samgönguáætlun fyrir árin 2026--2040 ásamt fimm ára aðgerðaáætlun fyrir árin 2026--2030.

Frú forseti. Við ræðum hér samgönguáætlun í síðari umræðu. Fyrir liggur nefndarálit meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar um upphaflegu áætlunina. Ég get ekki sagt að það séu gerðar einhverjar stórkostlegar breytingar á samgönguáætlun. Ekki kom ég svo sem auga á eitthvað stórkostlegt, ýmislegt smálegt reyndar. Það sem ég ætlaði að ræða hér eru nokkrir punktar almennt séð. Ég ætla að ræða um ferjur, ferjusiglingar og ferjuáætlun. Ég ætla að ræða örlítið um jarðgangagerð, ætla að ræða almennt um framkvæmdir í vegagerð, koma kannski örlítið inn á sjóvarnir, brúargerð og fleira slíkt.

Ég ætla kannski að byrja á að lýsa yfir vonbrigðum mínum með hversu lítið fé í raun er lagt í samgöngumál. Sérstaklega er ég að horfa á Suðurkjördæmi. Það eru afskaplega rýrir fjármunir sem eru lagðir í vegagerð á Suðurlandi á þessu tímabili. Ég er að tala um fimm ára áætlunina. Vissulega er verið að byggja brú yfir Ölfusá en það er líka langstærsta og raunverulega eina stóra framkvæmdin í kjördæminu í vegagerð á næstu fimm árum, svona klippt og skorið. Reyndar gerir ríkisstjórnin ráð fyrir því að leggja aura í Suðurlandsveg við Hveragerði en það er á næsta kjörtímabili. Þessari ríkisstjórn, frú forseti, og það vekur athygli mína þegar ég fer yfir þessa samgönguáætlun, gengur ágætlega að áætla útgjöld og framkvæmdir fyrir næstu ríkisstjórn. Hins vegar er ekki verið að gera mikið á þessu kjörtímabili. Menn tala digurbarkalega. Einhvern tímann sögðu þeir, fyrst eftir að þeir tóku við, þessi hæstv. ríkisstjórn, að þeir ætluðu að ræsa vélarnar. En ég verð að segja, frú forseti, að þeir hafa ekki ræst eina einustu vél. Það sem meira er, það er ekki fyrirsjáanlegt að það sé verið að fara að ræsa einhverjar vélar, ekkert umfram það sem verið hefur. Vegagerð í landinu er ekki að taka neinum stórstígum framförum eða taka nein stökk svo að hægt sé að nota orðalagið ræsum vélarnar. Það er bara ekki að gerast. Það er ekkert stórkostlegt í augsýn. Það er bara þannig. Jú, jú, mikið tal. Það verður ekki af þeim tekið að þau hafa áætlanir og aðallega fram til næstu ríkisstjórnar og næsta ríkisstjórn fær greinilega fangið fullt af verkefnum og þarf að gera það sem þau sögðust ætla að gera; ræsa vélar, lyfta sleggjum og ýmislegt annað sem þau hafa tekið upp við sig hvað varðar uppbyggingu innviða. Þau höfðu t.d. stór orð um það, frú forseti, og skemmst er að minnast þess þegar þau lögðu skatta á almenning í landinu og fyrirtækin í landinu í lok síðasta árs. Ég get ekki einu sinni talið upp alla þessa skatta, þeir eru það margir, kílómetragjald er t.d. það sem er kannski skemmst að minnast sem almenningur er gjörsamlega að fara yfir um á og hefur ekki tekist að lagfæra. Menn fá bara áætlanir og leiðréttingar og endurálagningar, alveg sama hvað menn reyna að klóra í bakkann. Flestir hafa nú reyndar gefist upp á því, frú forseti, gefist upp á því að reyna bara yfirleitt að færa þetta til betri vegar og borga bara sína reikninga í von um að einhvern tímann vakni Skatturinn upp við það að þeir hafi alls ekki keyrt eins mikið og þeir verða að greiða fyrir.

