samgönguáætlun fyrir árin 2026--2040 ásamt fimm ára aðgerðaáætlun fyrir árin 2026--2030.
Virðulegi forseti. Við erum hérna að ræða tillögu til þingsályktunar um samgönguáætlun fyrir árin 2026–2040 ásamt fimm ára aðgerðaáætlun fyrir árin 2026–2030. Þetta er auðvitað afskaplega metnaðarfull samgönguáætlun sem í er að finna afskaplega mikilvægar framkvæmdir sem snerta almenning og það munu allir finna fyrir því þegar þessar framkvæmdir fara af stað. Það sem er kannski einstaklega ánægjulegt núna er að það hefur ekki verið samþykkt samgönguáætlun síðan, ég held að ég muni það rétt, árið 2019, þannig að ég gleðst innilega yfir því að við séum komin á þann stað að við erum hérna að ræða þessa samgönguáætlun í síðari umræðu. Ég bind auðvitað miklar vonir við að við náum að klára þetta af því að hér erum við að ræða mál sem hefur beina tengingu inn til almennings í landinu og hann mun finna fyrir því þegar þessi áætlun kemst til framkvæmda.
Ég vil fyrst og fremst byrja á því að þakka hv. umhverfis- og samgöngunefnd fyrir góða vinnu sem endurspeglast í afskaplega faglegu og góðu nefndaráliti. Það ber þess merki að það hefur verið lögð mikil vinna og mikil hugsun í þá vinnu sem þar er sett fram. Þetta er auðvitað ein af stóru áætlununum og eins og kemur fram í þessu áliti er verið að setja 360 milljarða á næstu fimm árum á tímabili áætlunarinnar í samgöngurnar. Þar fer allra mest í vegakerfið eða 277 milljarðar. Þó að þetta séu stórar upphæðir er þetta þannig að flestum þykir þetta vera nóg og flestir hefðu viljað setja meira fé í þessar mikilvægu framkvæmdir en við lifum í þannig heimi að fé er ekki ótakmarkað og þarf auðvitað að forgangsraða. Maður hefur auðvitað fullan skilning á því. Það eru auðvitað fjölmargar framkvæmdir hér sem fólk hefur skoðun á. Fólk saknar auðvitað framkvæmda, fólk hefði viljað sjá einhverjar framkvæmdir fyrr og það á við öll kjördæmi og þannig er bara lífið, það þarf að forgangsraða með tilliti til þess hvað sé nauðsynlegt og við getum auðvitað aldrei klárað þann óskalista sem þingmenn eru með.
En það sem mér þykir gaman í þessari umræðu er að hér leyfir fólk sér að setja upp kjördæmisgleraugun sín, nærsýnisgleraugun. Oft hefur fólki ekki fundist það vera mjög til fyrirmyndar að vera með kjördæmisgleraugun en ég er algerlega ósammála því af því að ég held að það sé svo mikilvægt að þingmenn ólíkra kjördæma leggist yfir þetta plagg og skoði þetta út frá sínum raunveruleika og leggi sitt mat, byggt á þeim íbúum og þeim aðstæðum sem þeir lifa í og hafa fram að færa á Alþingi. Fyrir mér er þetta styrkur og þess vegna hefur mér þótt þessi umræða vera bara málefnaleg og góð. Hún endurspeglar líka kannski ólíkar þarfir og ólíkar áskoranir þessara kjördæma.
