27.03.1979
Sameinað þing: 74. fundur, 100. löggjafarþing.
Sjá dálk 3599 í B-deild Alþingistíðinda. (2818)

Umræður utan dagskrár

Kjartan Ólafsson:

Herra forseti. Það eru tvær fsp. til umr. í dag, og enda þótt ég gæti vel hugsað mér að leggja þeim röddum lið sem fara þess á leit að ráðstafanir verði gerðar til að koma til liðs við fólk í þeim byggðalögum sem nú hafa lokast inni af hafís, mun ég ekki nota tíma minn hér til þess að þessu sinni.

Ég hafði hugsað mér að taka undir gagnrýni hv. 4. þm. Norðurl. v., Páls Péturssonar, á þá ráðstöfun sjútvrh. að heimila 30–40 loðnuskipum netaveiðar á þessari vertíð. Alveg sérstaklega vil ég andmæla þeirri ákvörðun í ljósi stefnu þeirrar varðandi fiskveiðitakmarkanir sem hæstv. ráðh. boðað í Morgunblaðinu s. l. laugardag.

Það er ekki ágreiningur, að ég hygg, um það í hópi alþm., að ráðstafanir er óhjákvæmilegt að gera til að takmarka þorskveiðar á þessu ári. En það er hins vegar ágreiningur um, hversu mikið eigi að takmarka þorskveiðarnar, og einnig um það, hvaða ráðstöfunum eigi að beita, hvers eðlis þær ráðstafanir eigi að vera. Ég vil segja það af minni hálfu að ég tel að nægilegt hefði verið að takmarka þorskveiðarnar á þessu ári við 300 þús. tonn, þ.e. að minnka aflann um sem næst 10%. Þegar ég tala um þetta minni ég á það, að samkv. margbirtum upplýsingum fiskifræðinga okkar telja þeir að enda þótt þorskveiðar væru á þessu ári leyfðar upp að 300 þús. tonnum ætti að vera möguleiki á að tvöfalda hrygningarstofn þorsksins á fjórum árum, úr 200 þús. tonnum í 400 þús. tonn. Ég tel að það sé svo vandasamt að framkvæma meiri takmarkanir en þessu nemur og það hafi það alvarlegar afleiðingar í þjóðarbúskap okkar að óhyggilegt hafi verið að fara neðar með þetta mark.

Hitt er ekki síður meginatriði, að þess sé gætt við framkvæmd takmarkananna, við setningu þeirra reglugerða sem þar að lúta, að skerðingin komi sem jafnast niður, bæði sem jafnast milli landshluta og sem jafnast milli skipa, hvort sem þau stunda veiðar með þessum veiðarfærum eða hinum. Og ég kemst ekki hjá því í þessum umr. að vekja athygli á að sú stefna, sem hæstv. ráðh. boðar og fram kemur í viðtalinu í Morgunblaðinu á laugardaginn var, byggist á mjög alvarlegri mismunun. Það er ljóst að enda þótt hámarksafli þorsksins yrði miðaður við 280–290 þús. tonn, eins og hæstv. sjútvrh. hefur lýst yfir að stefnt yrði að, væri þar ekki um að ræða nema 12–14% niðurskurð að jafnaði.

Ég get ekki látið hjá líða að taka dæmi af því hvað sú stefna, sem hæstv. ráðh. hefur boðað, þýðir gagnvart togaraútgerðinni í því kjördæmi sem ég er fulltrúi fyrir.

