fjármálaáætlun fyrir árin 2027--2031.

Virðulegi forseti. Við höfum verið að ræða hér í dag fjármálaáætlun og rammann utan um ríkisfjármálin til næstu ára. Þetta á að vera skjalið sem sýnir heimilunum, fyrirtækjunum, sveitarfélögunum og mörkuðunum hvert stjórnvöld ætla eiginlega að stefna. Við hljótum að gera þá lágmarkskröfu til fjármálaáætlunar að hún sé raunhæf og að hún sé rétt, að hún sé trúverðug. Ef áætlunin fellur á því prófi þá þarf einfaldlega að vinna hana betur. Hún verður að byggja á traustum forsendum og verður að sýna aga í ríkisfjármálunum. Hún verður að standa undir þeim orðum sem stjórnvöld nota um hana. En þessi fjármálaáætlun sem hér liggur fyrir, hún stenst ekki það próf. Eftir það sem komið hefur fram frá því að málið var lagt fram, eftir nýjar efnahagsspár, eftir viðurkenningu meiri hlutans á breyttum forsendum, eftir álit fjármálaráðs og eftir umfjöllun í fjárlaganefnd þá stendur eftir þetta: Áætlunin er vart pappírsins virði ef hún er samþykkt óbreytt. Þetta segi ég ekki af neinni léttúð því þetta er sú niðurstaða sem blasir við þegar tölurnar eru skoðaðar.

Frú forseti. Markmið ríkisstjórnarinnar er að skila hallalausum fjárlögum árið 2027. Það er gott og göfugt markmið. Að sjálfsögðu á að stefna að því að reka ríkissjóð án halla. Það er gott markmið að stöðva skuldasöfnun. Það er gott markmið að byggja upp svigrúm til að mæta áföllum framtíðarinnar. En markmið duga ekki ein og sér. Það þarf að liggja fyrir hvernig þeim skuli náð. Það þarf aðgerðir sem standast og forsendur sem halda. Það þarf aga sem birtist ekki aðeins í færslum á samfélagsmiðlum heldur í raunverulegum ákvörðunum.

Í þessari áætlun er stefnt að 1,1 milljarðs kr. afgangi árið 2027. Í ríkisrekstri af þessari stærðargráðu er það nánast ekki neitt. Þetta er svo lítill afgangur að minnstu frávik geta þurrkað hann út, ein röng forsenda, ein lakari hagspá. Og nú liggur fyrir að frávikin sem við vöruðum við í fyrri umræðu eru ekki lengur einhverjar tilgátur. Þau eru komin fram. Meiri hluti fjárlaganefndar viðurkennir sjálfur að efnahagsforsendur hafi breyst frá því að áætlunin var lögð fram. Í nýjustu spá Seðlabankans er gert ráð fyrir minni hagvexti árið 2027 en áætlunin byggir á. Atvinnuleysi er einnig hærra en áætlunin gerði ráð fyrir. Breytingar á atvinnuleysistryggingum skila ekki þeim sparnaði sem lagt var upp með og meiri hlutinn sjálfur segir að heildstætt mat á öllum þessum forsendubreytingum liggi ekki fyrir.

Hver er þá niðurstaðan? Gerir meiri hlutinn breytingar á áætluninni? Lagfærir meiri hlutinn tölurnar? Kemur ríkisstjórnin og meiri hlutinn með nýtt mat, nýjar aðgerðir, nýjan trúverðugan grundvöll fyrir þessa fjármálaáætlun? Nei, meiri hlutinn gerir akkúrat ekki neitt því hann leggur til að fjármálaáætlunin verði samþykkt óbreytt. Þetta er ekki forsvaranlegt. Ríkisstjórnin viðurkennir að forsendurnar hafi breyst en breytir ekki áætluninni. Hún viðurkennir að óvissan hafi aukist en eykur ekki varfærnina. Hún viðurkennir að atvinnuleysi geti haft veruleg áhrif á afkomuna en lætur eins og það breyti engu. Hún viðurkennir að forsendur skipti grundvallarmáli en samþykkir skjal sem byggir á forsendum sem eru þegar orðnar úreltar. Þetta er ekki ábyrg hagstjórn. Þetta er ekki festan sem landið þarf á að halda og fólk var að kalla eftir í kosningunum 2024 og þetta er ekki trúverðug áætlun. Þetta er pólitískt leikrit sem er látið líta út eins og ábyrg fjármálastjórn þegar hún er það alls ekki.

