16.12.1978
Sameinað þing: 36. fundur, 100. löggjafarþing.
Sjá dálk 1667 í B-deild Alþingistíðinda. (1189)

54. mál, fjárlög 1979

Pálmi Jónsson:

Herra forseti. Í nál. minni hl. fjvn. á þskj. 204 og í ræðu hv. frsm. minni hl., 6. þm. Norðurl. e., er gerð ítarleg grein fyrir afstöðu minni hl. fjvn. til fjárlagafrv. Það er því engin ástæða til þess, að ég hefji að ræða það í stórum dráttum eða í heild. Það hefur verið rækilega gerð grein fyrir afstöðu okkar til þess. Þó vil ég minnast á örfá atriði sem sumpart hafa komið fram, en þó einnig örfá til viðbótar sem ekki hefur verið minnst á hér.

Fjárlagaafgreiðslan nú fer fram við mjög sérkennilegar aðstæður. Þessar aðstæður eru þess háttar, að undanfarin dægur, undanfarnar vikur höfum við hv. alþm. naumast vitað hvort það stjórnarsamstarf, sem ræður ríkjum hér um þessar mundir, mundi endast lengur eða skemur. Stundum var það svo, að við vissum ekki hvort það mundi standa klukkutímanum lengur eða skemur. Þetta ástand hefur orðið til þess að torvelda mjög öll störf fjvn., bæði fyrir meiri hl. n. og minni hl. Það hefur einnig torveldað mjög störf n., eins og hér hefur komið fram, að tekjuöflunarfrv. hafa ekki komið fram fyrr en í gær og stórt gat er í tekjuhlið frv.

Ég vil ítreka þetta hér og lýsa alveg sérstakri undrun minni yfir því ráðslagi sem verið hefur hjá hv. meirihlutaflokkum að því er þetta snertir. Þar á ég auðvitað sérstaklega við að einn stjórnarflokkurinn, Alþfl., hefur að því er virðist verið tvístígandi dag og nótt undanfarnar vikur um það, hvort hann ætti að halda áfram að styðja ríkisstj. eða rjúfa stjórnarsamstarfið. Enn er allt á huldu um framhaldið, ef marka má það sem hér hefur komið fram í dag, bæði í nál. hv. meiri hl. fjvn. og í yfirlýsingu hv. þm. Sighvats Björgvinssonar. Það fyrsta er að fulltrúar Alþfl. í fjvn. undirrita nál. með fyrirvara. Ég minnist þess ekki að hafa séð slíkt fyrr, en auðvitað er mín þingsaga ekki löng. En ég hygg að þessa séu ekki mörg dæmi um þá flokka sem mynda meirihlutasamstarf á Alþ.

Enn kemur svo hv. formaður þingflokks Alþfl., hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, annar fulltrúa flokksins í fjvn., hér í dag og flytur ræðu sem er mikil nýlunda, að ég hygg, í sögu Alþingis. Þessi hv. þm., sem er eins og ég sagði formaður þingflokks Alþfl. og annar fulltrúa flokksins í fjvn., hefur ræðu sína á því að lýsa yfir að fulltrúar flokksins í fjvn. muni styðja brtt. n. sem útbýtt hefur verið og n. stendur sameiginlega að. Fyrr mætti nú vera ef hv. þm. ætlaði ekki að styðja þær till. sem n. öll stendur að. En hv. þm. bætir við: að öðru leyti mun hann eða jafnvel flokkurinn í heild láta afgreiðslu málsins fram hjá sér fara. (Gripið fram í: Hv. þm. hefur misst af heilmiklu þarna.) Ég játa að það getur verið dálítið erfitt að henda reiður á merkingu þess sem felst í orðum hv. þm. Sighvats Björgvinssonar, og vel má vera, þó að maður leggi í þau orð skilning eftir orðanna hljóðan, að þá geti þau táknað allt annað eftir eina klst. eða svo, hvað þá á morgun eða hinn daginn þegar kemur til atkvgr. um þessi mál. Þá má vel vera að þessi orð verði talin tákna allt annað en þau fela í sér, ef maður skilur þau eins og mælt mál. En ef þetta væri skilið eins og mælt mál, þá þýddi það að Alþfl. eða a.m.k. hv. formaður þingflokks Alþfl. ætlaði sér að sitja hjá við afgreiðslu fjárlagafrv. til 3. umr. „Að öðru leyti láta afgreiðslu málsins fram hjá sér fara,“ það þýðir, eftir því sem mælt mál er, að sitja hjá. Það er mjög sérkennilegt ástand í stjórnarherbúðunum sem hér kemur fram. Eftir þessu að dæma er Alþfl. ekki nema að hálfu leyti inni í þessu stjórnarsamstarfi en að hálfu leyti utan dyra. Það vegur salt.

