03.05.1979
Efri deild: 88. fundur, 100. löggjafarþing.
Sjá dálk 4320 í B-deild Alþingistíðinda. (3441)

278. mál, heilbrigðisþjónusta

Flm. (Alexander Stefánsson):

Herra forseti. Ég flyt hér ásamt hv. þm. Braga Níelssyni, Oddi Ólafssyni og Helga F. Seljan frv. um breyting á lögum nr. 57/1978, um heilbrigðisþjónustu. Frv. þetta er flutt hér og nú til að gera tilraun til að leiðrétt;a að hluta mistöku sem urðu að mínu mati við setningu laga nr. 57 20. maí 1978, um heitbrigðisþjónustu, að því er varðar viðhalds- og endurnýjunarkostnað fasteigna og tækja heilsugæslustöðva og sjúkrahúsa, þannig að þessu kostnaður greiðist miðað við eignarhlutfall, sem er í þessum tilfellum 85% ríkishluti, en 15% hluti viðkomandi sveitarfélaga. Stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga hafði, enda var það krafa landsþings og fulltrúafunda sveitarfélaga, vænst þess að hæstv. ríkisstj. legði fram frv. um leiðréttingu á þessu atriði á yfirstandandi Alþ., taldi sig raunar hafa um það fyrirheit hæstv. heilbrrh., en þar sem sýnt er að af því verður ekki, eins og raunar kemur fram í stjfrv. til l. á þskj. 557, sem aðeins nær til smávægilegra breytinga á umdæmum, vildum við flm. freista þess að ná fram breytingunni á þskj. 572, ekki síst þar sem ríkisstj. hefur með frv. á þskj. 557 opnað þetta mál.

Eins og fram kemur á þskj. 572 gerum við ráð fyrir að taka aðeins til athugunar eða breyta ákvæði í sambandi við viðhalds- og endurnýjunarkostnað. Eins og kemur fram í 1. gr. er breytingin sú, að síðari málsl. 1. mgr. 20. gr. laganna orðist svo:

„Viðhalds- og endurnýjunarkostnaður fasteigna og tækja greiðist af hvorum aðila, þ. e. ríkissjóði og sveitarfélögum, miðað við eignarhlutfall.“

2. gr. er þannig:

„4. mgr. 34. gr. laganna orðist svo: Ríkissjóður og sveitarfélög eru eignaraðilar í hlutfalli við framlag til sjúkrahúsbygginga, en greiða viðhald fasteigna miðað við eignarhlutfall.“

Þá er ákvæði til bráðabirgða sem við leggjum talsvert mikið upp úr, og það er þannig:

„Fyrir árslok 1979 skal endurskoða ákvæði laga þessara um kostnaðarskiptingu rekstrar milli ríkis, sveitarfélaga og sjúkrasamlaga í því skyni að einfalda kostnaðarákvæði og stefna að því að öll sveitarfélög sitji við sama borð varðandi kostnað við heilbrigðisþjónustu.“

Lögin um heilbrigðisþjónustu, nr. 56 frá 1973, sem tóku gildi 1. jan. 1974, mörkuðu vissulega djúp og heillarík spor til framfara á þessu sviði. Megintilgangur laganna kemur fram í 1. gr. þeirra: „Allir landsmenn skulu eiga kost á fullkomnustu heilbrigðisþjónustu, sem á hverjum tíma eru tök á að veita til verndar andlegri, líkamlegri og félagslegri heilbrigði.“

Einn mikilvægasti þáttur laganna, ekki síst fyrir landsbyggðina, er III. kaflinn, um heilsugæslu, en heilsugæsla merkir í lögunum heilsuverndarstarf og allt lækningastarf sem unnið er vegna heilbrigðra og sjúkra sem ekki dveljast á sjúkrahúsum. Í samræmi við lögin frá 1973 er hafist handa um byggingu heilsugæslustöðva víðs vegar um land og læknisbústaðir teknir undir lögin þar sem það er framkvæmanlegt.

Eftir gildistöku laganna 1. jan. 1974 var fastlega gert ráð fyrir að settar yrðu reglugerðir um framkvæmd laganna, um ýmsa mikilvæga rekstrarþætti, og fast eftir því leitað. Þetta hefur enn ekki verið gert, hverju sem um er að kenna. Er hér enn ítrekuð nauðsyn þess að reglugerð um þau atriði fari að sjá dagsins ljós, enda urðu fljótlega árekstrar milli sveitarfélaga annars vegar og sjúkrasamlaga og heilbrrn. hins vegar, hvernig túlka bæri kostnaðarhluta í rekstri heilsugæslustöðvanna.

