þetta er fyrsta skrefið í átt að aðild að Evrópusambandinu og getur ekki verið neitt annað. Þetta er ekki spurning um stóra skoðanakönnun meðal þjóðarinnar. Hvað vill þjóðin? Það liggur reyndar fyrir breytingartillaga frá meiri hluta nefndarinnar, sem ég held að allir eða flestir sammælist um, um að breyta spurningunni sem á að leggja fyrir þjóðina. Menn hafa fallist á það og einnig á það sem minni hlutinn hefur bent á frá upphafi, þ.e. að spurningin eins og hún var orðuð hafi ekki verið málefnaleg og í raun blekkjandi um eðli þessa máls. Sú leið er því farin að sníða a.m.k. einhverja vankanta af þeirri spurningu þótt það hefði mátt gera það enn skýrar.

En mig langar í þessari fyrstu ræðu minni í þessu máli að fjalla annars vegar um formið í þessu og hins vegar um efnið. Og formið skiptir máli, það skiptir verulegu máli; formið á allri þessari þinglegu meðferð og því sem kemur í framhaldinu og ég tala nú ekki um það sem kann að koma fram í framhaldinu. Það er kannski það fyrsta sem þingmenn þyrftu að spyrja sig að hér, spyrja sjálfa sig, og ég hlýt að spyrja þingið: Hverjir hér inni styðja aðild Íslands að Evrópusambandinu? Það er grundvallarspurning. Í því stjórnskipulagi sem við höfum hér á Íslandi, þar sem þjóðkjörnum fulltrúum er falið að móta stefnu fyrir Ísland og setja landinu lög, þá er grundvallarspurningin sú hverjir hér inni á þingi, inni á Alþingi, vilja ganga í Evrópusambandið. Ég get svarað fyrir mitt leyti: Ég vil ekki ganga í Evrópusambandið. Ég mun ekki styðja inngöngu Íslands í Evrópusambandið og ekki einu sinni viðræður við Evrópusambandið um aðildarviðræður enda eru aðildarviðræður einn þáttur í aðild að Evrópusambandinu. Ég get svarað þessu fyrir mitt leyti. Ég get ekki svarað því fyrir hönd annarra þingmanna en öllum má vera ljóst, og ég held það, að þingmenn í stjórnarminnihluta styðji almennt ekki inngöngu Íslands í Evrópusambandið. Svo hefur það komið á daginn í óundirbúnum fyrirspurnum til ráðherra að einn ríkisstjórnarflokkurinn leggst gegn aðild að Evrópusambandinu, leggst gegn aðildinni. Þá finnst manni nú blasa við að ekki sé meiri hluti á Alþingi Íslendinga fyrir því að Ísland gangi í Evrópusambandið. Þetta finnst mér vera grundvallarforsenda fyrir áframhaldi á þessu máli og jafnvel bara fyrir umræðu almennt hér á þinginu. Er meiri hluti fyrir aðildarviðræðum fyrir aðild Íslands að Evrópusambandinu? Þegar svo er ekki þá þurfa menn að spyrja sjálfa sig, eða a.m.k. klóra sér í kollinum yfir því, af hverju verið er að hefja viðræður um aðild að Evrópusambandinu.

