Evrópska efnahagssvæðið.
Frú forseti. Enn einu sinni stöndum við hér og ræðum breytta innleiðingu á bókun 35. Ef einhver viðbrögð við niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhaldandi aðildarviðræður að Evrópusambandinu í lok ágúst hefðu verið skynsamleg og yfirveguð þá eru það ekki þessi.
Því er hér haldið fram af ýmsum að það hafi verið gerð mistök þegar bókun 35 var innleidd með þeim hætti sem gert var strax 1993 með 3. gr. laga um EES. Það voru engin mistök á ferð þar. Þar var þetta gert nákvæmlega eins og menn áformuðu og ætluðu sér vegna þess að ef það hefði verið gert með þeim hætti sem til að mynda var gert í Noregi þá hefði sú útfærsla rekið hornin í stjórnarskrána og það voru menn fullkomlega meðvitaðir um. Þetta vissu allir þeir sem að þessu komu á sínum tíma, féllust á, útfærðu málið með þeim hætti sem hefur verið við lýði alveg frá upphafi og þar við sat þar til nýlega þegar, ég ætla að leyfa mér, frú forseti, að segja, aktívistarnir í Brussel byrjuðu að atast í íslenskum stjórnvöldum og oft á tíðum sérstakir sendimenn Samfylkingarinnar sem þar höfðu verið geymdir um stund.
Það er auðvitað átakanlegt að hlusta á sumt af því sem fram hefur komið hér í rökstuðningi hæstv. ráðherra og fylgismanna þessarar breyttu innleiðingar. Það er verið að hengja sig á atriði sem skipta litlu sem engu máli í þessu samhengi öllu. Enn blasir við sú staða sem uppi var þarna um 1990 að ef bókun 35 verður innleidd með þeim hætti sem hér er lagt til og til svipaðs vegar og gert var í Noregi þá þurfum við að breyta stjórnarskrá. Menn hljóta að spyrja: Af hverju ekki að verjast? Af hverju ekki að taka upp fullar varnir eins og þáverandi hæstv. utanríkisráðherra gerði árið 2020, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, sem þá sat í því embætti, með lögfræðilega mjög góðum svörum til Eftirlitsstofnunar EFTA þar sem fram komu þau sjónarmið sem skipta svo miklu máli og alvöruvarnir fyrir hagsmunasjónarmið Íslands? Ég spurði hæstv. utanríkisráðherra áðan í andsvörum hvað af þeim rökum sem þar voru sett fram í þremur bréfum, sem voru send á tímabilinu frá apríl og yfir í september 2020, hefði úrelst. Við því kom ekkert svar og við því var svo sem ekki að búast. Staðreyndin er sú að það tók ár, það var áralöng barátta að fá trúnaði aflétt af þessum bréfum. Það gerðist síðast hér fyrir rúmu ári síðan, ef ég man rétt.
Það er búið að ramma inn býsna mikilvæg og öflug sjónarmið, lögfræðilegar röksemdir fyrir því að það sé í fínu lagi með innleiðingu bókunar 35 eins og hún hefur verið frá þeim tíma að við gerðumst aðilar að EES-samningnum. Eins og sagði í 3. gr. laga um EES-samninginn, með leyfi forseta:
„Skýra skal lög og reglur, að svo miklu leyti sem við á, til samræmis við EES-samninginn …“
Svona gekk þetta vel áratugum saman en þessi linnulausu bjölluöt núna eru farin að verða eilítið þreytandi því að áhrifin sem af þessu verða og sú afturvirkni sem ég vil meina að sé partur af þeirri útfærslu sem hér er lögð til teppaleggur með Evrópurétti yfir gildandi íslenskan rétt. Það er ekkert gagn að því að í því frumvarpi sem hér liggur fyrir sé sérstaklega tilgreint að Evrópurétturinn skuli ganga framar, eins og segir hér, með leyfi forseta, „nema Alþingi hafi mælt fyrir um annað.“ Nema Alþingi hafi mælt fyrir um annað. Alþingi mun ekki mæla fyrir um neitt annað gagnvart gildandi rétti þannig að Evrópureglurnar verða rétthærri í einni svipan gagnvart því lagasafni öllu. Það er ekki raunhæft að reikna með því að við hér á Alþingi nýtum þá heimild sem þarna er svona sýnist manni allt að í hálfkæringi lögð til, að menn geti bara við hvert frumvarpið á fætur öðru tilgreint það sérstaklega að markmiðið sé að hin íslenska löggjöf gangi framar hinni erlendu. Vil ég í því samhengi rifja upp orð fyrrverandi utanríkisráðherra sem sagði í þessum efnum, með leyfi forseta:
„Ef þingið ætlar sér að hafa öðruvísi reglur“ — en Evrópureglurnar — „þá þurfi að taka það fram og það hafi þá sínar afleiðingar.“
Þetta eru orð fyrrverandi utanríkisráðherra, ekki hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar sem situr hér í salnum. Það var engin meining, held ég, á bak við það setningarbrot sem ég tilgreindi hér áðan, með leyfi forseta aftur: „nema Alþingi hafi mælt fyrir um annað.“ Meiningin er bara ekki til staðar.