Það sem gerir málið enn alvarlegra er að áætlunin byggir ekki fyrst og fremst á því að ríkið fari betur með fé. Hún byggir á því að ríkið taki meira til sín. Í sjálfri áætluninni er talað um að aðhaldið sé einkum á tekjuhliðinni. Það er almannatengslalegt orðalag ríkisstjórnarinnar yfir skattahækkanir. Þegar ríkisstjórnin talar um aðhald er hún í raun að tala um hærri skatta. Þegar hún talar um stöðugleika er hún að tala um meiri álögur. Þegar hún talar um viðsnúning er hún að tala um að heimilin og fyrirtækin í landinu eigi að borga brúsann.

Þarna kristallast skýr munur á hugsjón okkar Sjálfstæðismanna og vinstri stefnu ríkisstjórnarinnar. Við Sjálfstæðismenn trúum því að leiðin út úr efnahagsvanda sé ekki sú að stækka ríkið endalaust og hækka skatta til að halda því gangandi. Við trúum því ekki að velsæld verði til með því að taka sífellt meira úr vösum fólksins eða að verðmætasköpun aukist þegar stjórnvöld senda atvinnulífinu þau skilaboð að ef það gengur vel þá komi ríkið og taki meira. Við trúum á fólk. Við trúum á fyrirtækin, við trúum á framtakið, við trúum á ríki sem sinnir kjarnaverkefnum sínum vel en kann sér hóf.

Ríkisstjórnin boðar hækkun skatta á fjármálafyrirtæki. Það verður kallaður sértækur skattur á banka. En það vita allir að aukinn kostnaður í fjármálakerfinu gufar ekki bara upp. Hann skilar sér að lokum til fólks og fyrirtækja í formi verri kjara, hærri kostnaðar eða minni þjónustu. Ríkisstjórnin boðar hækkun virðisaukaskatts á baðlón og það er sagt eins og það sé einföld og sársaukalaus tekjuöflun. En ferðaþjónustan er ein stærsta útflutningsgrein þjóðarinnar. Hún stendur undir störfum um allt land. Hún hefur þegar búið við miklar sveiflur, mikla óvissu og sífellt flóknara rekstrarumhverfi. Það að hækka álögur á grein sem skapar gjaldeyristekjur, störf og verðmæti er skammsýn og illa ígrunduð ákvörðun. Ríkisstjórnin boðar lækkun endurgreiðsluhlutfalls virðisaukaskatts vegna íbúðarhúsnæðis. Á sama tíma er húsnæðiskostnaður eitt stærsta áhyggjuefni ungs fólks og barnafjölskyldna. Ef stjórnvöld vilja auka framboð húsnæðis, draga úr frystingu á markaði og auðvelda fólki að eignast heimili er þetta furðuleg leið í átt að því markmiði. Síðan eru það skattahækkanirnar sem eiga að fara í gegn með reglugerðum; breytingar á reiknuðu endurgjaldi, skattmati og frádráttarreglum. Þetta eru lúmskar breytingar sem allar munu telja. Þær eru flóknar, þær eru tæknilegar en þær geta haft raunveruleg áhrif á lítil fyrirtæki, einyrkja og fólk sem reynir að byggja upp eigin rekstur í þessu landi. Munum að molar verða á endanum að brauði. Þetta er ekki leiðin til að auka framleiðni. Þetta er ekki leiðin til að efla samkeppnishæfni. Þetta er ekki leiðin til að byggja undir betri lífskjör.

Frú forseti. Fjármálaráð fór ekki mjúkum höndum um þessa áætlun og það er mikilvægt að við hlustum á það. Fjármálaráð er ekki stjórnarandstaðan heldur óháður aðili sem Alþingi hefur falið að leggja mat á opinber fjármál. Ráðið fagnar markmiðinu um hallalaus fjárlög en ítrekar að til að ná því þurfi aga í hagstjórn og að ýmsar efnahagslegar forsendur þurfi að ganga eftir. Það er kurteisleg leið til að segja að markmiðið sé háð því að margt gangi upp, margt sem nú þegar liggur fyrir að mun ekki ganga upp. Það er ekki ábyrgt að loka augunum fyrir þessu. Fjármálaráð gerir líka alvarlegar athugasemdir við stöðugleikaregluna. Reglan á að tryggja að útgjöld hins opinbera vaxi ekki hraðar en hagkerfið til langs tíma en framkvæmdin er ógagnsæ. Stjórnvöld mæla sjálf kostnaðarþróun eigin útgjalda. Það er ekki nægilega skýrt í lögum og ekki nægilega gagnsætt í framkvæmd. Þarna er hætta á dulbúnum útgjaldavexti. Þarna er hætta á að regla líti vel út á blaði en skili ekki þeim aga sem hún á að tryggja. Með þessu skapast möguleiki fyrir stjórnvöld til að segja að útgjöld vaxi innan reglunnar á sama tíma og raunverulegur þrýstingur á ríkissjóð heldur áfram að aukast. Þessi regla er gott dæmi um þá umbúðapólitík sem ríkisstjórnin stundar af miklu kappi.