Í þessari umræðu er öllu snúið á hvolf. Því miður hefur það verið þannig að almenningur er látinn halda að hann hafi forræði á því hvort Ísland gangi í Evrópusambandið eða ekki, að það verði almenningur sem ætlar að bera ábyrgðina á því að sækja um aðild að Evrópusambandinu, að það verði almenningur sem ætlar að taka afleiðingum af slíkum samningi reynist hann ekki heilladrjúgur fyrir íslenska hagsmuni. Það er ekkert þannig. Almenningur hefur hvorki nein réttindi né neina skyldu til að axla slíka ábyrgð. Ábyrgðin er öll hjá Alþingi í þessum efnum, hjá þjóðkjörnum fulltrúum sem hljóta að þurfa að koma sér saman um, eða a.m.k. meiri hluti þeirra, aðild að Evrópusambandinu ef Ísland á að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Það getur ekki verið neitt öðruvísi. Það kom mér þess vegna undarlega á óvart — það er margt sem kemur manni á óvart en maður er oft ekkert hissa á því sem kemur manni á óvart hér á þinginu, en það var undarlegt að heyra hæstv. innviðaráðherra, sem er nú löglærður, svo að ég haldi því til haga, svara hér í óundirbúnum fyrirspurnum fyrr í dag spurningum um afstöðu hans flokks, sem er Flokkur fólksins, til aðildar að Evrópusambandinu. Hann svaraði því á þann veg — og að ég held réttilega, að því er ég hef heyrt og séð ritað af formanni hans flokks, öðrum hæstv. ráðherra í þessari ríkisstjórn — að flokkurinn legðist alfarið gegn aðild að Evrópusambandinu. Það voru að sjálfsögðu ekki nýjar fréttir en það kom mér á óvart að heyra hann spinna þetta tiltekna þingmál þannig. Það væri samt sem áður svo ofboðslega gott að varpa þessu máli í þjóðaratkvæðagreiðslu vegna þess að það væri allt í einu orðin stefna hans flokks, Flokks fólksins, að senda hin og þessi mál í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég hef aldrei heyrt þetta áður og ég hef aldrei heyrt þennan málflutning frá neinum stjórnmálaflokki hér vegna þess að þeir sem aðhyllast slíkar skoðanir — jú, þær hafa verið til staðar á fyrri þingum en þeir sem hafa haldið slíku fram hafa verið kosnir út af þingi. Það getur alveg verið sjónarmið út af fyrir sig en þá eru menn bara að tala um allt öðruvísi stjórnskipan á Íslandi en hér er. Hér byggjum við ekki og tökum ekki ákvarðanir um sérstök mál án þess að þingið hafi ráðið þau til lykta með einum eða öðrum hætti eða tekið ákvörðun um þau. En hér tala sem sagt ráðherrar Flokks fólksins á þá leið að hér eigi að taka upp einhvers konar þjóðaratkvæðagreiðsluræði og varpa þannig ábyrgðinni á almenning í hinum ýmsu málum, m.a. í þessu máli. En gott og vel, þetta kom á óvart en það var ágætt að heyra hæstv. innviðaráðherra staðfesta það að flokkurinn og hann sjálfur legðust gegn aðild að Evrópusambandinu.

Þá kemur maður að þeirri spurningu og þeirri furðulegu stöðu sem upp getur komið hér ef þjóðin myndi nú álpast til þess að greiða þessum aðildarviðræðum atkvæði sitt í ágúst, eða einhvern tímann síðar ef það myndi tefjast um einhverja daga. Þjóðin myndi álpast — og ég segi álpast vegna þess að ég held að það væri mjög misráðið. Það er mín skoðun eftir að hafa skoðað þessi mál í mörg ár. Það væri mjög misráðið að fara í slíkar viðræður við Evrópusambandið. En segjum sem svo að þjóðin myndi vilja gera það, hver yrði þá staðan ef eftir slíkar aðildarviðræður lægi fyrir samningur, aðildarsamningur, sem þinginu hugnaðist ekki en almenningur væri býsna sáttur við af einhverjum ástæðum? Hver yrði staðan þá? Er Flokkur fólksins tilbúinn að víkja frá því þingræði sem við búum við og fulltrúalýðræðinu og láta það yfir sig ganga og greiða atkvæði á þingi um stjórnarskrárbreytingar sem kjörnum fulltrúum hugnaðist ekki en bara af því að í þjóðaratkvæðagreiðslu um einhvern samning, sem meiri hluti þjóðarinnar myndi kannski ekki einu sinni taka þátt í að fjalla um, kæmi fram einhver stuðningur við þann samning? Þetta eru spurningar, svona stjórnskipulegar spurningar, sem hafa án efa komið upp í umræðu í nefndum, í utanríkismálanefnd og stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, hygg ég, ég geri bara ráð fyrir því. En það er engin umfjöllun um þessi atriði, um svona atriði eins og í þessum nefndarálitum. Og svo er það stóra spurningin: Af því að þeirri sem hér stendur er núið því um nasir, ásamt fleiri þingmönnum úr minni hlutanum, að vilja ekki leyfa þjóðinni að ráða, af því að hér stend ég og leggst gegn því að þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram um aðildarviðræður, leggst gegn því að farið verði í aðildarviðræður við Evrópusambandið og gegn því að Ísland gangi í Evrópusambandið, þá er því stillt þannig upp að menn séu á móti því að þjóðin fái að ráða. En hvað hefur komið á daginn í þessum takmörkuðu umræðum sem hafa verið leyfðar hér um þetta mál og í þeirri afskaplega takmörkuðu viðveru sem hæstv. ráðherrar hafa haft hér við umræðu í þessu máli? Hvað hefur komið fram þar? Í óundirbúnum fyrirspurnum hefur það komið fram hjá fleiri en einum, og að ég hygg fleiri en tveimur hæstv. ráðherrum, síðast í svari hæstv. umhverfisráðherra við óundirbúinni fyrirspurn minni hér á föstudaginn, að þessi ríkisstjórn, sem er að efna til þessarar þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræður, þessi ríkisstjórn sem vill fara í aðildarviðræðurnar, hyggst ekki leggja aðildarsamning fyrir þjóðina, ekki einu sinni kynna aðildarsamning fyrir þjóðinni sem út úr þessum viðræðum fengist, ef hún sjálf, þessi sama ríkisstjórn, fílar ekki samninginn. Ef þessari ríkisstjórn hugnast ekki samningurinn ætlar hún ekki að kynna almenningi hvað kom út úr þessum viðræðum. Það er nú allt lýðræðið. Það eru nú öll skilaboðin til þjóðarinnar. Þjóðin fær að ráða þangað til að ríkisstjórnarflokkunum hugnast eitthvað annað. Það er markmið og þetta er verklagið sem á að vera í þessum aðildarviðræðum. En gott og vel, rökræðunnar vegna skulum við bara fallast á þetta vinnulag og verklag. Þá hlýtur maður að spyrja: Hvernig verður aðildarsamningur eftir aðildarviðræðurnar að líta út til að hinum háu herrum í þessari ríkisstjórn, ríkisstjórnarflokkunum, hugnist að leggja slíkan samning fyrir þjóðina? Hvað þarf að vera í slíkum samningi? Hvað þarf að vera í slíkum samningi til að menn meti það sem svo að þeir vilji bera hann undir þjóðina?

