07.03.1979
Sameinað þing: 63. fundur, 100. löggjafarþing.
Sjá dálk 3070 í B-deild Alþingistíðinda. (2391)

207. mál, þingrof og nýjar kosningar

Ragnhildur Helgadóttir:

Herra forseti. Þetta innskot í ræðuhöld dagsins, sem nú var rétt áðan þegar hv. 1. þm. Vesturl. hélt ræðu sína, var ákaflega eðlilegt og skiljanlegt. Það var eðlilegt að einhver þyrfti að mæla fyrir minni síðustu vinstri stjórnar, þ. e. a. s. hinnar næstsíðustu vinstri stjórnar, því að enginn hafði vikið hlýlegu orði að þeirri vinstri stjórn. Það var eins og maður væri kominn aftur til ársins 1973 og hér stæði sjálfur fjmrh. í stóli. Af svo miklum hlýhug varði hann málstað þeirrar stjórnar. Það var einnig skemmtilegt að heyra, að hann vék nokkrum hlýlegum orðum að síðustu ríkisstj., ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar, og það þótti mér drengilega gert. Hins vegar vék hann ekkí orði að þessari ríkisstj., sem nú situr, og það þykir mér skiljanlegt.

Það eru fleiri hv. þm. en hv. 1. þm. Vesturl. sem hefur ofboðið allt umtalið um þessa skringilegu hæstv. ríkisstj. sem nú situr, því að hv. 7. þm. Reykv. sá sig knúinn til að mæla sérstaklega fyrir minni viðreisnarstjórnarinnar, og það þykir mér eðlilegt og sjálfsagt. Hann lét einnig í ljós miklar Viðreisnaróskir og sýndi ýmiss konar Viðreisnartilhneigingar, og vildi ég óska að aðrir tilburðir hv. þm. hnigju í þá átt og væru jafnábyrgðarþrungnir og við á þegar menn vilja undirbúa slíkt starf sem þar var unnið.

Ég hafði hugsað mér, hæstv. forseti, gagnstætt því sem margir hafa gert í þessum umr., að ræða um þá till. sem hér er á dagskrá. Margir hv. þm. hafa sveiflað sér vítt og breytt yfir allt þjóðmálasviðið, farið með margar tölur af sviði efnahagsmála. Þær eru, eins og allir vita, allar lausar vegna verðbólgunnar og erfitt að festa, og það er verkefnið sem mest er aðkallandi. Það, sem hér er á dagskrá, er till. til þál. um þingrof og nýjar kosningar, flutt af öllum þm. Sjálfstfl., hinnar þingræðislegu stjórnarandstöðu.

Það hefur komið fram sérkennileg brtt. við þessa tillögu. Hún er einstök í sinni röð, að ég held. Ég veit ekki til að nokkurn tíma hafi verið fram borin brtt. við þingrofstillögu. En það er um þessa tillögu eins og fleira í þessu þinghaldi, að ýmislegt ber hér nýtt við, sumt slæmt og annað ekki sem verst. Það aleinkennilegasta við þessa brtt. er það, að hún er ekki um neitt ákveðið. Till. er um annaðhvort eða. Hv. þm. Bragi Sigurjónsson vill að fyrirsögn tillögu okkar verði: Tillaga til þingsályktunar um nýja stjórnarmyndun eða þingrot og nýjar kosningar. — Ég veit ekki hvort hv. þm. hafa skoðað svo vel öll skjöl Alþingis frá upphafi, að þeir hafi nokkurn tíma rekist á nokkuð þessu líkt. Ég veit ekki til að nokkurn tíma hafi verið gerð þáltill. um annaðhvort eða, annaðhvort stjórnarmyndun eða þingrof og nýjar kosningar. Einhvern veginn finnst manni að slíkir valkostir tveir passi ekki í eina og sömu þáltill. En menn flytja hér till. um sitt hvað, sem e. t. v. hefur ekki hingað til þótt við eiga að setja fram sem þáltill.