Ég hef hér upplýsingar um það, að afli tíu Vestfjarðatogara, sem stunduðu veiðar allt árið 1978, og það eru allir togararnir á Vestfjörðum sem stunduðu veiðar allt það ár, var á s. l. ári 38 504 tonn, eða 3 850 tonn á skip að meðaltali yfir árið. Þetta er heildaraflinn. Það hefur nú verið boðað, að togurunum verði bannað að veiða í 70 daga á tímabilinu 1. maí til 1. okt., þar af 30 daga í júlí og ágúst. Einnig er boðað veiðibann um páska. Samtals yrðu þetta 77 eða máske 80 dagar alls, — ef páskabannið stæði í viku eins og í fyrra, þá 77 dagar, en 80 dagar ef páskabannið stæði 10 daga. Það, sem ég vil vekja athygli á alveg sérstaklega, er hvað mikill hluti af ársafla þessa togaraflota veiddist einmitt á þessum tíma í fyrra — á þeim tíma sem nú er talað um að stöðva veiðar. Meðalaflinn á hvern Vestfjarðatogara í júlí og ágúst í fyrra var 470 tonn. Meðalaflinn á þeim árstíma og öðrum, sem skerðingin nær til, þ. e. frá 1. apríl til 1. okt. að fráteknum júlí og ágúst, var mánaðarlega 285 tonn. Þetta er mánaðaraflinn. 285 tonn á mánuði gera því 475 tonn á skip að jafnaði á þeim 50 dögum sem ætlunin er að stöðva flotann í mánuðunum apríl, maí, júní og september. Síðan tapast 470 tonn á skip vegna stöðvana í júlí og ágúst miðað við meðalafla í fyrra og verða það þá alls 945 tonn á skip sem tapast á hálfu ári. Það þýðir fast að 25% heildaraflans yfir allt árið í fyrra. Og ef maður spyr hvað það sé mikið af heildaraflanum á meðalskip það hálfa ár sem þarna er um að ræða, frá 1. apríl til 1, okt., og miði við árið í fyrra, eru þetta um 45% aflans á þeim tíma.

Það er auðvitað ljóst að þarna er um að ræða skerðingu sem er langt fyrir ofan þau almennu skerðingarmörk, sem verið er að miða við, hvort sem þau væru nú 10%, eins og ég tel eðlilegt að þau hefðu átt að vera, eða 12–14%. Ég er ekki í neinum vafa um að það munu fleiri aðilar en vestfirsku togararnir eingöngu, gjalda þessarar ráðstöfunar. Og að sjálfsögðu má reikna með því, að ef þarna verður um allt að 25% skerðingu ársafla að ræða, enda þótt heildarskerðingin yfir landið í heild á þorskafla verði 12–14%, verði skerðingin miklu minni sem því svarar hjá öðrum.

Það er sagt sem svo, að þessi skip eigi að geta stundað aðrar veiðar þá 77 eða 80 daga sem gert er ráð fyrir að þorskveiðar verði bannaðár á því hálfa ári sem fram undan er frá 1. apríl til 1. okt. Ég vil alls ekki andmæla því, að togurunum sé gert að veiða annað en þorsk einhverja túra, ef það er í samræmi við þær ráðstafanir, sem gerðar verða gagnvart öðrum veiðum, og af sanngirni gert. En ég tel að þarna sé um óhæfilega mikla skerðingu að ræða. Það er ekki þannig ástatt, að þessi skip geti haldið á veiðar sem gefa af sér fyrir útgerð, fiskvinnslu og fyrir sjómennina eitthvað álíka og um er að ræða þar sem loðnuveiðarnar eru. Það er ekki um neitt slíkt að ræða. Það væri kannske hægt að hugsa sér nokkru lengri stöðvun ef þau skip, sem ég er þarna að tala um, ættu kost álíka uppgripa á öðrum veiðum, eins og skip þar sem loðnuveiðar stunda. En fyrst það þykir ekki fært að stöðva þau skip sem eru nýkomin af loðnuvertíð — við vitum hvernig sú vertíð hefur gengið — er ósanngjarnt að ganga svona langt gagnvart þeim veiðum, sem ég hef hér rætt um, og gagnvart þeim togaraflota, sem ég er að minnast á. Í því er ekkert samræmi. Og við vitum það öll, sem eigum sæti á hinu háa Alþingi, að það er þannig ástatt, bæði hvað varðar karfaveiðar og flestar aðrar þær veiðar sem til greina gætu komið, að þær eru lítt eða ekki arðbærar eins og nú háttar til. Eigi að beina flotanum í verulega auknum mæli í þessar veiðar þarf auðvitað að gera ráðstafanir til að gera þær arðbærari en þær eru.

Ég kemst ekki hjá að vekja einnig athygli á því, að jafnframt því sem hæstv. sjútvrh. boðar svo harkalega skerðingu gagnvart togaraútgerðinni og því fólki sem byggir afkomu sína á henni, þá er allt með öðrum brag þegar verið er að tala um netaveiðarnar. Í því viðtali við ráðh., sem ég vitnaði til áðan, í Morgunblaðinu á laugardaginn var, er í sambandi við netaveiðarnar tekið svo til orða, að meiningin sé að „fylgjast með“, „einhverjar takmarkanir komi til greina“ og annað í þeim dúr.