Frú forseti. Annað atriði sem hefur of lítið verið rætt er lánsfjárjöfnuðurinn. Ríkisstjórnin talar um hallalaus fjárlög og um lækkandi skuldahlutfall. Hún talar um viðsnúning á sama tíma og lánsfjárjöfnuður ríkissjóðs er áfram neikvæður út tímabilið. Það þýðir að lántökur verða áfram umfram afborganir. Það er ekki nóg að horfa á eina rekstrartölu og fagna því að hún sé réttum megin við núllið ef skuldir halda áfram að aukast. Vaxtagjöldin eru einn þyngsti útgjaldaliður ríkisins. Þau eru peningar sem fara ekki í heilbrigðisþjónustu eða í skóla eða í löggæsluna. Við verðum að leggja meiri áherslu á að greiða niður skuldir og halda aftur af útgjöldum ríkisins. Ég hef þá trú að við eigum að selja eignir þar sem ríkið þarf ekki að vera eigandi og nýta það til að lækka vaxtabyrði. Þannig verður ríkisreksturinn skilvirkari, ekki vegna þess að við viljum veikja samfélagið heldur vegna þess að við viljum styrkja það.

Frú forseti. Það er líka sérkennilegt að heyra hvernig ríkisstjórnin talar um hagræðingu. Hún hefur boðað fækkun ríkisstarfsmanna um 1% og fækkun stofnana um 15% á kjörtímabilinu. Það hljómar eins og alvöruaðgerð. En þegar spurt er hvernig, hvar, hvenær og með hvaða áhrifum er þögnin ærandi. Fjármálaráð bendir á að óútfærðar afkomubætandi aðgerðir dragi úr trúverðugleika. Það er alveg rétt. Það er ekki hagræðing að skrifa orðið hagræðing í skjal. Það er ekki ábyrgð að lofa sameiningum án þess að sýna hvað eigi að sameina, hvernig eigi að gera það og hvaða þjónusta eigi að breytast. Ef ríkisstjórnin ætlar að fækka stofnunum þá á hún að segja hvaða stofnanir. Ef hún ætlar að fækka starfsmönnum þá á hún að segja hvar og hvernig. Ef hún ætlar að ná fram sparnaði þá á hún að sýna aðgerðirnar, ekki aðeins áformin. Alþingi á ekki að samþykkja fjármálaáætlun á grundvelli óskhyggju. Alþingi á ekki að afgreiða óútfærð loforð eins og þau séu raunverulegur sparnaður.

Frú forseti. Kjarni málsins er þessi: Ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur hefur kosið leið hærri skatta, óljósari áforma og veikari forsenda. Hún segir þetta vera ábyrgð. Ábyrgð er greinilega orðið túlkunaratriði vegna þess að í mínum huga felst ábyrgð ekki í því að samþykkja óbreytta áætlun þegar forsendurnar hafa breyst. Ábyrgð felst í því að horfast í augu við stöðuna og endurreikna þegar forsendur bresta. Ábyrgð felst í því að treysta ekki á að hlutirnir reddist og allt fari vel heldur búa sig undir að eitthvað geti farið verr. Það er einmitt það sem vantar hér.

Við Sjálfstæðismenn höfum lagt fram aðra sýn. Hún byggir á því að styrkja heimilin með lægri álögum. Hún byggir á því að efla atvinnulífið svo það geti skapað störf, fjárfestingu og útflutningstekjur. Hún byggir á því að einfalda kerfi, fækka óþarfareglum og draga úr kostnaði. Hún byggir á því að ríkið eigi ekki að gera allt en það sem ríkið gerir eigi það að gera vel. Við vitum að heimilin finna fyrir háum vöxtum. Fyrirtækin finna fyrir kostnaði og óvissu og ungt fólk finnur fyrir þungum húsnæðismarkaði. Samfélagið okkar þarf fyrirsjáanleika og ekki nýja skatta og álögur.