Eins og margir vita er ég Vestfirðingur og við Vestfirðingar þekkjum svo sannarlega mikilvægi þess að hafa öfluga innviði. Þeir eru forsenda samkeppnishæfni svæðisins og aukinnar verðmætasköpunar. Fyrir okkur í Norðvesturkjördæmi og líka á Vestfjörðum eru auðvitað stór verkefni fram undan og það eru margar góðar fréttir úr mínu kjördæmi sem skipta gríðarlega miklu máli. Það á að fara að klára hér stórframkvæmdir sem við höfum verið í síðustu árin, sem eru framkvæmdirnar á Vestfjarðavegi 60. Þar eru 60 ára gamlir malarvegir að víkja fyrir venjulegum vegum. Ég held að margir hafi ekki áttað sig á hversu risastórar framkvæmdir þetta eru, hvað það skiptir svæðið alveg gríðarlega miklu máli að fá þessa framkvæmd. Þess vegna er líka svo áhugavert að þetta er ekki bara mikilvægt fyrir íbúa á sunnanverðum Vestfjörðum. Það er verið að rjúfa þeirra einangrun. Þeir hafa haft Baldur en geta samt ekki alltaf treyst á Baldur af því að það er alltaf verið að stela honum, ég segi það svona með formerkjum, stela honum, það er verið að færa hann í að sinna öðrum samgöngum, milli lands og Eyja, sem er líka mjög mikilvægt. En þessu hafa íbúar á sunnanverðum Vestfjörðum kvartað mikið yfir, að það sé verið að taka Baldur í þetta verkefni, þótt maður hafi svo sannarlega skilning á þeim vonlausu aðstæðum sem Eyjamenn hafa fundið sig í, sérstaklega á þessu vori þar sem margar óvilhallar aðstæður hafa komið upp og gert samgöngur til Eyja afar erfiðar.
En svo ég fari aftur yfir í Vestfjarðaveg 60 og þær stóru framkvæmdir þá erum við þar að klára. Við eigum þar tvær brýr eftir, yfir Djúpafjörð og Gufufjörð. Þegar þær eru komnar þá verður þessari veglagningu lokið. Þetta eru framkvæmdir af þeirri stærðargráðu að þetta hefur sogað að miklu leyti upp allt framkvæmdafé á norðvestursvæði. Það hefur komið niður á Norðurlandi vestra og Vesturlandi þannig að ekki hefur verið hægt að setja eins mikið fé í þau svæði og það er erfitt. En ég segi það líka að framkvæmdirnar á Vestfjörðum voru algerlega mikilvægar og þetta voru stórar framkvæmdir og algerlega nauðsynlegar og ég vona að íbúar bæði á Vesturlandi og Norðurlandi vestra sýni þessu stórvirki skilning og að það hafi minna farið til þeirra í gegnum árin.
En það er breyting í þessari samgönguáætlun. Nú er verið að setja aukið fé og ég ætla að leyfa mér að hafa kjördæmisgleraugun uppi. Núna erum við að sjá að það er verið að setja fjármagn á Skógarströndina og Vatnsnesveginn og það er verið að breikka Kjalarnesið ekki síst. Svo erum við auðvitað að vona að Sundabrautin komist loksins á með innviðafélaginu og það verður auðvitað leikbreytir fyrir alla íbúa á norðvestanverðu landinu.
Ég er búin að vera að nefna hér nokkrar mikilvægar nýframkvæmdir en það er ekki síður mikilvægt að tala um viðhaldið. Það er eitt af þessum gleðiefnum í þessari samgönguáætlun að það er verið að auka fé í viðhald. Viðhald hefur verið í gegnum árin 12–13 milljarðar, verður 17,5 milljarðar í ár og verður svo 20 milljarðar næstu árin. Er það nóg? Nei, það er ekki nóg en við erum samt að bæta í og auðvitað hefðum við viljað gera meira. En eins og ég sagði áðan þá höfum við ekki ótakmarkað fé en það er mikið hægt að gera við þetta aukafjármagn. Ég fann það sjálf, nú settum við auka 3 milljarða í viðhald vega síðasta sumar og ég get alveg staðfest það að allir íbúar sem keyrðu um Dalina og keyrðu á vestursvæði fundu fyrir því að það var verið að setja peninga í viðhald. Það að fá núna auka 5 milljarða á þessu ári og svo auka 7 á næsta ári á eftir að skipta sköpum, jafnvel þótt við stöndum frammi fyrir gríðarlega stórri innviðaskuld. Það tekur tíma að vinna hana upp en það skiptir mestu máli að stöðva blæðinguna og stoppa í gatið og halda svo áfram.