Það má segja að í sambandi við lög nr. 57/1978 hafi verið gerðar vissar úrbætur til þess að skilgreina kostnaðarskiptinguna nánar, alla vega er gert ráð fyrir í þeim lögum eins op hinum eldri að sett verði skýrari ákvæði í reglugerðir. Í umr. á hv. Alþ. í haust og vetur í sambandi við fsp. sem ég bar fram til hæstv. heilbrrh. lýsti hann yfir að reglugerðir væru nú í smíðum og þess væri vænst að þær fyrstu færu að sjá dagsins ljós fljótlega upp úr áramótum s. l. Af því hefur ekki orðið og er því ástæða til þess að nota tækifærið til að ítreka enn frekar að þeim sé hraðað.

Einnig kom strax í ljós að útgjöld sveitarfélaga við rekstur þeirra heilsugæslustöðva, sem eru án tengsla við sjúkrahús, yrðu nær óviðráðanleg, þar sem engir tekjustofnar væru til að mæta hinum auknu útgjöldum. Þar við bætist að sum sjúkrasamlögin telja sig ekki eiga að greiða til heilsugæslustöðva neinn hluta rekstrar. Kem ég að því nánar síðar.

Alþ. tók, eins og fyrr segir, lögin til endurskoðunar 1978 og afgreiddi þau sem lög 5. maí 1978. Breytingar urðu ekki til verulegra bóta fyrir sveitarfélögin. Þar var ekki tekið tillit til umsagnar og óska Sambands ísl. sveitarfélaga um ýmis mikilvæg atriði, sem þegar var vitað að nauðsynlegt var að breyta og samræma.

Ein helsta breytingin var að ríkissjóður og sveitarfélögin greiddu að jöfnu viðhald og endurnýjunarkostnað fasteigna og tækja heilsugæslustöðva og viðhald fasteigna sjúkrahúsa, þrátt fyrir að eignarhluti ríkisins í þessum mannvirkjum er 85% samkv. lögum. Fyrir þau sveitarfélög, sem reka sjúkrahús, kom þessi breyting algerlega á óvart. Mun lagaákvæðið hafa verulegar fjárhagsbyrðar í för með sér fyrir viðkomandi sjúkrahús og standa í vegi fyrir ýmsum aðgerðum sveitarfélaga sem ein annast uppbyggingu sjúkrahúsa.

Ég vil bera upp mótmæli frá bæjarstjórninni á Akranesi í sambandi við þessa lagabreytingu, sem bæði komu fram þegar lögin voru til umfjöllunar á hv. Alþ. í maí 1978 og eins í samþykkt sem gerð var í des. s. l. og ég vil leyfa mér að lesa með leyfi hæstv. forseta:

,Bæjarstjórn Akraness samþykkir að skora á Alþ. að fella úr gildi þau ákvæði í nýjum lögum um heilbrigðisþjónustu sem fela í sér að sveitarfélög greiði helming viðhaldskostnaðar við sjúkrahús, en þetta lagaákvæði mun hafa í för með sér verulegar fjárhagsbyrðar sem leggjast þyngst á þau sveitarfélög sem standa ein að rekstri og uppbyggingu slíkra stofnana. Bæjarstjórnin hvetur þm. Vesturl. til þess að fylgja þessari áskorun fast eftir.

Í þessu sambandi bendir bæjarstjórnin á þann mikla mismun sem fram kemur gagnvart sveitarfélögunum í þessari löggjöf. Sum sjúkrahús eru að fullu greidd af ríkissjóði, bæði stofnkostnaður og rekstur, t. d. Landakot og Landspítalinn. önnur sveitarfélög hafa engin sjúkrahús og nýta íbúar þeirra sjúkrahús ríkisins eða sjúkrahús er önnur sveitarfélög standa að. Akraneskaupstaður er eina sveitarfélagið sem stendur að sjúkrahúsi Akraness, þótt það þjóni öllu Vesturlandi og raunar enn stærra svæði. Lætur nærri að 45% sjúklinga komi frá Akranesi, 35–40% frá öðrum hluta Vesturlands og 15–20% frá öðrum svæðum landsins, aðallega Reykjavík. Af þessu sést hve ranglátt er að ætla bæjarsjóði Akraness að standa undir 50% af fyrrnefndum rekstrarkostnaði sjúkrahússins á móti sjúkrasamlaginu, þar sem innan við helmingur þeirra, er sjúkrahúsið nota, er frá Akranesi“.

Samþykkt þessi var gerð í bæjarstjórn Akraness í desembermánuði s. l. og send þm. Vesturl. Mér þótti rétt að lesa þessa ályktun upp. Hún er raunar ein röksemdin fyrir frv. því til breyt. á lögum sem hér liggur fyrir.