Enn komu fleiri yfirlýsingar frá þessum hv. þm. sem ég bókaði eftir honum jafnharðan og hann talaði, á þá lund, að Alþfl. mundi ekki standa í vegi fyrir þinglegri afgreiðslu tekjuáætlunarfrv. ríkisstj. eða fjárlagafrv., sem sé, Alþfl. mundi ekki taka upp málþóf eða aðrar aðgerðir til þess að tefja þinglega meðferð þessara mála. Ég er alveg hissa á því, að stjórnarflokkur skuli þurfa að gefa yfirlýsingar um svona hluti. Það er orðið eitthvað einkennilegt og mikil nýlunda að þess skuli þörf.

En það fylgir meira á spýtunni. Afstaða okkar, sagði hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, mun að öðru leyti ekki koma fram fyrr en ljóst er hvaða stuðningur fæst við efnahagsmálafrv. Alþfl. í ríkisstj. Og þar kemur endapunkturinn. Það er sem sé hótun um það, að ef ekki fæst nægur stuðningur við efnahagsmálafrv. Alþfl. hjá ríkisstjórnarflokkunum, þá er gefið í skyn a.m.k., að ekki sé að treysta á Alþfl. til stuðnings við fjárlagaafgreiðsluna eða við afgreiðslu þeirra tekjuöflunarfrv. sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt fram.

Þessi saga held ég að hljóti að vera einsdæmi á Alþ. og ég ætla ekki að útmála hana meir. Ég er auðvitað ekki fróður um sögu Alþ. til langs tíma, en þetta er mjög svo sérkennileg staða. Þetta er svo sérkennileg staða, að mér finnst að það sé í raun og veru ekki með nokkru móti hægt að fá sig til þess að fara að deila harkalega á ríkisstj. sem er slíkt hrófatildur sem hér kemur fram og hangir á hálmstrái hvort hún lifir eða deyr. Miklu nær væri að aumka þessa ríkisstj. og þá ágætu menn ýmsra sem þurfa að standa að því að reyna að tjasla henni saman dag frá degi, ef ekki á klukkutímafresti. Þess vegna ætla ég ekki að láta hér fylgja nein ádeiluorð. En þessar yfirlýsingar, sem hér hafa komið fram, og þetta ástand allt er með þeim hætti að ég get ekki orða bundist.