Mig langar líka að nefna eitt hér sem skiptir líka miklu máli og það er vetrarþjónustan. Eftir því sem okkur fleytir fram og samfélagsmynstrið og samfélögin breytast þá verður meiri þörf fyrir vetrarþjónustu. Við erum farin að ferðast meira, við erum farin að eiga meiri samskipti milli fjarða og milli byggðakjarna. Börn eru farin að fara á milli fjarða til að fara á íþróttaæfingar eða í félagsmiðstöðina. Við erum farin að sækja skóla, heilbrigðisþjónustu og svo miklu meira á milli svæða og það kallar á aukna vetrarþjónustu. Hún verður að vera í takti við þá samfélagsþróun sem hefur átt sér stað. Það þarf auðvitað að breyta reglunum um vetrarþjónustuna. Ég var svo ánægð að sjá það í nefndarálitinu að það er verið að ávarpa það sérstaklega. Mér þykir það mjög ánægjulegt og ég veit að formaður umhverfis- og samgöngunefndar hefur talað fyrir því sérstaklega. Hún hefur sterkar tengingar við norðvestursvæðið eins og ég og ég veit að hún veit hvað þetta skiptir miklu máli og ég veit að hún hefur haldið því að ráðherranum. Við verðum að halda því samtali áfram en þetta skiptir máli.
Mig langar að nefna líka að það er eiginlega ekki hægt að standa hér og tala ekki um það sem tekur kannski oft mesta plássið í samgöngumálum, alla vegana þaðan sem ég kem, og það er jarðgangaáætlun. Það er vinsælasta efnið, alla vega á Vestfjörðum. Auðvitað er skiljanlegt að það vilji allir ræða jarðgangaáætlun, ekki síst vegna þess að það hafa ekki verið gerð hér jarðgöng síðan Dýrafjarðargöng voru opnuð árið 2020 þannig að fólk er orðið langeygt eftir því að sjá slíkar framkvæmdir.
Það að fá jarðgöng breytir samfélögum. Þetta þekki ég, ég bý í firði þar sem við erum með jarðgöng til Bolungarvíkur og svo erum við með jarðgöng yfir á Flateyri, Suðureyri og Þingeyri. Þetta breytir samfélögum. Þetta hefur áhrif sem eru ekki mælanleg, þetta hefur áhrif hvað félagslega þáttinn varðar, hvað varðar samheldni og hvað varðar vinahug og vinarþel, fyrir utan hvað þetta hefur mikla þýðingu þegar kemur að peningalegu hliðinni. Þetta skiptir gríðarlega miklu máli.
Það sem mig langar að nefna sérstaklega er kannski það sem ég þekki best sem er þörfin fyrir Súðavíkurgöng en þau eru nú í forgangsröðun 2.–3. með Fjarðagöngum. Það var afskaplega mikilvægt fyrir íbúa á norðanverðum Vestfjörðum að þessi göng væru komin þetta ofarlega, ekki síst út frá öryggissjónarmiðum. Þarna falla fjölmörg snjóflóð á hverju einasta ári og þegar snjóar ekki þá er maður ekki óhultur, þá erum við með grjóthrun, þannig að íbúar á þessu svæði eru aldrei óhultir. Þetta er auðvitað óboðlegt með öllu en sem betur fer eigum við snjóflóðavakt Veðurstofunnar sem varar okkur við þegar það er snjóflóðahætta og hlíðinni er náttúrlega lokað. Það eru gríðarlega margar lokanir á hverjum einasta vetri. Þetta hleypur ekki á tugum heldur hundruðum. Það er ekki verið að loka heilu vikurnar en það er verið að loka mjög oft hluta úr degi. Fólk er mjög oft innlyksa, bæði á Ísafirði og í Súðavík. Sveitarstjórinn í Súðavík hefur oft orðað það þannig að hann sé orðinn gistiheimilisstjóri, hann tekur á móti svo mörgum með gistingu og þetta er bara ástandið.
