skyldutrygging lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða.
Frú forseti. Ég mæli fyrir hönd meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, nr. 129/1997 (fjárfestingarheimildir lífeyrissjóða).
Með frumvarpi þessu eru lagðar til breytingar á lagaákvæðum sem gilda um þær megintakmarkanir sem lífeyrissjóðum er gert að fylgja við fjárfestingar. Með lögum nr. 113/2016 voru gerðar nokkuð viðamiklar breytingar á lagaákvæðum um fjárfestingarheimildir lífeyrissjóða. Þær vörðuðu einna helst að fallið var frá kröfu um að fé lífeyrissjóðs væri ávaxtað með hliðsjón af þeim kjörum sem best væru boðin á hverjum tíma með tilliti til ávöxtunar og áhættu. Í staðinn var tekin upp skynsemisregla sem beitt er bæði í leiðbeiningum Efnahags- og framfarastofnunarinnar, OECD, um eignastýringu lífeyrissjóða og tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins um starfsemi og eftirlit með stofnunum sem sjá um starfstengdan lífeyri, IORP. Til viðbótar voru gildandi hlutfallstakmarkanir á fjárfestingum lífeyrissjóða uppfærðar. Leyfilegum fjárfestingum var skipt í sex eignaflokka sem hver hefur sinn bókstaf, A-F, og hugtakanotkun færð til samræmis við hugtakanotkun í annarri löggjöf þess tíma um eftirlitsskylda aðila á fjármálamarkaði.
Með frumvarpi þessu er ætlunin að gera æskilegar umbætur á því fyrirkomulagi sem komið var á með lögum árið 2016, til að mynda með því að rýmka nokkrar takmarkanir, einfalda framsetningu og sníða af vankanta sem komið hafa fram í framkvæmd. Öll rýmkun á lögbundnum takmörkunum felur í sér að meginreglan sem nefnd hefur verið skynsemisregla, og fram kemur í 36. gr. laga um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, fær meira vægi í starfsemi sjóðanna. Jafnframt eru lagðar til breytingar sem varða rekstur, innra eftirlit og innri endurskoðun lífeyrissjóða.
Í umsögn Landssamtaka lífeyrissjóða, dags. 16. apríl, kom fram að samtökin teldu frumvarpið fela í sér réttarbót fyrir lífeyrissjóði, sjóðfélaga þeirra og efnahagslífið í heild. Jafnframt tiltóku samtökin að með því að draga úr núgildandi magnbundnum takmörkunum og byggja í auknum mæli á skynsemisreglu væri ýtt undir áhættuvitund og möguleika lífeyrissjóða til að laga eignasafnið að áhættusniði með langtímahagsmuni sjóðfélaga að leiðarljósi.
Í sameiginlegri umsögn Alþýðusambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins, dags. 16. apríl, kom fram að aðilar vinnumarkaðarins væru jákvæðir gagnvart breytingum í átt að aukinni beitingu skynsemisreglunnar í stað magnbundinna takmarkana. Innleiðing skynsemisreglu styður við sveigjanlegri fjárfestingarheimildir og gerir lífeyrissjóðum betur kleift að nýta þau tækifæri sem skapast til að ávaxta fé sjóðfélaga með hagkvæmum og árangursríkum hætti.
Nefndin fjallaði um málið, fékk á sinn fund gesti og bárust umsagnir. Gögn málsins eru aðgengileg undir málinu á vef Alþingis.
Nefndin fjallaði um tillögur um auknar kröfur til eftirlitskerfis lífeyrissjóða. Í umsögn Seðlabanka Íslands, dags. 16. apríl, kom fram að Seðlabankinn styddi rýmkun fjárfestingarheimilda lífeyrissjóða og aukið vægi skynsemisreglunnar. Aftur á móti benti bankinn á að hann legði áherslu á að hún verði samhliða studd auknum kröfum til eftirlitskerfis. Nefndi Seðlabankinn í umsögn sinni að nánari kröfur yrðu gerðar til hæfis og hæfni stjórnar og framkvæmdastjóra, þ.m.t. um sameiginlega þekkingu, og að hæfisskilyrði nái einnig til lykilstarfsmanna. Jafnframt að lögfest verði ákvæði um að stjórn beri ábyrgð á stjórnarháttum og innra skipulagi lífeyrissjóðs. Seðlabankinn fylgdi umsögn sinni eftir með viðbótarumsögn, dags. 7. maí, þar sem fram komu útfærðar tillögur til breytinga á frumvarpinu.