Það hefur verið talað ítrekað um réttaróvissu. Hv. þm. Dagbjört Hákonardóttir kom sérstaklega inn á það í ræðu sinni hér áðan að hæstaréttardómar hefðu staðfest óskýrleika í íslensku lagaumhverfi. Staðreyndin er sú að hæstaréttardómarnir staðfesta þetta allt saman býsna skýrt og fara eftir þeim lögum sem eru í gildi í landinu, og hvað þetta varðar er það 3. gr. EES-laganna. Það er allt býsna skýrt og hefur verið það, er það ekki, fyrir utan einn dóm sem var kveðinn upp árið 2003, ef ég man rétt. Skýrleikinn er til staðar. Það sem er verið að leggja til hérna er réttaróvissa og óskýrleiki.
Ég treysti mér ekki alveg til að nefna akkúrat hvenær það var en ég átti hér orðaskipti við hæstv. núverandi utanríkisráðherra á einhverjum tímapunkti um akkúrat þetta atriði. Þá var svarið það að slíkur óskýrleiki yrði leiddur fram fyrir dómstólum, þannig að ríkisstjórnin er að etja öllum þeim sem hún segist vera að tryggja réttindi fyrir dóm til að sækja sín réttindi þar sem lagaákvæði stangast á hér eftir.
Málflutningurinn er allur grunnur og þunnur og það var nú hálfsérstakt að hlusta á orðaskipti hæstv. ráðherra og hv. þm. Sigríðar Á. Andersen hér við upphaf umræðunnar þar sem blasti við að hæstv. utanríkisráðherra — ég ætla ekki að halda því fram eða fullyrða að hæstv. ráðherra hafi ekki lesið þá dóma sem hún vitnar svo mikið til en það var alla vega augljóst að skilningur hennar á áhrifum þeirra dóma og niðurstöðu var allur annar en gera má ráð fyrir að sá sem hafi kynnt sér það í þaula hafi komist að niðurstöðu um.
Ég verð sömuleiðis að nefna tímasetninguna núna af því að ég nefndi hér við upphaf ræðu minnar að viðbrögð við niðurstöðu atkvæðagreiðslunnar 29. ágúst síðastliðinn væru skynsamleg, flest önnur en það sem nú blasir við okkur. Auðvitað átti ríkisstjórnin að draga til baka aðildarumsóknina í beinu framhaldi en látum það liggja á milli hluta. Við munum örugglega ræða það hér í þinginu á seinni stigum. En það að það blasi við að það hafi verið eitthvert makkerí, eitthvert skipulag, samtal þar sem nú allt í einu mæti fyrrverandi formaður Samfylkingarinnar í einhver hetjuviðtöl og lýsi því yfir að yfirvofandi málshöfðun ESA verði dregin til baka ef íslensku þingmennirnir hlýða loksins — það er ekki neinn bragur á þessu. Hæstv. utanríkisráðherra hefur haldið því fram hér í umræðunni nokkrum sinnum í dag að það sé meiri bragur á því að gera þetta hér heima. Ég sé að hv. þm. Dagbjört Hákonardóttir kinkar kolli. Ja, hver hefði bragurinn á því verið hefði ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur og Steingríms J. Sigfússonar fengið að klára áform sín um að afgreiða Icesave-málið hér heima? Þá hefði guð sannarlega þurft að blessa okkur.