Um þetta hefur verið spurt ítrekað. Hæstv. ráðherrar voru spurðir hér í þessum örfáu óundirbúnu fyrirspurnatímum sem hefur verið boðið upp á undir meðferð þessa máls og örlítið í aðdragandanum. En það er ekkert um svör. Þingmenn hafa enga tilfinningu fyrir því á hverju þessi ríkisstjórn myndi láta steyta. Ég get t.d. sagt bara fyrir mitt leyti hér úr þessum ræðustól, bara strax, svo ég nefni eitthvað — ég get nefnt mörg atriði, ég get nefnt eitt, þ.e. að mér fyndist aldrei koma til greina að ganga í Evrópusambandið og það er ekki bara út af þessu atriði, einu atriði. Það er ekkert eitt atriði sem veldur þar. Það eru mörg atriði en ég myndi segja að hvaða ríkisstjórn sem er væri algerlega veruleikafirrt og ósvífin ef hún myndi hugleiða það að ganga til samninga við Evrópusambandið um einhvers konar afsal á fullveldi þjóðarinnar í sjávarútvegi, á öllum auðlindum hafsins og öllum öðrum auðlindum líka. En ég nefni sérstaklega auðlindir hafsins. Komi út úr viðræðum við Evrópusambandið einhver ádráttur eða einhverjar hugmyndir um að Ísland gangist með einhverjum hætti undir sameiginlega sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins eða einhvers konar afsal á fiskveiðistjórn þeirri sem við höfum eða einhvers konar aðgang útlendinga, aðildarríkjanna, að fiskveiðilögsögunni og fiskveiðum hér á landi eða fjárfestingum í sjávarútvegi hér á landi þá væri það skýr útgangspunktur af minni hálfu. Ég ætti ekki erfitt með að segja það. En jafnvel þetta — og ég hygg nú að meiri hluti þjóðarinnar sé mér sammála um þetta, að það komi ekki til greina að draga eitthvað úr því fulla forræði sem Íslendingar hafa á öllum auðlindum hafsins. Ég held, virðulegur forseti, að almenningur hljóti að geta sammælst um þetta. Þrátt fyrir það hafa ríkisstjórnarflokkarnir og einstakir ráðherrar ríkisstjórnarflokkanna, utanríkisráðherra þar á meðal, ekki getað svarað þessu með þessum hætti, ekki getað veitt þingmönnum, þingheimi, fullvissu fyrir því að það verði gengið til aðildarviðræðna þannig að ekki verði rætt um neitt annað en varanlegar undanþágur í þessum málum, í sjávarútvegsmálum, varanlegar undanþágur frá sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins, sem hefðu þá stöðu sem stofnsáttmálar Evrópusambandsins hafa, þ.e. rétthæð yfir öll önnur lög og reglur Evrópusambandsins þannig að ekki væri hægt að breyta og raska þessari varanlegu undanþágu með almennum lögum eða tilskipunum eða reglugerðum Evrópusambandsins síðar, jafnvel ekki einu sinni eftir tíu ár eða 15 eða 20 ár.

Virðulegur forseti. Nú sé ég að tími minn er senn liðinn og er ég ekki nema rétt nýbyrjuð að fara yfir formið á þessari þingsályktunartillögu. Ég bið virðulegan forseta að setja mig aftur á mælendaskrá.