Í fjárlögum fyrir árið 1979 er framlag ríkissjóðs til viðhalds heilbrigðisstofnana 350 millj. kr. miðað við helmingaskiptareglu. Ef frv. þetta verður að lögum munu útgjöld ríkissjóðs til viðhalds heilbrigðisstofnana aukast um 70%, úr 50% í 85% hlutfall, þ. e. á verðlagi ársins 1979 um 245 millj. kr.

Það er alveg ljóst, að lögin um heilbrigðisþjónustu hafa skapað nýtt viðhorf til þessa mikilvæga málaflokks og þegar fært okkur verulega nær því marki að allir landsmenn eigi kost á fullnægjandi heilbrigðisþjónustu, enda þótt stórverkefni séu enn óleyst á þessu sviði. T. d. þarf að finna lausn á læknaskorti, sem nú fer vaxandi úti í dreifbýlinu. Heilbrigðísmálin eru nú þegar fyrirferðarmesti útgjaldaflokkur í þjóðfélaginu. Það hlýtur því að teljast eðlilegt og raunar nauðsynlegt að sífellt fari fram endurskoðun í þessum málaflokki öllum, þar með talin tryggingalöggjöfin, til að ná fram mestri hagkvæmni í öllum rekstri, og þess jafnan gætt að saman fari stjórn og fjármálaleg ábyrgð.

Endurskoðun á hlutverki og tilveru sjúkrasamlaga kemur mjög til álita. Þá víðtæku breytingu að leggja sjúkrasamlögin niður hafa margir minnst á eða að auka hlutverk þeirra verulega, t. d. að því er varðar rekstur heilsugæslunnar. Nú er alveg ljóst, að mjög er mismunandi hvernig sjúkrasamlögin eru rekin. Í sumum tilfellum greiða sjúkrasamlög verulegan hluta kostnaðar við heilsugæslu eða heilbrigðisþjónustuna almennt, langt umfram það sem gert er ráð fyrir í gildandi lögum. Annars staðar eru allar greiðslu hins vegar takmarkaðar, jafnvel umfram heimildir. Eftirlit með rekstri sjúkrasamlaga er óverulegt, og hefur komið fram í viðræðum við fulltrúa Tryggingastofnunar ríkisins að eftirlit er nánast ekkert með mörgum sjúkrasamlögum frá hendi stofnunarinnar. Er því ekki að furða þótt skilgreining aðila á skyldum og hlutverki þeirra sé á reiki. Eins og allir vita, sem hafa séð reikninga Tryggingastofnunar ríkisins um sjúkrasamlögin, er hér um gífurlegar fjárhæðir að ræða. Það er því brýn nauðsyn að mati flm. að þessi þáttur í kerfinu verði endurskoðaður sérstaklega.

Í slíkri endurskoðun laganna er nauðsynlegt að taka afstöðu til samskipta ríkis og sveitarfélaga í uppbyggingu og sérstaklega rekstri heilbrigðisstofnana. Nú er þetta atriði óljóst og mismunandi og ber að stefna að því að öll sveitarfélög sitji við sama borð varðandi kostnað við heilbrigðisþjónustuna almennt.

Sem fskj. með þessu frv. höfum við látið prenta umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga í sambandi við frv. til l. um heilbrigðisþjónustu sem samþ. var á s. l. ári. Í þeirri umsögn koma fram ýmis atriði sem hafa valdið ágreiningi í samskiptum sveitarfélaga við heilbrrn. og sjúkrasamlögin. Ég sé ekki ástæðu til að lesa umsögnina upp, en við töldum ástæðu til að láta hana fylgja með til glöggvunar á því ákvæði til bráðabirgða, sem við leggjum mikið upp úr, að lögin verði tekin til endurskoðunar fyrir árslok 1979.

Við leggjum þunga áherslu á í sambandi við þetta frv. að viðhaldsþáttur laganna verði leiðréttur á þessu þingi, jafnframt verði hafin raunhæf endurskoðun á ákvæðum laganna um kostnaðarskiptingu og tillögun rekstrar milli ríkis, sveitarfélaga og sjúkrasamlaga, sem ég hef verið að minnast á, til einföldunar og reynt verði að tryggja að öll sveitarfélögin sitji við sama borð varðandi kostnað. Kemur þá vissulega til greina það sem ég nefndi áðan: víðtæk skoðun á hlutverki og gildi sjúkrasamlaga landsins. En umfram allt erum við sammála um það, sem ég geri ráð fyrir að allir séu, að búið verði svo að þessum málum að heilbrigðisþjónustan skili sem bestum árangri fyrir þjóðina í heild.

Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa lengra mál í framsögu fyrir þessu máli, en ég vænti þess að að lokinni umr. verði því vísað til heilbrn. Ed.