Fyrirkomulagið er eins og er, það er óljóst og umdeilt með hvaða hætti þetta mál skal leiða til lykta og auðvitað eigum við bara að taka til fullra varna, m.a. á grundvelli þeirra sjónarmiða sem sett voru fram í þremur bréfum hæstv. utanríkisráðherra þess tíma, árið 2020, og ramma inn varnir okkar og verja hagsmuni Íslands af því að niðurstaðan, hvað versta niðurstaða sem mögulega getur orðið fyrir þeim dómstóli er nokkurn veginn á pari við það sem hæstv. utanríkisráðherra leggur til í dag. En ef niðurstaða dómstólsins verður sú að núverandi innleiðing — sem full sátt var um og gerð með opin augun, meðvitað, allir aðilar við borðið voru sammála — það fyrirkomulag, 3. gr. EES-laganna, sé ekki fullnægjandi þá komum við heim og hugsum okkar gang, skoðum þörf á að breyta stjórnarskrá í samhengi við þetta, skoðum auðvitað allt það samstarf sem við erum í og undirliggjandi samninga. En við skulum ekki lyppast niður og gefast upp fyrir fram. Bara það að við séum að ræða þetta mál hér í dag er auðvitað þeirrar gerðar að það er eins og það sé sérstakt markmið að veikja stöðu Íslands í þessu máli sem ESA hefur hótað að höfða á hendur okkur ef það er ekki búið að setja það í formlegan farveg nú þegar.
Það er auðvitað ótækt að hér séum við, að ég held, í fjórða skipti að ræða þetta mál og enn hafi stjórnvöld ekki gert neinn reka að því að greina áhrif þessarar breyttu innleiðingar á bókun 35. Auðvitað eiga stjórnvöld að koma hér og segja: Þetta eru atriðin sem eru til skoðunar. Þetta er augljóslega að rekast á. Ókei, við skulum gera þetta, við skulum breyta þessu regluverki, við skulum breyta þessum lögum. Engin slík greining hefur verið lögð fyrir þingmenn á nokkru stigi þannig að það er verið að biðja okkur hér um að samþykkja þessa breyttu tilhögun til þess að standa við skuldbindingar okkar. Við erum að standa við skuldbindingar okkar. Bókun 35 var innleidd með þeim hætti sem raunin er með galopin augun. Það voru engin mistök á ferð þar.
Af því að það var nú vitnað hér til Björns Bjarnasonar, fyrrverandi hæstv. ráðherra og hv. alþingismanns til langs tíma, áðan um að hann væri þeirrar skoðunar að þetta þyrfti að laga, og Björn var formaður utanríkismálanefndar á þessum tíma, þá minni ég á það að forsætisráðherra þess tíma, Davíð Oddsson heitinn, fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra, sá góði maður, var þeirrar skoðunar að þetta hafi verið gert með fullnægjandi hætti og með galopin augun. Mér er til efs, þekkjandi þann mæta mann, að það hafi verið einhver misskilningur við ríkisstjórnarborðið í þeim efnum. Ég tel það raunar útilokað.
Þetta er auðvitað partur af salamíaðferðinni, að ná okkur inn bakdyramegin skref fyrir skref, sneið fyrir sneið, þó að það séu auðvitað með þessari breyttu nálgun teknar býsna margar sneiðar í einu. En lengi skal manninn reyna og það er hætt að koma á óvart í raun að núverandi ríkisstjórn gangi fram með þeim hætti sem hér birtist sem einhvers konar hefnigirni. Það er verið að refsa mönnum fyrir að hafa sagt nei í lok ágúst. Það er átakanlegt að það birtist mönnum með þeim hætti að hér sé farið í einhvern innleiðingarrússíbana þar sem innleiðingarmálum fjölgar með áberandi hætti hér í þinginu og bókun 35 er gerð að forgangsmáli sem svo sannarlega voru ekki skilaboðin sem íslensk þjóð var að kalla eftir á sínum tíma.
Hæstv. utanríkisráðherra hefur gert mikið af því að búa til strámenn, gera mönnum upp skoðanir og skamma þá svo fyrir að hafa þær. Hæstv. ráðherra gerði mikið af því í framsöguræðu og andsvörum fyrr í dag og brigslar okkur Miðflokksþingmönnum m.a. um ýmislegt. (Forseti hringir.) En undir lok ræðu sinnar talaði hæstv. ráðherra á þeim nótum að þingheimur þyrfti að vita hvað menn væru að segja með afstöðu sinni. Við hæstv. ráðherra vil ég bara segja (Forseti hringir.) að hún getur treyst því að við Miðflokksmenn munum meina það sem við segjum í þessu máli. Við teljum að hæstv. ríkisstjórn ætti að draga þetta mál til baka. (Forseti hringir.) Þetta er hvorki tími, staður né stund til að ræða það. Við mætum Árna Páli og félögum fyrir dómi og tökum málið þaðan sem það endar í framhaldi af því.