Það sem ég var að nefna líka áðan er að það hefur orðið svo mikil samfélagsbreyting. Íbúar þessara fjarða sækja sín á milli atvinnu, það er heilbrigðisþjónusta, félagsþjónusta, það eru íþróttaæfingar. Þessi samfélög geta ekki hvert án annars verið. Þess vegna skiptir gríðarlega miklu máli að þau séu tengd með alvörusamgöngubót sem eru jarðgöng.
Í þessu samhengi vil ég fá að segja eitt hér: Það er verið að skoða tvo kosti hjá Vegagerðinni, annars vegar lítil göng upp á 2,3 km sem fara í gegnum verstu kaflana á Súðavíkurhlíðinni og svo er verið að skoða alvöruvalkost upp á 6,7 km sem fer þá úr Engidal beint inn í þorpið í Súðavík. Fyrir mér er bara algjör fásinna að við séum að eyða tíma í að skoða þennan litla kost. Það er verið að eyða tíma Vegagerðarinnar, verið að eyða tíma allra þessara verkfræðinga í að skoða þessa skammvinnu lausn sem þessi litlu jarðgöng eru af því að með því að fara í þau þá erum við að skilja alla Kirkjubólshlíðina eftir sem er líka snjóflóðahættusvæði og ef það er ekki snjóflóð þar þá er grjóthrun. Það verður að koma alvörulausn og við eigum að henda þessum 2–3 km valkosti út af borðinu, ekki eyða tíma okkar dýru sérfræðinga í að skoða svona vitleysu, ef ég er spurð. Ég vil leggja til að við hættum að hugsa um hann og förum í alvörukostinn, sem er 6,7 km göng sem tengjast beint á milli þorpsins í Súðavík og svo Engidals og þetta skiptir gríðarlega miklu máli. Við höfum nefnilega brennt okkur á svona skammtímalausnum. Áður en Bolungarvíkurgöng voru gerð voru gerðir snjóflóðaskápar á Óshlíðina sem áttu að verja okkur fyrir snjóflóðum. Þeir dugðu skammt og bara dugðu bara ekki neitt og nokkrum árum seinna var farið í að gera jarðgöng, ekki til að stytta ferðatíma heldur út frá öryggissjónarmiðum og mér finnst það skipta máli í þessari umræðu. Hendum þessum lélega kosti sem er lítil bót í og förum strax í alvöruframkvæmdir á Súðavíkurhlíðinni. Íbúar svæðisins mega ekki tíma missa í að tryggja þessar öflugu samgöngur. Við eigum ekki að vera að eyða tíma í svona vonlausan kost.
Svo verð ég líka að segja að það var afskaplega ánægjulegt að sjá Mikladal og Hálfdán inni á samgönguáætlun og kominn í fjórða sæti, ef maður getur sagt sem svo, í forgangsröðuninni en hann var mjög aftarlega í fyrri áætlun. Þarna erum við að tengja saman þorpin á sunnanverðum Vestfjörðum sem eru nú í sameinuðu sveitarfélagi. Þarna eru tveir mjög háir fjallvegir sem þarf að fara. Það eru kannski ekki snjóflóð en við erum að tala um fjallvegi sem eru að mig minnir í 600 m hæð, Hálfdán, þannig að það er mjög erfitt að komast þarna á milli og ég var afskaplega ánægð að sjá að hann er kominn á listann.
En það sem kemur mér pínulítið á óvart, og kannski af því að ég er hérna með formann umhverfis- og samgöngunefndar í salnum og líka framsögumann málsins, hv. þm. Ásu Berglindi Hjálmarsdóttur, þá langar mig kannski að velta því upp hvort það hafi ekki komið til umræðu að stjörnumerkja Klettsháls á sunnanverðum Vestfjörðum sem er á Barðaströndinni. Þetta eru lítil göng með mikilli umferð. Það sem hefur gerst eftir að Vestfjarðavegur 60 var orðinn svona góður er að það er mikil umferð sem er að koma af norðanverðum Vestfjörðum sem er farin að fara Barðaströndina og þá er Klettsháls vegartálmi af því að þar verða veður brjáluð í ákveðnum vindáttum. Það væri áhugavert fyrir mig að vita hvort nefndin hafi velt því fyrir sér hvort þessi litlu göng hefðu passað inn í innviðafélagið. Auðvitað leggjum við meiri áherslu á að tengja á milli byggða en það hefði verið áhugavert að sjá hvort hann passaði þar inn.
