fjárlög 2027.
Virðulegur forseti. Það er gaman að sjá andlit sem maður hefur ekki séð í allt sumar. Og við fögnum því auðvitað að þingveturinn sé að byrja. En það er skýr forgangsröðun í mínum málaflokki og vissulega aðhald líka eins og annars staðar í ríkisrekstrinum. Við erum að einfalda, við erum að sameina og við erum að reyna að nýta fjármuni betur um leið og við fjárfestum í háskólum, hugviti, gervigreind, fjölmiðlum, íslenskri tungu, listum og menningararfi. Ég ætla að byrja á háskólanum. Heildarútgjöld til háskólastigsins verða tæpir 76,6 milljarðar kr. á næsta ári. Þau hækka um rúma 3,2 milljarða milli ára að teknu tilliti til launa- og verðlagsbreytinga eða um 4,4%. Mikilvægara er þó að líta á kjarnann, háskóla- og rannsóknarstarfsemi. Þar verða fjárheimildir rúmir 70 milljarðar og aukast um 750 millj. kr. umfram sömu breytingar. Ríkisstjórnin tekur þannig sérstaka ákvörðun um að setja 1,3 milljarða kr. til eflingar á háskólastiginu. Háskólarnir eru hluti af atvinnustefnu landsins, byggðastefnu, heilbrigðisþjónustu, menntakerfi og nýsköpunarumhverfi. Við ætlum að fjölga brautskráningum úr greinum þar sem samfélagið þarf sérstaklega á fólki að halda í raun- og tæknigreinum og einnig í heilbrigðisgreinum, kennslu og löggæslu. Við ætlum einnig að auka sveigjanleika með örnámi, raunfærnimati og auknu samstarfi háskóla. Háskólarnir taka þó líka þátt í þessu aðhaldi sem sett er á alla. Aðhaldskrafa háskóla- og rannsóknarstarfsemi nemur rúmum 1,3 milljörðum kr. Þar af eru 660 millj. kr. vegna þeirrar almennu stefnu að fækka stöðugildum hjá ríkinu um 1%. Þannig er verið að gera hvort tveggja, efla háskólastigið með nýrri forgangsröðun en um leið að gera kröfu um skilvirkari rekstur.
Þá að nýsköpun, rannsóknum og þekkingargreinum. Við fyrstu sýn er breytingin þar mikil. Heildarútgjöld málefnasviðs 7 verða um 30,7 milljarðar sem er um 10,5% lækkun milli ára en það er mikilvægt að skýra hvað liggur að baki því. Stærsti einstaki þátturinn er tímabundin 3,5 milljarða lækkun nýrra fjárheimilda vegna þátttöku Íslands í rammaáætlun Evrópusambandsins. Ástæðan er sú að það eru ónýttar fjárheimildir frá fyrri árum sem verða nýttar árið 2027. Þessi lækkun mun því ekki hafa áhrif á skuldbindingar Íslands gagnvart þessari rammaáætlun. Á sama tíma hækkar kostnaður Íslands við þátttökuna sjálfa um rúmar 418 millj. kr. vegna breyttra forsendna. Áætlun um endurgreiðslu vegna rannsóknar- og þróunarkostnaðar fyrirtækja lækkar um rúma 1,7 milljarða í samræmi við uppfært mat Rannís á fjárþörfinni, þ.e. þessi tala byggist á mati Rannís á fjárþörfinni. Þetta er því mikilvægt dæmi um það hvernig breyting á fjárlagatölu jafngildir ekki sjálfkrafa stefnubreytingu eða minni mettun í nýsköpun. Það kemur bara aukning ef umsóknirnar verða umfram og úthlutanir verða umfram mat Rannís á þessari stundu.
Það fara 350 millj. kr. sérstaklega í gervigreind. Við höldum áfram að byggja upp reiknigetu og stafræna innviði, efla gervigreindarfærni fyrir samfélag og atvinnulíf. Á sviði fjölmiðla er breytingin mjög skýr, 600 millj. kr. hækkun frá fjárlögum 2027 eða um 8% á föstu verðlagi. Þar af leiðir hækkun á tekjuáætlun útvarpsgjaldsins um 330 millj. kr., þar sem það er líka sérstaklega mikilvægt að framlag til einkarekinna fjölmiðla er aukið um 300 millj. kr. Við höldum áfram að innleiða aðgerðaáætlun um málefni fjölmiðla, styrkja fjölmiðlafrelsi og vinna að breytingum á ráðstöfun útvarpsgjaldsins.
Og þá að menningunni. Í safnamálum verða fjárheimildir 6,8 milljarðar kr., 300 millj. kr. meira en í gildandi fjárlögum og sérstaklega er bætt við 189 millj. kr. til að styrkja lögbundin verkefni. Það er gert ráð fyrir 143 millj. kr. aðhaldskröfu á stofnanir málaflokksins. Það er ekki auðvelt en markmiðið er að nýta aukna samlegð, einfalda rekstur, þar sem það er hægt, og verja starfsemina. 300 millj. kr. er sérstaklega bætt við menningarsjóði og listamannalaun samkvæmt lögum og 150 millj. kr. eru til að efla íslenska tungu, sérstaklega með áherslu á börn og ungmenni.
Virðulegi forseti. Þetta fjárlagafrumvarp er ekki frumvarp þar sem allir fá allt sem þeir óska eftir. Það væri bæði óraunhæft og óábyrgt í núverandi stöðu ríkisfjármála en ég tel að á þessum málefnasviðum birtist hins vegar skýr stefna.