Frú forseti. Ég vil að lokum segja þetta: Það er ekki hlutverk Alþingis að samþykkja fjármálaáætlun vegna þess að ríkisstjórnin vill halda uppi pólitískri ímynd. Það er hlutverk Alþingis að gæta að ríkisfjármálunum. Þegar meiri hlutinn sjálfur viðurkennir að forsendurnar hafi breyst en leggur samt til að áætlunin verði samþykkt óbreytt þá vaknar sú skylda okkar að staldra við. Þegar fjármálaráð varar við samþykkt áætlunarinnar, ógagnsæi stöðugleikareglunnar og útfærðum aðgerðum er skylda okkar að hlusta. Þegar afgangurinn er aðeins 1,1 milljarður kr. og minnstu frávik geta þurrkað hann út þá hljótum við að spyrja okkur spurninga: Er þetta ábyrgt? Svarið er nei. Þessi fjármálaáætlun er of veik. Hún er of háð bjartsýnum forsendum sem þegar eru farnar að bresta. Hún byggir of mikið á skattahækkunum og hún sýnir of litla raunverulega hagræðingu. Hún horfir of lítið til framleiðni, samkeppnishæfni og verðmætasköpunar. Hún býr ekki nægilega vel í haginn fyrir framtíðina. Við getum ekki samþykkt áætlun sem stenst ekki eigin forsendur.

Frú forseti. Íslendingar þurfa ekki stærra ríkisbákn sem seilist sífellt dýpra í vasa fólks. Íslendingar þurfa ríki sem sýnir aga, ráðdeild og virðingu fyrir skattfé almennings og stjórnvöld sem skilja að velferðin byggir á verðmætasköpun. Þeir þurfa hagstjórn sem hjálpar til við að lækka vexti og verðbólgu, ekki hagstjórn sem festir vandann í sessi. Þessi áætlun gerir það ekki og þess vegna verður henni ekki treyst og við getum ekki samþykkt hana.

Virðulegi forseti. Nú höfum við hér í dag rætt í nokkra klukkutíma þessa fjármálaáætlun sem er eiginlega með öllum ólíkindum að ríkisstjórnin skuli ætla að keyra hér í gegnum þingið án þess að endurreikna forsendur hennar, áætlunar sem fjárlögin eiga síðan að byggjast á. Það er ótrúlega óábyrgt af ríkisstjórninni að fara þá leið sem hún er að gera. Við Sjálfstæðismenn höfum rætt það hér í dag að við hefðum viljað sjá annað vinnulag við þessa tillögu sem og svo mörg önnur mál sem hafa verið í þinginu undanfarnar vikur og mánuði. Við höfum margítrekað rætt það að við hefðum viljað fá þingstubb, þinghald nokkra daga í ágúst. Þá væri ríkisstjórnin búin að endurreikna fjármálaáætlunina og við gætum rætt hana hér síðar í sumar auk þess að gefa kjörnum fulltrúum tækifæri til að spyrja ríkisstjórnina spurninga í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu um Evrópusambandið, spyrja spurninga sem eflaust munu kvikna hjá þjóðinni í sumar þegar fer í hönd mikil umræða um hvort við eigum að fara í aðildarviðræður við Evrópusambandið. Ríkisstjórnin hefur algerlega hafnað því að ræða hér við þingmenn síðar í sumar, hvort sem það er um fjármálaáætlun eða þjóðaratkvæðagreiðslu vegna aðildarviðræðna við Evrópusambandið. Mér þykir það miður. Mér þykir það ótrúlega miður að ríkisstjórnin skuli ekki treysta sér til þess að ræða við þingmenn um jafn mikilvæg mál sem þessi bæði eru.

Ég ítreka að þessi fjármálaáætlun er óraunhæf. Það var bara síðast í gær þar sem hæstv. forsætisráðherra Kristrún Frostadóttir sagði hér í óundirbúnum fyrirspurnum að það væri alveg á hreinu að ríkisstjórnin myndi skila hallalausum fjárlögum 2027. Ég verð mjög spennt að sjá þá niðurstöðu því að ég get ekki betur séð en að allar forsendur fyrir því séu löngu, löngu brostnar.