18.12.1978
Efri deild: 34. fundur, 100. löggjafarþing.
Sjá dálk 1686 í B-deild Alþingistíðinda. (1199)

95. mál, leiklistarlög

Frsm. minni hl. (Ragnhildur Helgadóttir):

Herra forseti. Það er eins og hæstv. menntmrh. og hv. 2. þm. Austurl., menntmrh. núv. og fyrrv., séu alveg í vandræðum með þennan óboðna gest sem hefur eins og sloppið inn á milli stafs og hurðar í leiklistarlögin og vill með engu móti frá þeim fara.

Hv. 2. þm. Austurl. segir að það sé einkennilegt að ég virðist ekki gera mér grein fyrir hlutverki leiklistarráðs og hafi ég þó lögin fyrir framan mig. Það var nú einmitt það sem gerðist þegar lögin voru sett á sínum tíma. Við höfðum nákvæmlega þessar skýringar fyrir framan okkur og enginn skildi samt í hverju þetta hlutverk eiginlega fólst, þrátt fyrir orðalag lagagr. Ég efast um að hv. 2. þm. Austurl., þáv. hæstv. menntmrh., hafi í raun og veru skilið það alveg sjálfur — svo mikið var víst að menn höfðu ekki við að geta í eyðurnar, geta sér þess til, að þetta hlyti að vera svona hugsað og svona hugsað. Ég nefni dæmi um nokkrar tilgátur: Það hlýtur að vera hugsað á þann veg, að ekki sé meiningin að fara að hafa áhrif á leikritun eða stefnu í sjálfum leikritunum. Þetta er einungis umræðuhópur. Hví skyldi ekki hópur manna mega hittast og tala saman um leiklist? Ég segi líka: Hví skyldi ekki hópur manna mega hittast og tala saman um leiklist, ekki er verið að tala um að banna það? Það er einungis verið að tala um að nema það úr lögum að kosta menn til að hittast og spjalla saman um leiklist. Það er það sem við viljum ekki. Við viljum ekki heldur lögskipa slíkar samræður.

Sannleikurinn er sá, að á sínum tíma voru engar pólitískar línur í afstöðu til þessa máls. Þetta ákvæði var jafnmikill þyrnir í augum þm. úr öllum flokkum. Hér stendur í dyrunum einn hv. þm. úr Alþb. sem einmitt barðist gegn þessu ákvæði af nákvæmlega sömu ástæðum. Ég skil því ekki hvers vegna hv. fyrrv. og hæstv. núv. menntmrh. er svona afskaplega annt um þetta vandræðalega leiklistarráð sem ekki hefur einu sinni starfað nokkurn skapaðan hlut. Við skulum sem fyrst nema ákvæði um þetta úr lögunum til að koma í veg fyrir að nokkur hætta geti af því stafað að einhver kynni að skilja þessi ákvæði eftir orðanna hljóðan. Þessar lagagr. eru ekki nægilega skýrar til þess að hægt sé að fara eftir þeim. Þetta eru ákvæði sem ráðh. hugsa að hafi verið svo og svo meint, án þess að þeir séu einu sinni vissir um hvað þau þýða.

Rétt er að fara nokkrum orðum um meginbreytinguna í þessu frv. sem fram hefur komið, að gerð sé till. um að viðurkenna starf annarra sjálfstæðra atvinnuleikhópa en Leikfélags Reykjavíkur og Leikfélags Akureyrar. Hv. frsm. meiri hl. n. gerði það raunar ekki. Það, sem hér er um að ræða, er í raun og veru sama frv. og hv. 3. þm. Austurl. flutti á áliðnu síðasta þingi og var sérstaklega hugsað til þess að styðja starfsemi Alþýðuleikhússins. Nú er það svo, að Alþýðuleikhúsið hefur flutt - eða flutti a.m.k. fyrir nokkrum árum — fyrst og fremst svonefnda þjóðfélagslega leiklist, eins og hv. 3. þm. Austurl. kallar það og hv. þm. segir sjálfur að skipi í sínum huga fyrsta sæti í leiklistinni. Ef það, sem hv. þm. úr flokki hans eru hrifnastir af, er á sviði þjóðfélagslegrar leiklistar, ég tala nú ekki um ef það er svokölluð þjóðfélagslega meðvituð leiklist, þá verð ég að segja að flest slík leikrit þykja mér og ákaflega mörgum fleiri afskaplega leiðinleg, ósköp óskemmtileg. (Gripið fram í.) Rétt er það, en slíkt er ekki til umr. hér. Vitanlega á fólk að fá að horfa á leiðinleg leikrit sér til sálubótar, ef því sýnist svo og ef þau eru sótt — mikil ósköp. En sannleikurinn er sá, að það, sem fyrst og fremst skiptir máli í þessu sambandi, er meginreglan sem felst í þessu ákvæði frv. um viðurkenningu annarra sjálfstæðra atvinnuleikhópa. Vitanlega á sjálfstæður atvinnuleikhópur, hvort sem það er Alþýðuleikhúsið eða einhver annar sjálfstæður leikhópur, rétt á því að starfa í samkeppni við aðra aðila í sinni grein. Það fer þá eftir viðtökum áhorfenda, hversu lífvænleg sú listgrein er. Það er alveg ljóst. Það, sem skiptir máli, er fyrst og fremst það atriði, en ekki hitt, hvort um er að ræða það sem kallað er þjóðfélagsleg list eða eitthvað annað, hvort um er að ræða sorgarleiki, gleðileiki, söngleiki eða hvaða aðrar greinar leiklistar sem er. Allt á þetta vissulega tilverurétt í höndum hæfra og vel menntaðra listamanna og sjálfsagt að slíkir hópar hljóti sams konar stuðning án þess að þeim sé mörkuð stefna ofan frá af hálfu ríkisskipaðs og ríkiskostaðs hóps.