Það er í sjálfu sér skiljanlegt, að menn vilji reyna til hins ítrasta að gefa núv. hæstv. ríkisstj. færi á því að bæta ráð sitt. Það er út af fyrir sig uppörvandi að sjá að það eru til einstaklingar í þingsölum sem hafa ekki misst vonina að því leyti. Að því er dagsetningar í till. hv. þm. Braga Sigurjónssonar varðar, þá hef ég engar aðrar till. um það. Ég hef eins og fleiri þm. skoðað vandlega spjaldanna á milli og upp og niður lítinn bækling sem hver þm. hefur á borði sínu, sem er eins konar afmælisdagatal þm., og þar finnst ekki nokkur brúkleg dagsetning. Það eru aðeins tveir afmælisdagar eftir í mars. Annan á að vísu Alþfl. maður og hinn afmælisdaginn á sjálfstæðismaður, svo að ég get ekki séð að nokkuð sé hægt að nota þá daga. En hvað sem því liður, þá skiptir það engu höfuðmáli. En ég get ekki séð að það sé~neitt lítið úr því gerandi, að menn vilji í raun standa við ákveðnar dagsetningar. Það er einungis partur af þeim skyldum er menn taka að sér að ljúka ákveðnum verkum fyrir ákveðinn tíma. En einhvern veginn lætur þessi hæstv. ríkisstj. sér slík tímamörk svo innilega í léttu rúmi liggja. Dæmi um það í allt öðru máli var hér í gær á fundi Sþ., þar sem 1. mál á dagskrá var till. til þál. um staðfestingu samninga um fiskveiðiheimildir Færeyinga. Hún var tekin út af dagskránni af einhverjum ástæðum, sem ég áttaði mig ekki á. En það virðist ekki skipta nokkru einasta máli, hvort verið er að fjalla um það mál sem kann að vera orðið úrelt þegar að afgreiðslu kemur. Ég geri ráð fyrir að Færeyingar séu búnir að veiða upp í þennan kvóta sem Alþ. hefði þurft að samþykkja að mætti leyfa þeim að veiða. Út af fyrir sig hefði það samþykki vafalaust fengist og síst mæli ég því gegn. En þetta litla dæmi sýnir að tilsettur tími, ákveðnir dagar, ákveðnar vikur og ákveðnir mánuðir er nokkuð sem ríkisstj. Íslands kemur ekki við, aðeins ef hún situr í friði í sætum sínum. Ja, ég sé nú ekki að ríkisstjórn Íslands sitji í sætum sínum, allir ráðherrastólarnir eru tómir. (Gripið fram í: Ráðherrarnir eru á skíðum.) Eða þá að þeir eru í afmæli. Ég fékk afmælisdagabókina upp í ræðustólinn, og það er rétt sem ég hóf ræðu mína á að segja, að hv. 1. þm. Vesturl. er maður drenglyndur og hjartagóður. Hann rétti mér afmælisdagabókina þar sem vakin er athygli á afmælisdegi hv. þm., bóndans á Höllustöðum, sem er 17. mars og till. hv. þm. Braga Sigurjónssonar fjallar um. En ég hafði að vísu talið að vonin um þá afmælisveislu væri fyrir bí og væri þess vegna ekki fjallað sérstaklega um þann dag. Þess vegna var ég með hugann við daga einhvern tíma eftir það. En hver veit nema við getum í gleði okkar farið norður að Höllustöðum, ég og hv. 1. þm. Vesturl., ef farsællega verður ráðið til lykta þessu máli sem nú er hér til umr.

Hv. þm. Bragi Sigurjónsson, sem vill annaðhvort nýja stjórnarmyndun eða þingrof og nýjar kosningar, ætti að fara að ráðum flokksbróður síns sem talaði hér í dag, hv. 7. þm. Reykv., sem var augljóslega þessarar sömu skoðunar, að það ætti fyrst að reyna nýja stjórnarmyndun. En hv. þm. Vilmundur Gylfason lagði á það áherslu í ræðu sinni oftsinnis, að það yrði að reyna þennan síðasta leik og „það þyrfti ekki að taka neinn tíma,“ sagði hann, „það þarf ekki að tefja málið.“ Þess vegna leyfi ég mér að beina þeim orðum mínum til hins djarfa unga þm., hv. 7. þm. Reykv., að hann noti nú þessa kvöldstund til þess að ganga snöggvast úr skugga um það, hvort þessi 32 manna meiri hl. sem hann lýsti svo mjög eftir, muni vera fyrir hendi. Þá er hægt að ganga til atkv. á tilsettum tíma, og þá þarf Alþfl. ekki enn einu sinni að ganga í gegnum þær þrengingar að horfa upp á það að málin séu ekki afgreidd á réttum degi. Ég veit ósköp vel að það er rétt hjá hv. þm. Vilmundi Gylfasyni eins og fleira sem hann segir — í og með — að það tekur engan tíma að ganga úr skugga um þetta. Ég veit að hv. þm. telur sér eiga Viðreisnar von (með stórum staf). Hann lýsti því hér í dag, að hans óskastjórn væri ný Viðreisnarstjórn, og 32 þm. vill hann hafa að baki þeirri stjórn. Ég get flýtt fyrir hv. þm. og sparað honum nokkurn snúning með því að sýna honum fram á það, að í hópi þessara 20 manna, sem flytja þáltill. á þskj. 408, er enginn til í slíkan hóp — ekki hér og nú. Við skulum athuga málið að loknum kosningum.