Það er farið að líða undir lok í þessu og eru margar góðar fréttir í þessu en mig langar líka að fá að nefna að mér fannst mikilvægt að sjá að farnetið er komið inn af því að ég keyri mjög oft milli Ísafjarðar og Reykjavíkur og það er á mjög stórum köflum sem við erum bara alveg úti. Það er ekki gott og við eigum því miður afskaplega sorgleg dæmi um að það hafa orðið slys og ekkert samband hefur verið og illa hefur gengið að ná í hjálp. Það gladdi mig að sjá að það á að reyna að klára það árið 2027.
Mér fannst líka mikilvægt að sjá að það á að reyna að finna nýtt flugvallarstæði fyrir Ísafjörð. Það er auðvitað verkefni sem er mikilvægt og eru margir búnir að reyna að sjá fyrir sér hvar sá staður gæti verið. Það eru til einhverjar rannsóknir sem nýtast vonandi í þetta verkefni. Ég held að þetta sé mikilvægt því flugið er þær almenningssamgöngur sem íbúar á norðanverðum Vestfjörðum hafa við höfuðborgarsvæðið þannig að ég var ánægð að sjá þetta.
Ég var líka ánægð að sjá stórskipakantinn á Patreksfirði. Þeir sem þekkja þar til vita að þar er þröng innsigling og það er ekki langt síðan það var skip sem strandaði í innsiglingunni. Þetta hamlar uppbyggingu á Patreksfirði og ég veit að íbúar þar og ferðaþjónustan sjá fyrir sér að geta tekið á móti skemmtiferðaskipum og þá er mikilvægt að geta tekið þau að landi. Þannig myndast tekjurnar og þegar stærri skip komast að þá verða auðvitað lóðirnar og hafnarkanturinn enn mikilvægari þannig að ég var mjög ánægð að sjá að meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar ávarpar þetta í nefndaráliti, mér fannst það mjög mikilvægt.
Ég var líka ánægð að sjá að það er verið að ávarpa almenningssamgöngur á landsbyggðinni líka sérstaklega og ég var líka ánægð að sjá að það er opið fyrir því að reyna að skoða aukið samstarf milli ríkisins og sveitarfélaga við að reyna að samnýta almenningssamgöngurnar. Ég tel að við getum gert meira af því. Það þarf kannski að reyna að finna farveg fyrir almenningssamgöngurnar, sérstaklega þar sem það eru fáir íbúar sem bera í rauninni ekki þjónustuna uppi. Maður spyr sig hvort það séu ekki bara ríki og sveitarfélög, það er þá kannski hægt að tengja einhverja vöruflutninga inn í, ég held alla vega að þegar kemur að almenningssamgöngum þurfum við að vera opin fyrir því að leita leiða og leita lausna við að reyna að láta þetta ganga af því að almenningssamgöngur eru líka mikilvægar á landsbyggðinni. Það er ekki síst unga fólkið sem nýtir þær og ég var líka ánægð að sjá að meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar lyftir sérstaklega upp umsögn ungmennaráðs Vestfjarða. Mér fannst það ánægjulegt og það sýnir ungu fólki að það getur svo sannarlega haft áhrif á ákvarðanatöku. Mér fannst umhverfis- og samgöngunefnd gera vel í því að ávarpa þetta.
Ég ætla bara að segja að ég er afskaplega ánægð með vinnu umhverfis- og samgöngunefndar og mér líst bara vel á plaggið. Auðvitað hefði maður viljað gera örlítið meira hingað og þangað og flýta einni og einni framkvæmd en þetta bara sýnir okkur að samgöngur eru auðvitað grunninnviður þessa lands og forsenda verðmætasköpunar og samkeppnishæfni þjóðarinnar og hér verðum við alltaf að gera betur.
