30.10.1978
Efri deild: 9. fundur, 100. löggjafarþing.
Sjá dálk 216 í B-deild Alþingistíðinda. (209)

47. mál, heilbrigðisþjónusta

Flm. (Helg; F. Seljan):

Herra forseti.Ég hef ásamt hv. 2. þm. Austurl., Vilhjálmi Hjálmarssyni, leyft mér að flytja frv. til l., stutt, um breyting á lögum um heilbrigðisþjónustu frá 20. maí s.l., þ.e.a.s. að 14. gr., 7, liður, 2. tl. þar, Norðfjarðarumdæmi og 2. undirliður í lögunum orðist svo:

„Eskifjörður H2, starfssvæði: Eskifjarðarkaupstaður, Helgustaðahreppur, Reyðarfjarðarhreppur og suðurbyggð Reyðarfjarðar.“

Í grg. segjum við flm. að þetta litla frv. lúti að því, að í stað H 1 stöðvar á Eskifirði verði þar H 2 stöð, þ.e. verði með tveim læknum í stað eins sem þar er nú. Er þá með því reiknað, að annar læknirinn sitji á Reyðarfirði.

Við setningu laga um heilsugæslu 1973 var um það deilt, hvar mörk skyldi setja varðandi skiptingu heilsugæslustöðva í H 1 og H 2 stöðvar. Segja má að meginlínan hafi verið sett við 2000 íbúa markið, en þó urðu þar á frávik við meðferð frv. í þinginu, þannig að svæði með íbúafjölda undir 2. þús. komu á H 2 eða með tveggja lækna stöðvar. Á Austurlandi var svo ástatt þá, að eitt heilsugæslusvæði þar var mjög nálægt þessum mörkum, þ.e. Eskifjarðarhérað, sem nær yfir Eskifjörð, Reyðarfjörð, Helgustaðahrepp og Fáskrúðsfjarðarhrepp, þann hluta, sem er við suðurströnd Reyðarfjarðar. Nú má segja að þetta svæði sé rétt í jaðrinum með milli 1900 og 2000 íbúa og á báðum þéttbýlisstöðunum fer fólki fjölgandi. Á svæðinu hefur allt frá því lagafrv. um heilsugæslu fyrst kom fram verið mikill áhugi á því að læknar yrðu tveir, ekki síst á Reyðarfirði, þar sem íbúar eru nú á áttunda hundrað. Með hjúkrunarfræðing í hálfu starfi hefur þó heilsugæsla þar færst í betra og öruggara horf, en að áliti okkar flm. er enn sem fyrr, þrátt fyrir litlar fjarlægðir, full þörf á tveggja lækna stöð á Eskifirði og að við teljum með búsetu annars læknisins á Reyðarfirði, svo sem nú er heimild fyrir í 14. gr. laga um heilbrigðisþjónustu, undirlið 11 þar. Um þetta liggja fyrir mjög eindregnar óskir heimamanna á svæðinu öllu, m.a. í formi beinna samþykkta frá sveitarstjórnum.

Á síðasta þingi voru heilsugæslulögin í heild til endurskoðunar í þinginu, þó að tími væri að vísu allt of skammur til vandlegrar athugunar ýmissa atriða svo sem þurft hefði. Þá var flutt í Ed. af 1. flm. þessa frv. og Halldóri Ásgrímssyni, þáv. 5. þm. Austurl., brtt. um að Eskifjarðarstöðin yrði H 2 í stað H 1. Brtt. var felld með aðeins tveggja atkv. mun. Mestu réð þar um, svo sem raunar var einnig 1973, afstaða heilbrrh. sem vildi halda sig nákvæmlega við þau mörk íbúafjölda sem áður eru hér rakin. Einnig bar ráðh. við læknaskorti, sem óneitanlega er nú alvarlegt vandamál, en að hyggju okkar flm. bundinn nær eingöngu við H 1 stöðvar, eins læknis stöðvar, svo sem Djúpivogur hjá okkur eystra er nú gleggst dæmi um.

Með nýju þingi og nýjum ráðh. þykir okkur því rétt að láta á reyna enn einu sinni um vilja Alþingis, hvort þar verður farið að eindregnum óskum heimamanna frá upphafi, ekki síst af þeirri ástæðu, að nú er íbúatala svæðisins rétt við þau mörk sem talin eru hafa verið eðlileg viðmiðun við skiptingu stöðva í H 1 og H2.