Ég hef farið nokkrum orðum um till. hv. þm. Braga Sigurjónssonar. Ástæðan til að ég vék hér að hv. 7. þm. Reykv. var sú, að hægt er að flýta fyrir afgreiðslu efnis hennar með því að nota þær aðferðir sem hv. 7. þm. Reykv. benti á hér í dag.

Ég vil þá víkja að þriðja þskj. sem varðar það mál sem hér er á dagskrá, og það er eiginlega upphafsskjalið. Með nokkrum rétti má segja að höfundur þess sé einnig upphafsmaður að þskj. 408, og nú upplýsi ég hlut sem lýst var eftir í umr. hér í gærkvöld. Einn ræðumanna stjórnarliðsins lét í ljós þá ósk sína, að það væri skemmtilegt að fá að sjá hver væri höfundur þessa plaggs. Ég skal upplýsa það. Hinn raunverulegi upphafsmaður stendur hér í dyrum þingsalarins og er hv. 7. þm. Reykv. Það má segja (ÓRG: Getur flokkurinn ekki einu sinni samið þetta sjálfur?) Hinn raunverulegi höfundur, upphafsmaður málsins. Það má segja að till. sjálfstæðismanna á þskj. 408 sé túlkun á þeirri hugsun sem fram kemur í þáltill. hv. þm. Vilmundar Gylfasonar. Það, sem hv. þm. Vilmundur Gylfason raunverulega vill, er að þjóðin kveði upp sinn dóm. Ástæðan fyrir því er, að hann ber vantraust til núv. hæstv. ríkisstj. Þetta er klætt í óskiljanlegan búning í till. hv. þm. Vílmundar Gylfasonar eða alltorskilinn. Til að koma þessari hugsun á mælt mál og gera hana framkvæmanlega var þessi till. orðuð í Sjálfstfl. og þar með staðfest að Sjálfstfl. er heill og óskiptur, þessi hópur sem hv. þm. kallar ekki einu sinni stjórnmálaflokk. En það er vegna þess að í Sjálfstfl. er sjálfstætt fólk. Hann er samsettur af einstaklingum sem eru sjálfstæðir menn. Allur þessi hópur sjálfstæðra einstaklinga sameinast um að fylgja hv. 7. þm. Reykv. í því að snúa sér til þjóðarinnar og biðja um aðra skipan Alþingis og leysa þessa hæstv. ríkisstj. frá störfum. (Gripið fram í: Enda er hún farin). Hæstv. ríkisstj. er annaðhvort á skíðum eða í afmæli, það hefur verið upplýst hér, nema hvort tveggja sé.

Það sem sameinar okkur sjálfstæðismenn, hv. 7. þm. Reykv. og marga fleiri hv. þm., er sú bjargfasta skoðun, að ákveðnar till. um lausn efnahagsmálanna þola ekki bið. En á meðan meiri hl. sjálfs Alþingis er sammála um að þessi mál þoli ekki bið, þá er frv. sjálfrar ríkisstj., sem svo á að heita, að velkjast úti um allt þjóðfélagið til skoðunar hér og þar. (Gripið fram í: Hvaða frv?) Eitthvert frv. sem menn hafa verið að tala um að hæstv. forsrh. hafi samið í eldhúsinu sínu. Það er talað um að til sé eitthvað sem heitir frv. um efnahagsmál og sé að velkjast hjá þrýstihópum þjóðfélagsins, en hefur ekki verið lagt fram á Alþingi. Sjálfur forsrh. sagði í gærkvöld: „Um efnahagsfrv. tala ég ekki, því það hefur ekki verið lagt fram á Alþingi.“ Hæstv. forsrh. landsins ásamt öðrum ráðh. ríkisstj. er talandi um þetta frv. úti um allt land, úti í ýmsum hópum í þjóðfélaginu, leggur það ekki fram á Alþ. og neitar að tala um það á sjálfu Alþingi.

