08.05.1979
Sameinað þing: 89. fundur, 100. löggjafarþing.
Sjá dálk 4444 í B-deild Alþingistíðinda. (3518)

235. mál, álit Hafrannsóknastofnunar á mikilli þorskgengd

Sjútvrh. (Kjartan Jóhannsson):

Herra forseti. Varðandi þær fsp., sem hér liggja fyrir, er það auðvitað svo að sjútvrn. hefur stöðugt samband við Hafrannsóknastofnunina og hefur oftlega í vetur leitað álits hennar á þorskgengd við landið og fiskveiðum og fengið upplýsingar um skoðanir stofnunarinnar jafnóðum í þeim efnum. En í tilefni af þeirri fsp., sem hér liggur fyrir, þótti þó rétt að viðhorf og álit stofnunarinnar lægi fyrir í samstæðu formi og var henni falið að láta álit sitt í ljós í bréflegu formi. Mun ég nú lesa bréf stofnunarinnar. Það hljóðar svo, með leyfi forseta:

„Vísað er til bréfs m. frá 20. 3. 1979, þar sem óskað er að Hafrannsóknastofnunin svari fsp. sjútvrh. frá Lárusi Jónssyni alþm. um mikla þorskgengd við landið.

Samkv. sýnum, sem Hafrannsóknastofnunin hefur tekið á þessari vertíð, er 1973-árgangurinn stóri aðaluppistaðan í afla togara á austur-, norður- og vesturmiðum. Þá hefur þessi sami árgangur verið áberandi í afla línubáta um land allt. Á netaveiðinni, bæði suðvestanlands og norðanlands, hefur mest borið á 7 ára þorski í árganginum 1972, en sá árgangur er talinn rétt ofan við meðaltalsstærð. Stóri árgangurinn frá 1973 var sem 5 ára gamall þorskur uppistaðan, ekki aðeins í þorskhrotum í fyrrasumar, heldur í þorskveiðunum allt árið 1978 umhverfis landið. Lætur nærri að annar hver þorskur, sem dreginn var úr sjó í fyrra, hafi verið úr þessum eina árgangi. Því þarf engan að undra þó hans gæti enn verulega í veiðinni. Þessu til viðbótar er hrygningarstofninn nú áætlaður 200 þús. tonn á móti 165 þús. tonnum í fyrra eða um 20% aukning.

Alltaf öðru hverju færir þorskur sig til og er það oftast samfara æti. Nú í vetur hefur hagað svo til að loðna kom bæði vestan og austan með landinu. Þorskur fylgdi báðum þessum göngum, sérstaklega vesturgöngunni, og er þar að finna meginskýringu á góðum afla togaranna. Betri afli í net er ekki eingöngu að þakka stærri hrygningarstofnum miðað við í fyrra, heldur og aukinni veiðni netanna. Nú eru blýteinanet almennt í notkun, en þau voru nær óþekkt fyrir 2–3 árum. Þessi net eru miklu veiðnari en steinteinanetin. Alveg frá árinu 1973 hefur legið fyrir, að 1973-árgangurinn væri mjög sterkur. Þessi árgangur er talinn jafnsterkur 1970-árganginum, en sá árgangur galt mikið afhroð í uppvextinum, sérstaklega þegar hann var 3–4 ára gamall. Nær óhindruð sókn í hann síðan hefur orðið þess valdandi að hann er nú uppurinn, því að 9 ára þorskur og eldri sést vart í aflanum.

Hafrannsóknastofnunin hefur alltaf lagt mikla áherslu á að 1973-árganginum yrði hlíft og nýttur til uppbyggingar hrygningarstofnsins. Sérstök áhersla hefur einmitt verið lögð á þennan árgang vegna þess að ýmsir aðrir árgangar eru lakir, t. d. árgangurinn frá 1974, sem er mjög lélegur. Því er aftur fyrirsjáanleg minnkun á hrygningarstofninum niður fyrir 200 þús. tonn árið 1981 ef veiðar verða áfram óhindraðar eða hindrunarlitlar á þorskstofninum.

Spurt er hvort þorskurinn, sem nú veiðist, sé Grænlandsþorskur. Eins og að framan greinir er 1973-árgangurinn mest áberandi í aflanum nú. Það er alkunna að þorskstofninn við Grænland hefur verið í mikilli lægð undanfarin ár. Auk 1970-árgangsins, sem var meðalárgangur þar, hefur aðeins 1973-árgangurinn náð að dafna þar að ráði, og vitað er að hluti þess árgangs er þangað kominn sem seiði frá Íslandi. Við seiðarannsóknir árið 1973 fannst nokkuð af þorskseiðum á Dohrnbanka sem voru af þeirri stærð að þau hefur rekið þangað af Íslandsmiðum. Við þorskrannsóknir Hafrannsóknastofnunarinnar árið 1976 varð víða vart við þennan árgang við strönd Austur-Grænlands. Hátt á annað þúsund þorskar voru þá merktir við Grænland og flestir af 1973- árganginum.