Fyrir Reyðfirðinga er hér um alveg sérstaklega mikla úrbót og aukið öryggi að ræða með búsetu annars tveggja lækna stöðvarinnar á Reyðarfirði, svo sem sjálfsagt væri að okkar dómi ef lagabreytingin næði fram að ganga.

Vissulega mætti hafa langt mál um þá endurskoðun sem fór fram á lögum um heilbrigðisþjónustu á síðasta þingi. Ég efast ekki um að sú n., sem vann að þeirri endurskoðun, hafi unnið starf sitt samviskusamlega og vel og vandað sitt verk, enda hafði hún haft lögin nokkuð lengi til athugunar. Hitt var svo annað, að þegar málið kom til Alþingis þá lifði skammt þings og þess var tæpast kostur að fara þannig ofan í þau mál sem við höfðum viljað, t.d. í heilbr.- og trn. Við fengum til þess of skamman tíma þrátt fyrir vissa tillitssemi við okkur stjórnarandstæðinga alveg sérstaklega, sem höfðum enn skemmri tíma en stjórnarþm. og enn verri aðstæður til að athuga þetta frv. og breytingar þær sem í því fólust, því að í n., sem vann að þessari endurskoðun, áttu sæti fulltrúar þáv. stjórnarflokka, Sjálfstfl. og Framsfl., og gátu þess vegna skýrt þingflokkum sinum frá því, hver ætlunin væri með þessum breytingum. Ég gagnrýndi það þá, að ekki væri farið betur ofan í saumana á þessu verki. Mér sýnist að núv. heilbrrh. ætli, þrátt fyrir það að ekki sé komið að endurskoðun þessara laga aftur, að taka þetta mál upp á nýjan leik, og þá er auðvitað tækifæri til að flytja brtt. eins og þessar. En engu að síður vildum við koma þessu að nú þegar.

Það tjóar ekki að sakast um orðinn hlut, en þegar svona viðamikill lagabálkur er tekinn til endurskoðunar, eftir því sem lög ákveða meira að segja, eins og er um lög um heilbrigðisþjónustu, þá verður auðvitað að gera þá kröfu til viðkomandi ráðh., að þeir veiti þinginu nægan starfstíma til þess að fara þar ofan í saumana svo sem menn vilja, einmitt í ljósi þeirrar reynslu sem af lögunum hefur þá þegar fengist.

Mörkin í sambandi við íbúafjöldann hafa verið allskýr. Þau hafa ekki verið haldin að fullu, eins og ég benti á áðan og segir í grg., og það, sem hæstv. ráðh. sagði hér í fyrra, átti vissulega mikinn rétt á sér. Við gátum viðurkennt að ýmislegt í því, sem hann taldi til tormerkja á því að samþykkja þessa breytingu, á vissan rétt á sér. Það var t.d. bent á nálægð Neskaupstaðar, sjúkrahúsið þar. Það var bent á heilsugæslustöð þriggja lækna á Egilsstöðum. Þetta er hvort tveggja rétt. Við erum í nálægð við þessar aðalstöðvar á þessu svæði og við neitum ekki þeirri staðreynd. En að vetrarlagi kann að vera að þessir staðir báðir, Egilsstaðir og Neskaupstaður, séu lokaðir fyrir okkur og sú aðstaða geti þá jafnvel orðið lítils virði fyrir íbúa þessa svæðis. En aðalatriðið finnst okkur að þetta svæði nær næstum þeim íbúamörkum sem við er miðað og hér er um tvo vaxandi þéttbýlisstaði að ræða. Við getum einnig bent á það nú, að aðstaðan á Eskifirði er mjög óviðunandi. Þar er í raun og veru nánast um læknisbústað að ræða, en litla aðstöðu aðra fyrir lækni þar. Á Reyðarfirði er um algerlega óviðunandi bráðabirgðaaðstöðu að ræða, sem komið var þar upp fyrir nokkrum árum sem alger undanþága frá reglum þá og var þakkarvert af þáv. heilbrigðisyfirvöldum að þau skyldu leyfa, en er nú slík að læknar, sem hjá okkur hafa verið, telja hana óhæfa og úr því þurfi að bæta hið fyrsta.