Ég held að það sé kominn tími til þess að farið verði að koma á skaplegu þingræði á Íslandi á ný. Það er þingræði á Íslandi að nafninu til og í lagalegum skilningi, en þingræðið gegnir ekki því hlutverki sem lýðræðishugsunin ætlar því að gegna. Það ríkir ekki lengur fulltrúalýðræði á Íslandi. Ég leyfi mér að segja þetta: Fulltrúalýðræði ríkir ekki á Íslandi. Að það ríki lýðræði á Íslandi sem sé fólgið í því, að kjósendur landsins kjósi sér stjórnendur til þess að fara með ráðstöfun mála á Alþ., það er orðið blekking, og þeirri blekkingu fagnar einn flokkur ríkisstj., Alþb., og undir þá blekkingu beygja sig hinir flokkar ríkisstj., ekki með glöðu geði, það væri of mikið sagt, því enginn er þar ánægður, enginn er þar heldur sérlega hryggur. Ekki ætla ég að fara með vísuna um Halldór Snorrason: „Aldrei hryggur og aldrei glaður,“ því að hún var ort um skemmtilegri hluti, ef mér leyfist að vera ósvífin að segja: heldur en hæstv. ríkisstj.

Hæstv. viðskrh. Svavar Gestsson var svo vinsamlegur mér hér í dag að lesa upp dálítinn greinarstúf, eða stúf úr greinarstúfi, sem birtist í Morgunblaðinu í haust og voru hugleiðingar bæði um þingflokk sjálfstæðismanna svo og um þingflokka almennt og hlutverk þeirra. Hv. þm. var afar ánægður með þessa ritsmíð, því að hv. þm. — ja, þetta er fyrirboði greinilega, hæstv. ráðh., átti ég við, var afar ánægður með þessa ritsmíð, því að hann taldi hana lýsa einhverju voðalegu ástandi innan Sjálfstfl. Ég man nú ekki sjálf alla tilvitnunina og fletti henni ekki heldur upp, en aðalatriðið var þetta og það sem hæstv. ráðh. fannst mestur fengur í, að ég hefði sagt í greininni, að það væri afar þjakandi hve menn væru hræddir hver við annan. Þetta finnst mér. Ég bætti við: „Menn verða að vera óhræddir við að segja það sem þeir meina “ og ég er svo gersamlega sannfærð um það. Ég held að hér á Alþ. ætti að gera meira að því og þá gegndu þm. betur skyldu sinni. Ég setti fram almenna aths. um þann mannlega eiginleika að menn séu hræddir hver við annan. Þetta þekkja menn. Menn eru hræddir hver við annan, við álit náungans, við álit kjósenda. Ég þarf ekki að útskýra það með mörgum orðum, því að við höfum fyrir augunum oft — að vísu ekki nú í kvöld, — hrikalegasta dæmið um það í öllum stjórnmálum Íslands, og það er sjálf hæstv. ríkisstj. Hún er hrikalegt dæmi um hræðslu manna, hræðslu eins við annan. Hæstv. ráðh. eru afar hræddir. Þess vegna er ríkisstj. ekki enn þá farin frá. Hæstv. Alþfl.-ráðh. eru afar hræddir við Alþb.-ráðh., og Alþb.- ráðh. er afar hræddir við Alþfl.-ráðh. (Gripið fram í: Nei.) Það eru þeir, annars væru þeir farnir úr ríkisstj. Þá hefðu þeir fyrir löngu farið að ráðum hv. 1. þm. Austurl. og farið úr ríkisstj. eins og hann vill. Og hæstv. forsrh. er hræddur við þessa flokka báða og við að sleppa þeim lausum. Allir eru þeir hver um sig hræddir um sjálfa sig, og sameiginlega eru þeir allir hræddir við dóm kjósenda — og það er verst.

