09.05.1979
Efri deild: 93. fundur, 100. löggjafarþing.
Sjá dálk 4508 í B-deild Alþingistíðinda. (3618)

270. mál, aðstoð við þroskahefta

Frsm. (Alexander Stefánsson):

Herra forseti. Félmn. varð sammála um nál., eins og kemur fram á þskj. 629, um frv. til l. um aðstoð við þroskahefta.

N. hefur yfirfarið frv. Það kom strax í ljós í n. og hjá einstökum nm. að mikill áhugi er í landinu á þessu lagafrv., því að bæði fékk n. áskoranir í símskeytum og bréfum og einnig einstakir nm., jafnvel voru hundruð nafna á áskriftarlistum sem bárust sumum nm. úr vissum héruðum. Þess vegna er ljóst að hér er um málefni að ræða sem tengi hefur verið beðið eftir, og var eðlilegt að það fengi skjóta meðferð á hv. Alþ., eins og raunar kom fram þegar hæstv. félmrh. lagði málið fyrir hv. deild.

Það kemur fram í þessu frv. til l. að það er mjög vel undirbúið. Er í raun og veru nægjanlegt að vitna til ummæla sem koma fram í aths. við 3. gr. frv. á þskj. 556, þar sem þeir, sem sömdu frv., telja að eitt stærsta vandamálið varðandi málefni þroskaheftra sé skortur á yfirstjórn og samstjórn og það eitt að koma því í lag yrði stór áfangi í velferðarmálum þroskaheftra.

Eins og kemur fram í nál. hafði n. einnig til meðferðar frv. til l. um Framkvæmdasjóð öryrkja, 22. mál frá Nd., sem hafði verið samþ. í Nd. og sent Ed. Eftir að hafa skoðað frv. samhliða komst n. að þeirri niðurstöðu að útilokað væri að samþykkja frv. tvö sitt í hvoru lagi, ekki síst vegna stjórnunarlegs misræmis sem þá kæmi fram. Þess vegna ákvað n. að reyna að samræma frv., eins og kemur fram í brtt. sem n. flytur á þskj. 630.

N. fékk á sinn fund lækna við Kópavogshælið sem hafa reynslu af þessum málum, og enn fremur kom fram ósk frá Foreldrafélagi Kópavogshælis þar sem voru settar fram nokkrar ábendingar.

Geri ég þá grein fyrir breytingum sem n. leggur til. Er þar fyrst brtt. við 3. gr., þ. e. a. s. um sérstaka stjórnunarnefnd málefna þroskaheftra. Leggur félmn. til að auk þeirra, sem þar eru nefndir, þ. e. fulltrúa frá félmrn., menntmrn. og heilbr.- og trmrn., komi fulltrúi frá Öryrkjabandalagi Íslands, sem tilnefni einn fulltrúa, og einn fulltrúi frá Landssamtökunum Þroskahjálp.

Við 10. gr. leggur n. til að bætist ný mgr. að því er varðar greiningarstöð ríkisins, að heimilt sé að fela starfandi stofnunum verkefni greiningarstöðvar ríkisins uns hún tekur til starfa. Þetta er gert eftir ábendingu. Eins og fram kemur í grg. með frv. eru nú starfandi tvær greiningarstöðvar, við Kópavogshælið og við Öskjuhliðarskóla, þannig að talið er eðlilegt að árétta það í lögunum að heimilt sé að fela þeim greiningarstöðvum þetta verkefni þar til gengið hefur verið formlega frá stofnun greiningarstöðvar ríkisins.

Í sambandi við 12. gr., þar sem talið er upp hverjar skuli vera stofnanir fyrir þroskahefta, þótti eðlilegt, einnig eftir ábendingu sem n. fékk, að bæta við 11. liðnum, „vistheimili“, til þess að ná yfir það sem menn telja að þurfi að koma fram. En eins og kemur fram í frvgr. sjálfri gerir ráðh. ráð fyrir að setja reglugerð sem kveði nánar á um starfsemi þessa og verkaskiptingu milli einstakra stofnana.

13. gr. er breytt. Þar tók n. tillit til ábendinga frá þeim læknum sem komu á fund n. frá Kópavogshæli. Töldu þeir, miðað við þá reynslu sem fengin er, að þyrfti að breyta orðalagi hennar nokkuð. Hér er um að ræða að umsóknir um þjónustu á vistunarstofnunum, sbr. 12. gr., skulu sendar viðkomandi svæðisstjórn. Svæðisstjórn heimilar vistun að höfðu samráði við forstöðumann. Þá kemur breytingin: „enda sé áður leitað umsagnar greiningarstöðvar ríkisins og hún mælt með vistun.“ Óbreyttur er síðari liðurinn: „sé um að ræða stofnanir“ o. s. frv. Þetta tekur af öll tvímæli og er ákveðnara en „svæðisstjórn getur sett sem skilyrði að greining sé framkvæmd á greiningarstöð ríkisins“. Þarna er sem sagt miðað við ákveðið form sem n. taldi að eðlilegt væri að setja inn í greinina.

Við 17. gr. er breyting í 1. mgr.: „Ríkið skal sjá um að komið verði á fót þeim stofnunum, sem taldar eru upp í 12. gr., tölul. 2-9. Kostnaður greiðist úr Framkvæmdasjóði, sbr. 6. kafla. Sveitarfélög sjá um að koma upp deildum samkv. 1. tölul. 12. gr. og fer um þann kostnað í samræmi við lög nr. 112/1976.“ Nauðsynlegt er að gera þessa breytingu vegna þess sem á eftir kemur.