Ég ætlaði að fara í ferjurnar, frú forseti, ég ætlaði ekki að gleyma mér í gleyma mér í þessu. Sjáið til. Samgöngunefnd virðist allt í einu vakna upp í vetur, kannski vegna þess að samgöngur við Vestmannaeyjar rofnuðu bara nær algerlega, ef má orða það þannig, frú forseti, núna í vetur og vor. Þeir vakna upp við það og er einkennilegt að það þurfi allt í einu að fara að búa til eitthvað sem heitir ferjuáætlun, sem er einkennilegt vegna þess að ferjurnar í landinu eru flestar hverjar að nálgast þrítugs- og fertugsaldurinn. Þá vaknar hæstv. ríkisstjórn upp við að það þurfi jafnvel kannski að fara að huga að því að smíða nýjar ferjur. Það tekur reyndar, frú forseti, nokkur ár að hanna og smíða nýja ferju þannig að þetta er, frú forseti, enn og aftur verkefni sem kemur í hlut næstu ríkisstjórnar. Þessi ríkisstjórn er ekki að fara að leggja fé í þetta. Hún getur í mesta lagi hafið undirbúning að hönnun. Er þetta ekki skondið, frú forseti? Verkstjórnin verklausa uppgötvar að flestar ferjur landsins eru orðnar þrítugar, að nálgast fertugsaldurinn, sigla hér í Atlantshafinu milli lands og eyja og það hefur alveg gleymst að það þyrfti hugsanlega endurnýja þessar ferjur.

Ég ætla að ræða um Vestmannaeyjar kannski einna mest. Þar hefur, eins og allir vita, verið hörmungarástand í samgöngumálum. Það segir í meirihlutaálitinu að í Landeyjahöfn hafi verið mikill sandburður. Það er ekkert nýtt, frú forseti. Ef menn horfa á Landeyjahöfn þá er sandur austan við höfnina en það er líka sandur vestan við hana og það er sandur norðan við hana og það er sandur sunnan við hana og það er sandur undir henni. Eini staðurinn þar sem ekki er sandur er fyrir ofan hana, þannig að það ætti ekki að koma neinum á óvart að þarna geti aldeilis orðið sandburður ef vindur, sjólag eða öldulag er með þeim hætti, sem er nánast árvisst á hverjum einasta vetri og það eru engar nýjar fréttir. Náttúruöflin þarna eru vel þekkt og það þarf enginn að vera hissa á því þó að það sé sandburður í kringum Landeyjahöfn. Það þarf enginn að fara að klóra sér í hausnum yfir því að það séu allt í einu komnir skaflar af sandi fyrir utan og í mynni hafnarinnar. Það sem þarf að gera er auðvitað að hugsa til þess hvernig við leysum það vandamál. Það er gert með dælingu. Það þýðir ekkert að senda einhverja árabáta þarna til að dæla upp sandi. Það þarf öflug skip og kannski það eina sem er ljós punktur í dag hvað varðar Vestmannaeyjar — og Vestmannaeyingar eru tæplega 5.000, ekki 6.000 eins og stendur í meirihlutaálitinu, vonandi verður það fljótlega — er að það er búið að semja við fyrirtæki sem hefur öflugra skip heldur en hefur verið undanfarin ár. Þess vegna má kannski vera bjartsýnn á að það muni ganga betur að dæla sandi. Gallinn við þetta er þó áfram sá að það skip er ekki betur í stakk búið til að dæla sandi í slæmu veðri eða mikilli ölduhæð þannig að við erum áfram bundin þeim annmörkum. En það er öflugra og dælir sandi þrisvar eða fjórum sinnum hraðar heldur en núverandi skip þannig að það er það jákvæða. Neikvæðu hlutirnir eru margir, t.d. sá að Herjólfur IV er enn þá bilaður. Hann gengur enn á annarri skrúfunni. Það tók óratíma að fá varahluti og þeir eru ekki enn komnir en eru væntanlegir. Það mun taka einhverja daga að skipta þeirri skrúfu út, þrjá eða fjóra daga líklega. Þetta er auðvitað fyrir utan að það gæti hugsanlega verið varasamt að sigla skipinu á einni skrúfu, kannski í vondum veðrum alla leið til Þorlákshafnar, kannski með skólakrakka í brjáluðum sjó, þannig að þetta er auðvitað ábyrgðarhluti.