Alþýðusamband Íslands og Samtök atvinnulífsins skiluðu í kjölfarið viðbótarumsögn, dags. 12. maí, þar sem tillögum Seðlabankans var mótmælt. Þar sagði að aðilar vinnumarkaðarins teldu margar af þeim tillögum fela í sér verulegt inngrip í kjarasamninga og samningsbundna stjórnskipan lífeyrissjóða án þess að sýnt hefði verið fram á brýna nauðsyn þeirra. Áréttað var að íslenska lífeyrissjóðakerfið væri afkvæmi vinnumarkaðarins og lífeyrissjóðir væru því ólíkir fjármálastofnunum þar sem meginmarkmið þeirra væri að tryggja réttindi sjóðfélaga. Regluverk og eftirlit með því markmiði væri ekki á hendi Seðlabankans. Þá kom fram að lífeyrisréttindi væru óaðskiljanlegur hluti umsaminna kjara og stjórnkerfi lífeyrissjóðanna á almennum vinnumarkaði endurspeglaði þá áherslu í kjarasamningum um lífeyrismál, að rekstur og gæsla sjóðanna væri á sameiginlegri ábyrgð atvinnurekenda og launafólks. Stjórnkerfi sjóðanna sé byggt á fulltrúalýðræði þar sem kjörnir fulltrúar samtaka sem að sjóðunum standa kjósi stjórnarmenn. Töldu aðilar vinnumarkaðarins að verði reglum um stjórnskipan breytt með þeim hætti sem Seðlabankinn leggi til væri með engu móti tryggt að þeir hópar sem að lífeyrissjóði standa ættu fulltrúa innan stjórnar hans. Þetta gæti auðveldlega leitt til átaka milli einstakra hópa og rofið þá samstöðu sem verið hefur um sameiginlega ábyrgð aðila á starfsemi sjóðanna.
Landssamtök lífeyrissjóða skiluðu sömuleiðis viðbótarumsögn, dags. 12. maí, þar sem kom fram að tillögur Seðlabankans væru ágætt innlegg í umræðu um mögulegar breytingar á lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Hins vegar bæri að líta til þess að þær breytingar, sem fram kæmu í umsögn Seðlabankans, væru ótengdar markmiði þess frumvarps sem hér er til umfjöllunar, þ.e. að bæta eigna- og áhættustýringu lífeyrissjóða. Tillögur Seðlabankans snúi að stjórnarháttum lífeyrissjóða og áréttuðu samtökin að það væri sameiginlegt hagsmunamál allra að stjórnarhættir þeirra væru með bestum hætti. Á tillögunum væru hins vegar ýmsar hliðar sem þörfnuðust nánari rýni allra haghafa, ekki síst aðila vinnumarkaðarins. Í umsögn sinni fjölluðu Landssamtök lífeyrissjóða um að tillögur Seðlabankans gengju sumar lengra en regluverk Evrópusambandsins kvæði á um.
Meiri hlutinn hefur lagt mat á framangreint og tekur undir sjónarmið aðila vinnumarkaðarins um að tillögur Seðlabankans að breytingum á frumvarpinu séu ótengdar markmiðum þess. Með hliðsjón af samningsbundinni stjórnskipun lífeyrissjóða fellst meiri hlutinn á að breytingar sem þessar kalli á víðtækt samráð við hagaðila. Að öllu virtu telur meiri hlutinn ekki tilefni til að leggja til umræddar breytingar á frumvarpinu.
Þá fjallaði nefndin um c-lið 1. gr. frumvarpsins þar sem kveðið er á um að lífeyrissjóður skuli hafa í þjónustu sinni starfsmann sem er hæfur til þess að annast ráðgjöf til stjórnar um fylgni við lög og stjórnvaldsfyrirmæli sem gilda um starfsemi sjóðsins og um áhrif breytinga á lögum og stjórnvaldsfyrirmælum á starfsemi sjóðsins.
Í sameiginlegri umsögn Alþýðusambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins, dags. 16. apríl, kom fram að starfsemi lífeyrissjóða grundvallast á fjölmörgum lögum en hingað til hafa stjórnir sjóða sameiginlega tekist á við það verkefni að hafa yfirsýn og tryggja fylgni við lög og stjórnvaldsfyrirmæli með stuðningi starfsfólks lífeyrissjóða og eftir atvikum öðrum sérfræðingum. Benda þau á að almennt hafi það verklag gefist vel og málsgreinin sé því frekar ásýnd aukins öryggis meðan ábyrgð liggi réttilega áfram hjá stjórn. Þá sé viðbúið að rekstrarkostnaður lífeyrissjóða aukist vegna breytingarinnar. Leggur umsögnin því til að c-liður 1. gr. falli brott.
Í skýringum við ákvæðið í greinargerð er tiltekið að lagaumhverfi lífeyrissjóða hafi orðið flóknara með tímanum. Stjórnir þurfa því ekki aðeins að gæta ákvæða laga um skyldutryggingar lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða og stjórnvaldsfyrirmæla sem sett eru á grundvelli þeirra heldur einnig ákvæða í margvíslegri annarri löggjöf. Meiri hlutinn áréttar að jafnframt segir að hvorki sé áskilið að viðkomandi starfi eingöngu við ráðgjöf samkvæmt ákvæðinu né að hann sé starfsmaður viðkomandi sjóðs. Þannig kæmi t.d. til greina að kaupa slíka þjónustu frá utanaðkomandi aðila.