Við þessa 2. umr. um fjárlagafrv. liggur tekjuhlið frv. ekki fyrir. Þrátt fyrir það er sýnilegt að innheimtur ríkissjóðs í einu eða öðru formi á næsta fjárlagaári muni verða sem næst 1 millj. kr. á mann — 1 millj. á hvert mannsbarn þjóðarinnar. Þetta eru orðnar háar tölur og er ærin ástæða til að freista þess að spyrna við fótum. Ég lít svo á að það sé hægt að gera á marga lund. Hér hefur verið rætt í dag, bæði af hálfu hv. formanns fjvn. — sem ég þakka fyrir samstarf og góð kynni frá því leiðir okkar lágu saman að störfum hér á hv. Alþ. — og eins af hálfu frsm. minni hl., að það er fullur vilji hjá n. í heild að huga að þessum verkefnum. Þess vegna ætla ég ekki að ræða einstök atriði sem þar er nauðsyn að gefa sérstakan gaum að þessu sinni. En hin mikla útgjaldaaukning, sem sýnilega verður hjá ríkissjóði, og að enn er ekki séð fyrir endann á tekjuhlið frv. né hvort um greiðsluafgang verður að ræða hefur það í för með sér, að við fulltrúar minni hl. í fjvn. flytjum engar sameiginlegar brtt. við þessa umr. Ég hygg að við sem einstakir alþm. munum ekki heldur flytja við þessa umr. sérstakar brtt. þó að við höfum ekki talað um það sérstaklega. En það er ljóst að enn sem komið er eru brtt. fáar. Þetta er þó ekki fyrir það, að við séum ánægðir með allt og teljum nægilega vel gert í ýmsum þeim útgjaldaþáttum sem við höfum þurft að fást við. Það er auðvitað hvergi nærri. Það er á fjölmörgum sviðum sem við teljum að betur þyrfti að gera, og við áskiljum okkur auðvitað allan rétt til þess að koma sjónarmiðum okkar á framfæri um það efni við 3. umr. betur en verður gert í dag.

Ég vil t.d. segja það, að hvað snertir mitt kjördæmi, sem ég flyt hér enga brtt. um við þessa umr., er mjög vangert, að ég tel, ekki síst í skólamálum. Ég skal ekki nefna nein dæmi um það sérstaklega, en það blasir við að þetta kjördæmi, Norðurl. v., er lægst með fjárveitingar til grunnskóla. Það eru tæpar 140 millj. kr. í heild. Það er tæpum 30 millj. hærra en var á fjárl. 1975 í þetta kjördæmi. Ég fagna því auðvitað að hæstv. menntmrh. er þm. fyrir þetta kjördæmi. En ég efast um að það dugi til þess að koma áfram mannvirkjum í skólamálum. Ég hygg að einnig þurfi að sjá fyrir fjárveitingu.

Hæstv. menntmrh. hefur mjög oft flutt mikla gagnrýni hér á Alþ. að því er snertir fjárveitingar til okkar kjördæmis. Ég ætla ekki að fara að rifja það upp eða nudda honum upp úr því, en ég læt það hér í ljós, að ég tel að í þessum þætti sérstaklega sé mjög vangert hvað þetta kjördæmi snertir, þrátt fyrir það að hv. þm. Ragnar Arnalds sé nú hæstv. menntmrh, og flokksbróðir hans, hv. þm. Helgi Seljan, hafi verið formaður þeirrar undirnefndar sem um þennan málaflokk fjallaði.

Þá vil ég geta þess, að ég hef miklar áhyggjur af þeirri fjárveitingu sem ákveðin er til Bændaskólans á Hólum, miðað við þá niðurstöðu sem enn er fengin. Í frv. er gert ráð fyrir, að gjaldfærður stofnkostnaður Bændaskólans á Hólum verði 18 350 þús. kr. eða aðeins 250 þús. kr. hærri fjárhæð en var í fjárl. yfirstandandi árs.

Það hefur starfað stjórnskipuð n. að því að gera áætlun um uppbyggingu Hólastaðar., og sú n. hefur skilað áliti og tillögum til landbrh. Ef þetta á að vera svarið við þeim tillögum, þá líkar mér það svar ekki. Ég hef rætt um þetta mál bæði við hv. formann fjvn. og hæstv. landbrh. Hef ég kynnt þeim að ég muni ekki flytja brtt. við þennan fjárlagalið við þessa umr., en ég get sagt frá því hér, að ég treysti mér ekki til þess að láta 3. umr. líða svo að ég komi ekki brtt. á framfæri verði þessi fjárlagaliður ekki lagfærður.