Baldur hefur verið tekinn úr Breiðafirði og ég skil íbúa þar og þá sem eru með rekstur á Breiðafirðinum auðvitað mjög vel að þeir þurfi að sætta sig við það að þetta skip sé tekið af þeim með litlum fyrirvara einu sinni eða tvisvar á hverju ári. Þetta þarf auðvitað að laga.

Það sem þarf að gera, frú forseti, er að smíða nýtt skip. Ég myndi beina því til hv. samgöngunefndar að það þurfi tvö skip í Vestmannaeyjum, eitt til vara, og síðan yfir sumartímann, kannski fimm mánuði á ári, þá þurfa þessi tvö skip að vera í stanslausum siglingum milli Landeyjahafnar, ef hún er opin, og Eyja þannig að það náist 10, 12, 14 ferðir á dag. Það er ekki boðlegt fyrir Vestmannaeyinga að þurfa að vera á einhverjum biðlistum og panta með margra vikna fyrirvara til að ná ferð með ferjunni, tala nú ekki um ef þú ert með bifreiðina með þér, þá ertu yfirleitt á biðlista, sérstaklega um helgar vegna þess að ferðamannastraumurinn er þvílíkur. Þannig að ég tel, frú forseti, og lýsi því hér yfir og hef gert það áður, að það þarf tvö skip í Vestmannaeyjum. Yfir veturinn nægir kannski eitt en þá er hitt til vara. Þetta kostar auðvitað fjármuni en minnug þess að ríkisstjórnin sagði: Við skulum leggja á ykkur ýmsa skatta, ágætu íbúar, en við ætlum að leggja þá í innviði. Vestmannaeyingar hafa aldeilis greitt sitt til samfélagsins þannig að ég legg til að það verði sett tvö skip til Vestmannaeyja og það verði hafin hönnun á nýju skipi nú þegar og auðvitað líka að leysa önnur ferjuvandamál eins og á Breiðafirði og í Eyjafirði í leiðinni. Þetta kostar aura en þetta þarf að gera.

Ég gleymi náttúrlega einni ferju. Það er náttúrlega ferja sem gengur líka frá Neskaupstað í Mjóafjörð þegar ekki er vegasamband þar á milli þannig að það er fimmta ferjan. Ég veit ekki hvaða koppur það nú er [Hlátur í þingsal.] en það þarf kannski að — hv. þm. Jens Garðar Helgason hlær nú en hann getur kannski upplýst okkur um það hvað það skip heitir, ég man það nú ekki í augnablikinu. En það er ófremdarástand, frú forseti, í ferjumálum og ég tek undir með meiri hluta samgöngunefndar um að það þurfi ferjuáætlun en legg áherslu á að sú áætlun verður auðvitað að vera fjármögnuð og hún þarf að birtast eins fljótt og auðið er. Íbúar þessara eyja geta ekki unað því að vera að sigla þarna fertugum skipum í stórsjóum Atlantshafsins.