Meiri hlutinn telur að c-liður 1. gr. hrófli ekki við ábyrgð og skyldum stjórnar sjóðanna heldur sé ætlað að tryggja að fylgni við lög og reglur sé með skipulegum hætti til athugunar hjá lífeyrissjóðum. Að mati meiri hlutans er því ekki tilefni til að leggja til breytingu á stafliðnum.
Meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar leggur til tvær breytingar á frumvarpinu. Í fyrsta lagi er lögð til breyting er varðar orðalag b-liðar 1. gr. Í umræddum staflið er lagt til nýtt orðalag 2. mgr. 34. gr. laganna. Lagt er til að málsgreinin kveði m.a. á um að stjórn lífeyrissjóðs ráði forstöðumann endurskoðunardeildar eða semji við sjálfstætt starfandi eftirlitsaðila til að skerpa á umboði þess sem annast innri endurskoðun og sjálfstæði hans gagnvart öðrum einingum lífeyrissjóðs. Þá er lagt til að í stað þess að mæla fyrir um að eftirlitsaðili geti verið löggiltur endurskoðandi eða sá sem hlotið hefur viðurkenningu Fjármálaeftirlits verði kveðið á um að hann hafi sérþekkingu á sviði innri endurskoðunar.
Í umsögn Alþýðusambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins, dags. 16. apríl, var bent á að í 2. tölulið 3. mgr. 29. gr. laganna kæmi fram að verkefni stjórnar lífeyrissjóðs væri m.a. að ákveða hvernig innri endurskoðun skuli háttað, annaðhvort með því að ráða forstöðumann endurskoðunardeildar eða semja við sjálfstætt starfandi eftirlitsaðila. Að því gættu væri 1. málsliður b-liðar 1. gr. frumvarpsins tvítekning sem væri ekki til þess fallin að auka skýrleika laganna.
Í minnisblaði fjármála- og efnahagsráðuneytis var fallist á að orðalag 1. málsliðar b-liðar 1. gr. væri óþarfaendurtekning. Lagði ráðuneytið til að í stað 1. og 2. málsliðs stafliðarins kæmi einn málsliður þar sem segir að forstöðumaður endurskoðunardeildar eða sjálfstætt starfandi eftirlitsaðili skuli hafa sérþekkingu á sviði innri endurskoðunar, hafa lokið háskólaprófi sem nýtist í starfi og búa yfir nægilegri reynslu til þess að geta sinnt starfi sínu. Meiri hlutinn fellst á tillögu ráðuneytisins og gerir hana að sinni.
Í öðru lagi er lögð til breyting er varðar takmörkun á eignarhlut lífeyrissjóða í félögum á markaðstorgi fjármálagerninga. Í 7. mgr. 36. gr. c laga um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða er kveðið á um að lífeyrissjóðir megi ekki eiga meira en 20% af hlutafé í hverju félagi eða hlutdeildarskírteinum eða hlutum annarra sjóða um sameiginlega fjárfestingu eða einstakri deild þeirra. Í d-lið 5. gr. frumvarpsins er lögð til breyting á 7. mgr. þess efnis að takmörkunin verði bundin við fjárfestingar í félögum með hlutabréf sem eru skráð á skipulegum markaði eða hafa verið tekin til viðskipta á markaðstorgi fjármálagerninga. Í skýringum við ákvæðið í greinargerð frumvarpsins er fjallað um að það sé talið réttlætanlegt til þess að stuðla að fjölbreyttu eignarhaldi á skráðum félögum, m.a. til að tryggja skilvirkni og eðlilega verðmyndun á markaði. Jafnframt er sams konar orðalag að finna í 1. efnismgr. 8. gr. frumvarpsins.
Í umsögn Kauphallarinnar til nefndarinnar er gerð athugasemd við að markaðstorgi fjármálagerninga sé jafnað við skipulegan markað í ákvæðinu. Bendir Kauphöllin á að allt regluverk í kringum markaðstorg sé hannað með þeim hætti að fjárfestar eigi að geta haft meiri sveigjanleika til að fjárfesta í félögum sem skráð eru þar en þeim sem skráð eru á skipulegum mörkuðum. Leggur Kauphöllin til að fjárfestingar í félögum sem skráð eru á markaðstorgi fjármálagerninga verði undanskildar takmörkunum á hámarkseignarhlut í einstökum félögum.
Fjármála- og efnahagsráðuneyti gerir ekki athugasemd við tillöguna í minnisblaði sínu. Með hliðsjón af framangreindu leggur meiri hlutinn til að vísun til markaðstorgs fjármálagerninga falli brott úr d-lið 5. gr. og 3. málslið 1. efnismgr. 8. gr. frumvarpsins.
Að framansögðu virtu leggur nefndin meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð hefur verið grein fyrir.
Undir álit meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar rita, auk þess sem hér stendur, hv. þingmenn Arna Lára Jónsdóttir, Ásthildur Lóa Þórsdóttir, Ragna Sigurðardóttir og Sigmundur Ernir Rúnarsson.
Forseti. Ég hef lokið máli mínu.