Ég tel að það væri full ástæða til þess, áður en reglugerðir yrðu gefnar út í þessum efnum, að lagðar yrðu fram rökstuddar grg. um það, hvað hæfustu menn til að meta slíkt, hlutlausir aðilar, telja að sú skerðing, sem boðuð er annars vegnar gagnvart togaraflotanum, þýði, og hins vegar hvað sú skerðing, sem ráðgerð er gagnvart netaveiðunum, þýði. Ég vil fara fram á að hæstv. ráðh. leggi slíkar hlutlausar upplýsingar fyrir okkur á Alþingi.

Það er gert ráð fyrir því að togveiðiflotinn verði stöðvaður nú í 77 eða 80 daga, eftir því hvort menn tala um viku eða 10 daga um páskana, 77 eða 80 daga á þessu hálfa ári sem fram undan er. Þetta er mjög verulega lengri stöðvun en á síðasta ári. Þá var stöðvunin á þessum 6 mánuðum í fyrsta lagi ein vika um páska, í öðru lagi önnur vika um verslunarmannahelgi og síðan var til viðbótar 23 daga stöðvun, sem þó var ekki endilega tekin fyrir septemberlok, heldur fyrir 15. nóv. En jafnvel þó maður gerði ráð fyrir að sú stöðvun hefði öll fallið á það hálfa ár sem ég er hér að ræða um, frá 1. apríl til 1. okt., er þar ekki um að ræða nema um 37 daga í staðinn fyrir 77 eða 80 daga nú, þannig að þarna er um að ræða mun meira en tvöfalt harðari aðgerðir.

Netaveiðivertíðinni hér sunnanlands fer nú hins vegar bráðum að ljúka án þess að við neinu hafi verið hreyft. Og ég verð að segja það, að þetta eru ekki gæfulegar ráðstafanir í svo viðkvæmu máli sem hér er um að ræða. Ég gæti haldið langa ræðu um áhrif þess, að til svo harkalegra ráðstafana á að grípa, — áhrifin á atvinnuástandið í þeim byggðarlögum sem fyrst og fremst byggja á togaraútgerð hvar sem er á landinu, — áhrifin á afkomumöguleika þess fólks sem við fiskveiðarnar og fiskvinnsluna vinnur: En ég ætla ekki að taka hér upp tíma í því skyni, það er okkur öllum svo vel ljóst. Hitt vil ég minna á, að ef á að ganga það langt í skerðingu á veiðimöguleikum einstakra greina sjávarútvegsins að það nemi allt að 25% skerðingu yfir árið, þá hlýtur það að vera skýlaus krafa að þær byrðar, sem þar með er verið að leggja á þá aðila sem málið varðar, hvort heldur eru sjómennirnir, fiskvinnslufólkið eða útgerðin, — ég tala þó fyrst og fremst um sjómennina og fiskvinnslufólkið, — þær verði þessir þegnar þjóðfélagsins ekki látnir bera — svo mikla skerðingu — bótalaust og alveg sérstaklega ekki ef meiningin er að mismuna á milli greina og á milli landshluta, eins og mér virðist standa til. Það er að sjálfsögðu þjóðin öll, og þá fyrst og fremst þeir sem einhvers eru efnalega megnugir, sem á sameiginlega að taka á sig byrðarnar sem því fylgja að byggja upp þorskstofn okkar, því óhjákvæmilegt er að þær byrðar verði allnokkrar.

Ég vil svo segja það í lokin, að ef einhvern útveg ætti að undanþiggja sérstaklega þeim skerðingarmörkum sem ég teldi almennt sanngjarnt að yrðu sett, ef einhvern ætti að undanþiggja eða einhverjum að hlífa, þá gæti ég hugsað mér að það væri hélst trilluútgerðin sem farið væri um eitthvað mildari höndum. Að öðru leyti tel ég að skerðingin hefði eðlilega átt að vera um 10%. Ég hefði ekki kvartað yfir því gagnvart togurunum, síður en svo, en skerðingin átti þá að koma yfir alla, allar helstu veiðiaðferðir og alla landshluta. Og þó að heildarskerðingin verði 12 eða 13%, jafnvel upp í 15% — ég tel ekkert óeðlilegt að menn geti greint á um þau mörk, það er ekki óeðlilegt, — en hver sem sú meðaltalsskerðing verður er hitt meginatriðið, að slíku sé skipt réttlátlega niður, en mönnum ekki mismunað.