Nær undantekningarlaust gengur þorskur af Grænlandsmiðum fyrst er hann nær kynþroska, þá oftast 8–9 ára gamall. Vegna minni vaxtarhraða verður þorskurinn við Grænland almennt seinna kynþroska en á Íslandsmiðum. Það er því harla ólíklegt að Grænlandsþorskur sé nú á okkar miðum, því að 1973-árgangurinn er aðeins 6 ára og því enn að mestu ókynþroska við Grænland. 1970-árganginum, sem í fyrra eða í ár hefur hugsanlega gengið á miðin hér við land, bólar ekkert á í aflanum, enda virðist sá árgangur næstum uppurinn. Af okkar hálfu hefur aldrei verið reiknað með að sá árgangur kæmi hingað frá Grænlandi til hrygningar að neinu marki. Ef svo ólíklega vildi til að Grænlandsþorskur væri nú á miðunum, ætti eitthvað af fiski, sem merktur hefur verið við Grænland á árunum 1974-1976, að skila sér hér. Eftir áramót höfum við aðeins fengið eina endurheimt frá Grænlandi og er ekkert óvenjulegt við það, þar sem alltaf endurveiðist einn og einn þorskur af Grænlandsmiðum hér við land. Þegar 10–20% merktra þorska við Grænland fara að skila sér hér við land er unnt að tala um göngur frá Grænlandi.

Síðan fiskveiðilandhelgin við Grænland var færð út í 200 sjómílur 1. jan. 1977 hafa því miður engir leiðangrar verið farnir til þorskrannsókna til Grænlands, þar sem við höfum ekki átt beinna veiðihagsmuna að gæta þar lengur og önnur verkefni á heimamiðum hafa verið látin sitja í fyrirrúmi. Upplýsingar okkar um ástand fiskstofna þar eru því ekki alveg nýjar af nálinni. Það er því þýðingarmikið fyrir okkur að fylgjast áfram með ástandi þorsk- og karfastofna á, Grænlandsmiðum, t. d. með sameiginlegum rannsóknum okkar og þeirra ríkja sem þar eiga hagsmuna að gæta, enda hafa veiðar og stjórnun veiða við Grænland óhjákvæmilega áhrif á vöxt og viðgang þessara fiskstofna og þess framlags sem af þeim má vænta á Íslandsmiðum í framtíðinni.“

Ég vænti þess, að þetta svari þeirri fsp. sem hér liggur fyrir. Þar kemur fram hvaða árgangur er uppistaðan í þorskaflanum. Þar koma fram skýringar Hafrannsóknastofnunar á því, hver er meginástæða aflahrotunnar. Þar kemur fram svar hennar varðandi það, hvort um sé að ræða þorsk frá Grænlandi, og það svar er neikvætt. Og þar kemur fram, að rannsóknir hafa ekki átt sér stað við Grænland á undanförnum árum sem kann þó að vera æskilegt markmið og er það vissulega.

Til viðbótar þessum upplýsingum má bæta því við, að eftir því sem næst verður komist af þeim gögnum, sem safnað er, þá er talið að á vertíðarsvæðinu hafi um 45% aflans verið úr 1973-árganginum, og það sama gildir reyndar um aðra landshluta. Á vertíðarsvæðinu virðast um 90% þorsksins vera 6 ára og eldri og 45% 7 ára og eldri. Út af öðrum landshlutum eru 14% 7 ára og eldri. Út af Vestfjörðum, Norðurlandi og Austfjörðum eru um 60% 6 ára og eldri, en um 57% 5 ára og yngri. Hvernig sem á málið er litið er augljóst, að 1973-árgangurinn er uppistaðan í veiðunum núna.

Það er auðvitað rétt, að þorskveiðar hafa verið miklar og meiri en á sama tíma í fyrra og eru nú verulega meiri en að meðaltali tvö undanfarin ár. En einmitt um þessar mundir eru í gildi æðimiklar takmarkanir á þorskveiðum, eins og kunnugt er, þannig að þess má vænta að bilið minnki eitthvað á næstu mánuðum.