Síðan er sú breyting sem tekur til samræmingar á frv. tveimur sem ég lýsti áður, þ. e. a. s. á 22. máli frá Nd. um öryrkjasjóð og þessu. Gerir n. þá breytingu, að á eftir 23. gr. komi nýr kafli, 6. kafli, sem heiti: Framkvæmdasjóður. Sá kafli er samræmdur í öllum aðalatriðum frv. sem n. hafði til meðferðar, þannig að við teljum að með þessari breytingu sé náð fram því, sem þar var að stefnt, og gerð samræming, sett allsherjarlöggjöf, sem er miklu eðlilegra þar sem breytingin jaðrar við það sem þar kom fram.

N. gerir ráð fyrir að stofna skuli sjóð, sem nefnist Framkvæmdasjóður öryrkja og þroskaheftra, og sé hann í vörslu félmrn. Hlutverk sjóðsins er að fjármagna þær framkvæmdir, sem taldar eru í 1. mgr. 17. gr., og aðrar framkvæmdir ríkisins vegna sérkennslu og endurhæfingar, einnig endurhæfingarstöðvar og dvalarheimili sem ekki er fyrirsjáanlegt að fé verði veitt til úr þeim lána- og styrktarsjóðum er um getur í lögum nr. 27 frá 1970 eða á annan hátt, sbr. enn fremur 2. mgr. 26. gr.

Þá kemur 25. gr. sem er um tekjur sjóðsins. Eins og fram kom í frv. frá Nd. var gert ráð fyrir að um yrði að ræða markaðan tekjustofn, þ. e. a. s. sérstakt gjald miðað við sölu á áfengi og tóbaki, og margir voru heldur óhressir með að fara að lögfesta slíka tekjustofna. Enn fremur hafði komið fram frá samtökum fólks, Þroskahjálp og fleiri aðilum, að það er ekki sérstaklega vel séð að greitt sé eingöngu fyrir málefnum þessara-aðila í þjóðfélaginu með tolli af brennivíni og tóbaki. Gerir félmn. sem sagt till. um að ríkissjóður leggi sjóðnum árlega til fjármagn, a. m. k. 1000 millj. kr., og að sú fjárhæð hækki í hlutfalli við verðlagsvísitölu miðað við grunn ársins 1979, enn fremur frjáls framlög og aðrar tekjur, er til kunna að falla, svo og vaxtatekjur.

Í 26. gr. er stjórnarnefnd falið að annast stjórn sjóðsins. Hlutverk hennar er að ráðstafa fé sjóðsins í samræmi við ákvæði 24. gr., að fengnum till. rn. félagsmála og menntamála. Leita skal staðfestingar viðkomandi ráðh., sbr. 52. gr. laga nr. 63/1974 og 5. gr. laga nr. 27 frá 1970, eins og venja er. Heimilt skal þó að verja allt að 10% af ráðstöfunarfé sjóðsins til annarra sameiginlegra verkefna varðandi sérkennslu og endurhæfingu sem ríki og sveitarfélagi ber sannarlega ekki að greiða. Skýrt er afmarkað við hvað er átt og þarf ekki nánari skýringar við. Við úthlutun úr sjóðnum skal taka sérstakt tillit til fjölda einstaklinga sem úrlausnar þarfnast á hverju sviði og í hverju byggðarlagi. Enn fremur er talað um að varast beri að ráðast í óhæfilega mörg verkefni samtímis. Gæti slíkt e. t. v. orðið til þess að ekki næðist sá árangur sem að er stefnt.

27. gr. er um að formaður stjórnarnefndar annist daglegan rekstur sjóðsins í skrifstofu félmrn., nema ráðh. ákveði aðra tilhögun.

28. gr.: „Menntmrn. lætur stjórnarnefndinni í té árlega endurskoðaða áætlun um þörf stofnana vegna kennslu þroskaheftra, sbr. 52. gr. laga nr. 63 frá 1974, og gerir till. um fjármögnun hennar. Rn. veitir sjóðsstjórn allar upplýsingar um kennslu þroskaheftra, þ. á m. um sérkennsluþörf í hverju byggðarlagi og í landinu öllu.“

Og 29. gr.: „Félmrn. í samráði við endurhæfingarráð lætur stjórnarnefnd í té áætlun og upplýsingar varðandi endurhæfingu. Þessir aðilar skulu gera reglulega könnun á þörfinni fyrir endurhæfingar- og vinnustöðvar með tilliti til hvers byggðarlags og landsins alls. Könnunin skal einnig ná til dvalarheimila.

Lána- og styrkjasjóðum þeim, sem um getur í endurhæfingarlögum, er skylt að veira stjórnarnefnd reglulega yfirlit yfir það fé, sem er til ráðstöfunar og fyrirhugað er að verja til framkvæmda.“

Aðrar greinar breytast í ýmsum ákvæðum í samræmi við það sem hér er lagt til.

Eins og ég sagði í upphafi er mjög mikill áhugi á því að frv. nái fram að ganga, og margar þær ábendingar og áskoranir, sem n. hafa borist og einstökum nm., eru viss hvatning um að hér sé mjög nauðsynlegt og brýnt mál á ferð sem Alþ. beri að afgreiða með þeim hraða sem mögulegt er að leggja í slíka afgreiðslu.

Ég tel ástæðulaust að ræða þetta mál meira. Það er samhljóða álit félmn. að það þurfi að fá eins hraða afgreiðslu og mögulegt er í þessari hv. d. og í hinni d. þingsins. Eins og fram kemur á nál. hafa einstakir nm. áskilið sér rétt til að flytja eða styðja brtt. er fram kunna að koma við afgreiðslu málsins.

Herra forseti. Ég hef lokið framsögu og vonast til að málið fái hraða meðferð.