Þessi till. fjallar um það, að nú sé kominn tími fyrir dóm kjósenda. Það er löngu ljóst, að þessi ríkisstj. hefur gefist upp við að sinna því hlutverki sem henni var falið og hún tókst á hendur eftir almennar kosningar og eftir stjórnarmyndunina, og almenningur verður að taka í taumana. Að því leyti hafði hv. 7. þm. Reykv. rétt fyrir sér í till. um þjóðaratkvgr., og að því leyti vill Sjálfstfl. styðja hann og hjálpa honum áleiðis með þá hugmynd. Og ég veit að margir hv. þm. stjórnarliðsins vilja styðja þá hugmynd í raun og veru, ef þeir eru ekki hræddir annaðhvort um sjálfa sig, hver við annan eða þá við að þurfa að láta þjóðina dæma um verk sín.

Hæstv. iðnrh. Hjörleifur Guttormsson vék að svipuðu viðfangsefni að því er varðaði Sjálfstfl. og hæstv. viðskrh., vék að greinaskrifum og orðaskiptum okkar hv. 1. þm. Reykv., því sem hann kallaði veturnóttarskrif sjálfstæðismanna. Það er rétt, að þar ræddu sjálfstæðismenn um viss ágreiningsefni fyrir opnum tjöldum. Það er ósköp einfaldlega þannig, að okkur finnst betra í Sjálfstfl. að ræða um þessa hluti fyrir opnum tjöldum heldur en að sitja undir getsökum, dylgjum og ámæli fyrir eitthvað, sem rangt er, úr ýmsum áttum í fjölmiðlum. Okkur finnst miklu betra að ræða þá opinskátt okkar ágreining, þó kannske sé fast að orði kveðið. Það má vera að mörgum hafi þótt þetta alveg yfirgengilegt, en þó er þetta ekki — (PP: Ekki þeim sem til þekktu.) Ef ég má bæta við: Ekki þeim sem þekkja jafnvel til í stjórnarliðinu og hv. þm. gerir, sá er nú greip fram í, því að hann veit að þetta voru blíðmæli og barnaleikur hjá því sem gerist í stjórnarherbúðunum. En okkur finnst það nefnilega betra í Sjálfstfl. að ræða svona mál, koma því frá, í stað þess að vera bólginn af fýlu allan veturinn og geta ekki gert neitt verk af viti. Við viljum klára svona hluti, afgreiða þá og snúa okkur svo að verki. Það er svo. Og Sjálfstfl. stendur að því heils hugar og óskiptur að gera um það till. og fylgja fram till. um að nú fái þjóðin að kveða upp dóm á ný.

Ég heyri að hv. þm. er að stinga upp á því að flutt verði þáltill. um að leitað verði að ríkisstj. Það kann að vera að það sé óþarft að ræða þetta mál. Ríkisstj. er e. t. v. farin frá. Það kann vel að vera. A. m. k. hefur það verið svo í seinni tíð, að þm. hafa lítið vitað um það í dag hvað ríkisstj. mundi gera á morgun. Það gildir jafnt um fylgismenn ríkisstj. og stjórnarandstöðu. Mér skilst að hæstv. forsrh. komi fylgismönnum ríkisstj. ekki minna á óvart en ýmsir þeir sem flytja þáltill.

Hæstv. forsrh. telur að till. okkar sjálfstæðismanna kunni að innihalda traustsyfirlýsingu á sig. Hann var að vísu fullvissaður um það í gærkvöld að svo væri ekki. En hæstv. forsrh. veltir því mjög fyrir sér, af hverju sjálfstæðismenn fluttu ekki fremur till. um vantraust. Forsrh. taldi ríkisstj. alveg geta setið þrátt fyrir samþykkt þessarar tillögu. Ég mun víkja að þessu. Tilgangurinn með till. okkar um þingrof og nýjar kosningar er sá að koma ríkisstj. frá. Svo skringilega sem það hljómar þá vitum við af reynslunni að þáltill. um vantraust, sem fyrir fram hefur meirihlutafylgi, er ekki leið til að koma frá ríkisstj. sem hæstv. forsrh. Ólafur Jóhannesson er í forsvari fyrir. Það sannar reynslan. Það var nefnilega svo árið 1974, að þá fluttu sjálfstæðismenn till. um vantraust. Hæstv. forsrh. vissi að þingmeirihl. var fyrir þessari till. Hann sá svo um að þessi till. kom aldrei til umr. Hæstv. forsrh. rauf þingið til þess að láta ekki samþykkja vantrauststillögu. (Gripið fram í: Hann stökk fyrir borð.) Þannig var það. Hann stökk einmitt ekki fyrir borð strax, hann hélt sér í flotholtin og vitnaði alltaf til þess, að ekki hefði verið samþ. vantraust. Hæstv. ráðh. mundi hafa þann háu á ef það væri flutt till. um vantraust og vitað um meirihlutafylgi við tillöguna. Þá mundi hæstv. forsrh. rjúfa þingið að bragði og sitja áfram í ríkisstj. meðan sætt væri og segja að aldrei hefði verið samþ. vantraust.