Ég ætla kannski aðeins að minnast á viðbrögð ríkisstjórnarinnar við slæmum samgöngum við Vestmannaeyjar. Að stofna viðbragðshóp er ágætt en það má búast við að þetta endurtaki sig yfir vetrartímann, að samgöngurof verði við Eyjar. Það er bara alvanalegt og á ekki að koma mönnum á óvart. Menn eiga að vera tilbúnir með viðbragðsáætlun og ég lýsi vonbrigðum mínum yfir því að ekki hafi verið boðið út flug til Vestmannaeyja með þeirri tíðni flugferða sem Vestmannaeyingum ber, þ.e. að það sé flogið til Vestmannaeyja yfir vetrarmánuðina tvisvar á dag þannig að fólk, sjúklingar og þeir sem þurfa að reka erindi til höfuðborgarinnar komist heim til sín aftur sama dag. Þetta hefur ekki verið þannig. Þetta hafa verið fimm ferðir í viku og einungis einu sinni í viku þar sem er flogið fram og til baka. Þetta er auðvitað óboðlegt, frú forseti, þegar svo er komið að heilbrigðisþjónusta, t.d. sérfræðiþjónusta öll, sérfræðilæknar, augnlæknar o.s.frv., er meira og minna öll saman staðsett á höfuðborgarsvæðinu. Ef það er stefna stjórnvalda að færa alla hluti á höfuðborgarsvæðið þá verður auðvitað að bjóða þeim sem búa úti á landi upp á kosti þess að geta sótt þessa þjónustu án þess að eyða í það fleiri vinnudögum ásamt tilheyrandi kostnaði. Þannig að ég vil beina því til hv. samgöngunefndar að endurtaka eða endurnýja þetta útboð og bjóða út flug til Vestmannaeyja næsta vetur yfir vetrarmánuðina, þá tvisvar á dag en ekki bara fimm sinnum í viku. Þetta er svona mín ábending.

Ég á nú eftir að tala um alla aðra hluti. Ég ætlaði kannski aðeins að tala um göng til Vestmannaeyja. Það væri auðvitað besti kostur ef það væri framkvæmanlegt að gera göng til Vestmannaeyja. Menn segja mér að það sé framkvæmanlegt, sé bara spurning um kostnað. Nú hefur fyrirtækið Eyjagöng borað sína fyrstu holu, er komið mjög langt með það, þeir eru komnir á 230–240 m dýpi. Ég heimsótti þá þegar ég fór til Vestmannaeyja í vikunni og borkjarnar á þessu dýpi eru orðnir eins og best verður á kosið, frú forseti. Þetta eru gleðitíðindi. Það er alls ekkert rándýrt að bora göng til Vestmannaeyja miðað við þessa niðurstöðu. Þetta er á kannski 120 m. Að komast niður á þetta dýpi mun kosta kannski svipað og að bora önnur erfið göng hér á landi. En þegar þú ert kominn niður á þetta berg sem þarna er undir þá mun þetta vera bara svipaður kostnaður eins og jarðgöng per kílómetra í Færeyjum, frú forseti. Þetta eru gleðitíðindi og við bíðum auðvitað eftir því. Þetta er einkaframkvæmd. Ég get ekki þakkað ríkisstjórninni fyrir að hafa stuðlað að þessu en þetta er einkaframkvæmd. Nú stendur til að bora aðra holu uppi á landi, við Kross í Landeyjum, og við bíðum auðvitað spennt eftir því að það komi niðurstöður úr því. Vonandi verða þær líka jákvæðar. Síðan þarf bara að sjá hvernig harka jarðlaganna undir hafsbotni er þarna á milli. Ef þessar niðurstöður verða allar svona er þetta alls ekki ómögulegt heldur vel framkvæmanlegt og kostar enga 200 milljarða, eins og hæstv. samgönguráðherra hefur margsinnis farið ranglega með hér uppi í pontu, vegna þess að hann veit það ekki frekar en ég. En þetta eru góðar niðurstöður þannig að verðið á þessum jarðgöngum fer lækkandi miðað við þessar niðurstöður. Ég vil hvetja hv. samgöngunefnd til að horfa kannski til þess að leggja eitthvað meira af mörkum heldur en hingað til til þessa verkefnis, þ.e. rannsókna á jarðlögum milli lands og Eyja, vegna þess að það er ýmislegt eftir þar og mun taka kannski eitt ár í viðbót að komast að fullnægjandi niðurstöðu hvað þetta varðar.