Skylt er að geta þess, að nú fyrir 2. umr. hafa verið lagðar fram till. af hálfu fjvn. um hækkun rekstrarliðar skólans um 7.5 millj. Ég get fært fram þakklæti fyrir það. En það bætir ekki úr þeim fjárfestingaráætlunum sem þarna eru á ferðinni og ég tel nauðsynlegar ef við ætlum ekki að horfa á það, að þessi menntastofnun hrynji.

Ég skal ekki hafa um þetta fleiri orð að sinni. Þarna eru, eins og ég hef sagt, fjárfestingaráætlanir á ferðinni, og þarna er nú á döfinni að ráðast í hitaveitu sem kostar verulegt fé. Þeim framkvæmdum verður ekki mætt með þeim 18.3 millj. sem í frv. eru. Ekki fleiri orð um það.

Það hefur verið um það rætt hér, að lánsfjáráætlun er ekki komin fram. Ég skal ekki gagnrýna það umfram það sem komið er, en þó lýsa því með hógværum orðum, að það er mjög bagalegt fyrir fjvn., að ekki skuli vera komin fram lánsfjáráætlun þegar 2. umr. fer fram, þannig að hægt sé að gera sér einhverja grein fyrir því, hvernig þeir þættir, sem á lánsfjáráætlun eiga að vera, koma út. Vel má vera að hv. meiri hl. fjvn. hafi séð drög að þessari áætlun, og held ég að svo hljóti að vera, en við í minni hl. n. höfum ekki séð stafkrók af þessu plaggi.

Að því er lánsfjáráætlun varðar, þá munu þar koma inn ýmsir helstu þættir orkumála t.d. Þar er um stórmál að ræða sem áætlanir fjárlagafrv. gera hvergi nærri ráð fyrir að fullnægja svo að viðunandi sé. Upplýsingar hafa komið fram um ákveðna hluti í þessu sambandi, en þó ekki nema mjög óverulega. Ég vil t.d. taka það fram, að í fjárlagafrv. er ekki gert ráð fyrir neinu fé til sveitarafvæðingar að þessu sinni. Það er gert ráð fyrir 150 millj. kr. til styrkingar sveitaveitna, sem er 10 millj. kr. hærri fjárhæð en var í fjárl. yfirstandandi árs — og var þá of lág, og er í frv., sem hér liggur fyrir, langtum of lágt.

Línur í strjálbýli eru sums staðar svo yfirhlaðnar að þær eru að því komnar að hrynja eða geta ekki flutt það rafmagn sem þarf. Ekki síst á þetta við á Suðurlandsundirlendi þar sem ástandið hefur verið í rauninni mjög alvarlegt í sumum sveitum og sumum byggðarlögum að undanförnu. Það er þó ekkert einsdæmi þar, því að víðar um land er ástandið mjög alvarlegt og þarf úr að bæta ef á að halda þeirri þjónustu gangandi að gera fólki kleift að fá raforku. Ég hygg að allir séu sammála um að þeirri þjónustu verði að halda áfram, og þá verður að horfast í augu við það að mæta því með því fé sem mögulegt er að komast af með, en ekki langt fyrir neðan það.

Eins og ég tók fram í upphafi kem ég ekki hingað til þess að ræða fjárlagafrv. eða þær horfur, sem eru á afgreiðslu þess nú við 2. umr., í neinni heild. Það hefur verið gert skilmerkilega af frsm. minni hl. og engu orði þarf að bæta við það. Ég gat hins vegar ekki stillt mig um að minnast hér á þessi örfáu atriði, sem ég hef farið hér fáum orðum um, og enn fremur að lýsa því sérkennilega ástandi sem ríkt hefur undanfarna daga og undanfarnar vikur að því er virst hefur í stjórnarsamstarfinu og hvernig það ástand hefur birst okkur hér á hv. Alþ. í dag eftir yfirlýsingar hv. formanns þingflokks Alþfl. Það var með slíkum eindæmum að ég gat ekki orða bundist.