Till. um þingrof og nýjar kosningar, sem væntanlega fær meiri hl., nær því nákvæmlega sama tilgangi. en kemur meira til móts við t. d. Alþfl. að sú till. leiddi ekki heldur til þess, að ríkisstj. færi frá fyrr en um það leyti sem kosningar færu fram. En nú liggur að vísu fyrir yfirlýsing hæstv. ráðh. um að ríkisstj. segi samstundis af sér ef tillagan verður samþykkt. Það er því ljóst, að þessi till., sem hér liggur fyrir, er nú áhrifaríkara tæki til að koma frá óhæfri ríkisstj., — ríkisstj. sem sinnir ekki einföldustu reglum um lýðræði og þingstjórn í landsmálum, — hún er í þessu tilviki áhrifaríkara tæki til þess heldur en nokkur vantrauststillaga. Svona er komið tilfinningu ráðamanna á Íslandi fyrir sjálfu þingræðinu.

Það er sérkennilegt og væri mikið athugunar- og umræðuefni, hvernig menn geta notið þess að sitja í ráðherrastörfum við þær aðstæður sem nú blasa við. En að vissu leyti er þetta skiljanlegt. Þessi hæstv. ríkisstj. er undir forsæti sama manns og sú ríkisstj. sem mestu olli um það efnahagsástand sem nú ríkir hjá þjóðinni. Hin fyrri vinstri stjórn, sú sem hv. 1. þm. Vesturl. minntist hér af mjög hlýjum hug, afrekaði það að koma bærilegu efnahagsástandi út í algera ófæru. Næsta ríkisstj. stóð í því að reyna að bæta fyrir verk ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar. Henni tókst mjög vel framan af. Það verður ekki hrakið, að verðbólgunni náði hún á tímabili niður um 50%. En þá kom til sögunnar einn flokkur sem nú er aftur kominn í ríkisstj., Alþb. Þessi flokkur og fulltrúar hans í ýmsum þrýstihópum komu því til leiðar, að þessi efnahagslegi árangur, sem ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar hafði náð, eyðilagðist. Það var pólitískt verk Alþb. manna. Þá á ég ekki við að það hafi verið pólitískt verk launþeganna sjálfra, heldur fulltrúa Alþb. í launþegahreyfingunni, fulltrúa þeirra Alþb.-manna sem hafa vaxið upp eins og drifhúsgræðlingar án þess að hafa nokkurn tíma dýft hendi í kalt vatn og þykjast tala fyrir munn verkalýðsins og leika sér að því, því miður, að skammta skoðanir mönnum sem taka að sér að vera í forsvari fyrir kjarabaráttu launþeganna í þjóðfélaginu. Þessir Alþb.-menn, sem voru hvað ötulastir við að hjálpa hæstv. núv. og fyrrv. ráðh. Ólafi Jóhannessyni við að drífa verðbólguna upp í yfir 50% í tíð fyrri vinstri stjórnarinnar, þeir eyðilögðu árangurinn af starfi ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar við að laga þetta ástand. Og nú eru þeir aftur komnir í ríkisstj. og enn sígur á ógæfuhliðina. Því miður eru ekki mjög margir nægilega vel verki farnir til að sópa upp eftir sjálfa sig. Einkennilegt hlutskipti er það og erfitt fyrir Sjálfstfl. að þurfa alltaf að hreinsa til eftir vinstri menn. En það virðist blasa við einu sinni enn. Ég veit að það er ekki fýsilegt verkefni, en Sjálfstfl., sem er eina ábyrga þjóðfélagsaflið í þessu landi, verður að gera það. Það er ekki nokkur leið að komast hjá því.