Eindregnar óskir heimamanna hafa komið fram um þetta og við teljum okkur skylt að fara í nokkru eftir þeim. Af auðskildum ástæðum hafa þær óskir komið sér í lagi frá Reyðfirðingum, og álit a.m.k. margra þeirra lækna, sem hafa starfað þar að og starfa nú, hefur einnig komið til greina. Þeir hafa talið rétt að þarna væri tveggja tækna stöð. Á þessu er undantekning sem rétt er að greina frá. Núv. sjúkrahúslæknir í Neskaupstað, Eggert Brekkan, var á sínum tíma læknir þessa svæðis og skrifaði þá heilbrrh. bréf, einmitt um það leyti sem lögin voru að fara í sína frumraun hér í þinginu, þar sem hann lagði á það áherslu að hér væri um þarflausan hlut að ræða og engum lækni ofætlun að sinna þessu héraði. Aðrir læknar, sem hjá okkur hafa verið, m.a. sá sem nú er, hafa verið á annarri skoðun og talið að það væri nauðsynlegt að hafa H 2 stöð á Eskifirði eða tveggja lækna stöð þar.

Við viðurkennum í grg. okkar, að hæstv. fyrrv. heilbrrh. bætti hér myndarlega úr fyrir okkur á Reyðarfirði með því að ráða hjúkrunarfræðing þar í hálft starf. Sú ákvörðun hefur sannað gildi sitt betur og fyrr, — ég mun nú kannske segja: því miður — en nokkurn óraði fyrir. Þar koma til slys, sem auðvitað eru hörmuleg. En engu að síður hefur þetta orðið til þess í a.m.k. tveim tilfellum, að þar hefur tekist að bjarga mannslífum og afstýra örkumlum einmitt, að ég held, vegna þess, hve hjálpin var tiltæk. Og eins og allir vita er fyrsta hjálpin oft mikilvægust, að hún sé bæði rétt og að hún berist nægilega fljótt.

Við minnumst á læknaskortinn í grg. Menn héldu vissulega síðustu ár, að ástandið væri orðið slíkt eftir framfarir síðustu ára í allri aðstöðu lækna úti á landsbyggðinni, að við þyrftum ekki að kvíða læknislausum vetri fyrir íbúa neins staðar. Ég held að það sé þó rétt, að það séu H 1 stöðvarnar sem þarna skeri sig úr, eins og t.d. Djúpivogur og sveitirnar þar í kring og allt austur í Breiðdal eru glöggt dæmi um, en það heilsugæslusvæði fær nú þjónustu einu sinni í viku frá Hornafirði og verður að láta sér það nægja. Það er alvörumál, en heilbrigðisyfirvöldum skal treyst til þess að leysa úr svo fljótt sem auðið verður.

Ég er ekki viss um að með H 1 stöð á Eskifirði í sama ásigkomulagi og hún er nú, það er nánast læknisbústaður, þyki mönnum neitt sérstaklega glæsilegur kostur að fara þangað, eins mikil áhersla og er nú lögð á samvinnu tveggja lækna í þessum efnum. Og aðstaðan er slík á Reyðarfirði, að það er aðeins tímaspursmál hvenær læknir neitar í raun og veru að vera þar, þó að okkur þyki það allbærilegt.

Allt þetta viljum við flm. láta athuga vel og vandlega. Okkar skoðun er sú, að nú eigi að fara að koma að byggingu heilsugæslustöðvar á Eskifirði og aðstöðu á Reyðarfirði, ef þeir staðir eiga ekki að dragast verulega aftur úr. En því verður auðvitað að játa, að uppbyggingin hefur orðið geysilega hröð, þrátt fyrir það að margir eigi enn eftir að fá sína aðstöðu, og þar auðvitað eigum við Austfirðingar líka óunnin verkefni.

Verði lögin um heilbrigðisþjónustu tekin til meðferðar í heild í vetur, þá er vel að þessi till. hefur verið viðruð á ný og reynt á fylgi við hana jafnt sem vandlega athugun þn. á hversu réttmæt hún er og þörfin brýn. Því er hún lögð fram nú til að forðast að hún lendi í afgreiðslu einhvern síðasta dag þingsins, þar sem ekki er hægt að kanna nákvæmlega hversu réttmæt till. er, hvað sé rétt í henni og hvað rangt, og þá kannske sérstaklega vegna heimildargreinarinnar, hvað menn segja yfirleitt um þá breytingu, sem við að vísu leggjum ekki fram lögbundna, heldur vísum aðeins til heimildar um að búseta annars læknisins yrði á Reyðarfirði. Þar minnum við á það reyndar, að mikilvægasta vöruhöfn Austurlands er Reyðarfjarðarhöfn, aðalhöfn Eimskips t.d., mikið um skipakomur þar og umferð sem þeim fylgir. Það stuðlar enn frekar að þessu að dómi okkar flm.

Að öðru leyti skal ég ekki fjölyrða um þetta mál frekar, en vil óska þess að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. heilbr.- og trn.