Þannig heldur Alþb. áfram að eyðileggja, hvort sem það er í stjórn eða utan stjórnar. Þegar það er utan stjórnar keppist það við að eyðileggja. Þegar það er innan stjórnar getur það ekki sópað upp eftir sig en heldur áfram að eyðileggja. Þetta er því miður allt of satt. Mér þykir leitt að þurfa að horfast í augu við þetta aftur og aftur, því að ég veit að meðal þeirra, sem kosið hafa Alþb., eru margir einstaklingar sem ættu miklu betra hlutskipti skilið og ætlast áreiðanlega ekki til að umboðsmenn þeirra hagi sér svo.

Menn tala um það í stjórnarliðinu, að sjálfsagt sé að hafa samráð við aðila utan þings, og það er rétt. Nú legg ég til að þeir samþ. það, að samráð séu höfð við sjálfa þjóðina um hvernig megi hafa Alþ. og ríkisstj. betur skipaða. Þó að ríkisstj. hafi setið skamman tíma, þá er því miður löngu tími til þess kominn að hún flýti sér aftur úr þeim stólum sem hún tók sér sæti í.

Hæstv. forseti Nd. talaði hér í gærkvöld um það, að menn þyrftu að gera sér grein fyrir því í alvöru hvar væru valdamörk Alþingis og annarra hópa í þjóðfélaginu. Ég hélt í einfeldni minni að þetta lægi ljóst fyrir, um þetta hefðum við stjórnarskrá og um þetta hefðum við lög. En ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar hafa ekki virt þessi mörk. Þessu þarf að breyta. Það er tími til þess kominn, að við förum að rifja það upp, að Íslendingar eru lýðræðissinnuð þjóð, sem býr við þingstjórn í landsmálum. Íslendingar hafa til þess rétt að kjósa sér fulltrúa til að setja lög, til að ráða málum, og það eiga þeir að gera. Ef kjörnir fulltrúar gefast upp við það, þá er ekki leiðin að snúa sér með vandasöm frv. til þjóðarinnar og spyrja: „Á að leggja þetta fyrir Alþ. eða ekki?“ Það er ekki leiðin, enda ofbýður hæstv. ríkisstj. slíkt. Ég man ekki betur en hæstv. menntm.- og samgrh. segði hér í forundran þegar till. um þjóðaratkvgr, var til umr.: „Ætlast hv. 7. þm. Reykv. virkilega til að þjóðin fari að fjalla um þetta? Ætlar þm. þjóðinni að gleypa allan grautinn?“ Þetta var álit hæstv. ráðh. á þeim verkum sem hann sjálfur hafði búið í hendur hæstv. forsrh. og hæstv. forsrh. hafði betrumbætt að nokkru, þannig að framsóknarmenn gætu sagt í gleði sinni að nú væri „farin leið allra“. Einhvern veginn varð það þó þannig, að ekki geta menn unað þessu, eitthvað skortir á að þessi „allra leið“ sé fær leið eða æskileg leið. Og það er gersamlega ómögulegt að sjá út úr þessu myrkviði, sem ríkisstj. hefur stýrt okkur í — gersamlega ómögulegt. Það eina, sem hægt er að gera, er að nema nú staðar, láta stjórnendurna fá öðrum taumana, spyrja þjóðina hverja hún vill láta ráða málum sínum.

Ég legg til, herra forseti, að þegar þessum umr. lýkur verði ekki beðið í marga daga, heldur verði strax á næsta degi gengið til atkv. um þessa till.

Ég geri ráð fyrir að ég hafi nú talað nægilega lengi til þess að hv. 7. þm. Reykv. hafi haft tíma til að kanna hvort fyrir hendi sé 32 manna meiri hl. einhvers staðar, eins og hann sagði í dag: Finnst ekki 32 manna meiri hl. einhvers staðar hér? sagði hv. þm. og fórnaði höndum. Það verður að finna hann, það verður að ganga úr skugga um það, það þarf ekki að taka langan tíma. Ef ekki er hægt að finna slíkan meiri hl., þá er ekkert annað að gera en að samþ. þessa till. -Nú er hv. þm. sjálfsagt búinn að ganga úr skugga um þetta og hefur ekki fundið þennan meiri hl. Að þessum umr. loknum er því ekkert annað að gera en að ganga til atkv. um þessa þáltill. og samþ. hana.