04.12.1978
Neðri deild: 26. fundur, 100. löggjafarþing.
Sjá dálk 1254 í B-deild Alþingistíðinda. (840)

99. mál, söluskattur

Skúli Alexandersson:

Herra forseti. Það eru ekki stórir né fjölmennir landshlutar, sem bjóða upp á að þar séu nýtt þau hlunnindi sem rekaviður er. Nokkuð víða nýta menn rekaviðinn til eigin nota, en það er ekki á mörgum stöðum sem hann er nýttur til sölu. Fyrst og fremst mun það vera gert í Árneshreppi í Strandasýslu og er þar mikilsverður þáttur þess að haldist byggð. Nokkur rekaviðarvinnsla mun líka vera á Skaga, á Sléttu og á Langanesi. Auk þessara staða er einnig umtalsverð rekaviðarvinnsla í Grunnavíkurhreppi í Norður-Ísafjarðarsýslu, en hún er fyrst og fremst unnin af mönnum sem koma þangað yfir sumarmánuðina til að nýta þessi hlunnindi. Þeir staðir, sem rekaviður er unninn á, eru fyrst og fremst þau svæði, sem eru útverðir byggðar á Íslandi, en einnig sá hluti landsins, sem fallið hefur úr byggð. Nýting rekaviðarins ríður sums staðar baggamuninn að byggð haldist.

Það mun rétt vera, sem fram kemur í grg. þessa frv., að þeim fari fækkandi sem nýta þessi hlunnindi. Tek ég undir það. að síst sé ástæða til þess að skattleggja þá fáu sem gera það sérstaklega. Ég geri ekki ráð fyrir því að þeir Reykjarfjarðarbræður, sem mér finnst að tilvitnunin, sem kemur fram í grg., sé frá komin, né aðrir þeir, sem nýta rekaviðarhlunnindi Hornstranda, kæri sig um styrk frá opinberum aðilum til þess að nýta þessi hlunnindi. Réttara þætti mér að þessir menn væru ekki skattlagðir fyrir að bjarga þarna verðmætum. En það er þó ekki skattlagningin á þessa fáu menn, sem koma yfir sumarmánuðina á Hornstrandir til þess að bjarga þar verðmætum, sem skiptir höfuðmáli í sambandi við framlagningu þessa frv., þótt það frv., sem hér liggur fyrir, beri að samþykkja og um réttmæti þess þurfi ekki að fjölyrða. Það eru önnur atriði sem framlagning þessa frv. minnir á.

Í fyrsta lagi er það túlkun skattstjóra á álagningarreglum. 1 grg. frv. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Allt frá þeim tíma sem lög um söluskatt tóku gildi hefur, að því er flm. þessa frv. veit best, ekki verið lagður söluskattur á rekavið, hvorki unninn né óunninn, þar til í des. 1975 var a.m.k. í einn skattumdæmi á landinu lagður söluskattur á þá sem nytjað höfðu rekavið, unnið úr honum og selt.“

Ég held að það sé ekki ástæða til þess að lesa lengra.

En þetta bendir einmitt á það, að svo virðist sem ákveðnir skattstjórar noti vissa geðþóttareglu til þess að leggja á skatta. Geðþóttareglu er svo beitt á hinn furðulegasta hátt. Ekki er henni aðeins beitt til álagningar á því ári er hún er fyrst notuð, heldur 5 ár aftur í tímann. Mér virðist liggja í augum uppi, að ef geðþóttareglum er beitt á einu sviði, þá sé það alveg eins gert á öðru, og ef geðþóttareglum sé beitt við skattálagningu, þá sé stutt í slumpareikninginn.

Eftir lestur þessarar grg. hvarflar að manni, að þetta eða hitt sé gert í a.m.k. einu skattumdæmi, en sé látið vera í öðru. Ég geri ekki ráð fyrir að allir skattstjórar landsins vilji liggja undir því, að þeir vinni þannig að þeir noti heimildir, sem legið hafa ónotaðar í 28 ár, þegar þeirra geð býður þeim það. Ég lít svo á að framlagning margnefndrar grg. sé, um leið og hún er grg. fyrir frv. um breytingu á söluskattslögunum, áskorun til hæstv. fjmrh. um að hann láti kanna hvort skattstjórar beiti mismunandi álagningarreglum hver í sínu umdæmi og hvort þeir beiti þeim þá að eigin geðþótta. Það væri sérstaklega gaman að fá að vita hvort það hefði verið geðþóttaákvörðun skattstjóra Vestfjarðaumdæmis 1975 að leggja söluskatt á sölu rekaviðar eða hvort fjmrn. hefði skipað svo fyrir og þá hvort aðrir skattstjórar hefðu farið að fyrirmælunum eða ekki.

Annað atriði, sem ég vil benda á, er það, að álagning og innheimta söluskatts á rekavið hefur fyrst og fremst bitnað á íbúum Árneshrepps í Strandasýslu. — Ég þekki íbúa þessa hrepps og landkosti þar mjög vel. — Í grg. kemur nefnilega fram. að íbúar þessa hrepps hafi verið sérskattaðir undanfarin 8 ár, án þess að forsvarsmenn þeirra hér á hinu háa Alþingi hafi reynt að reisa þar rönd við.

Árneshreppur er nokkuð þekkt byggð og kemur þar ýmislegt til. Meðan síld og þorskur héldu sig í Húnaflóa og hákarlalýsi var eftirsótt markaðsvara var mikið um að vera í Arneshreppi. Þó urðu umsvifin mest upp úr 1934 og fram undir 1950. Árneshreppur var sá staður á Íslandi áratuginn 1935–1945 þar sem einkaframtakið fékk að njóta sín að fullu. Á þessum árum voru byggðar tvær mjög fullkomnar síldarverksmiðjur eða feitfiskverksmiðjur, eins og nú er sagt í hreppnum, sjálfsagt þær fullkomnustu í víðri veröld á þeim tíma. Eigendur fóru þangað norður tíma og tíma yfir sumarið til að sjá hvernig fjármagnið rentaðist og til að sýna sig. En þetta stóð aðeins rúman áratug. Verksmiðjurnar hættu að snúast og eigendurnir sáust ekki meir. Eftir stóðu breyttir atvinnuhættir. Myndast hafði vísir að þéttbýli, sérstaklega við aðra verksmiðjuna, en atvinnuuppbyggingin var engin önnur en verksmiðjubáknið.

Þeir, sem fara um Arneshrepp, taka gjarnan eftir rekaviðnum og ekki síst eftir því, að á verksmiðjustöðunum, Djúpuvík og Ingólfsfirði, sjást gjarnan stórir staflar af girðingastaurum unnum úr rekavið. Þeir, sem settust að á þessum stöðum með það fyrir augum að hafa framfæri sitt af stórverksmiðjurekstrinum, hafa nú vinnslu rekaviðar sem einn þátt atvinnu sinnar. Að því má færa mikil rök, að ef rekaviður og vinnsla hans væri ekki fyrir hendi væru líkur fyrir því, að byggð, sem helst í Árneshreppi, minnkaði. Þetta snertir jafnt byggðina í öllum hreppnum. Ekki síður er rekinn stuðningur við búskapinn og þá, sem hann stunda, en þá, sem ég nefndi áðan. Það er því sjálfsögð skylda þeirra allra, sem vilja stuðla að því að byggð haldist í Árneshreppi, og það vona ég að allir hv. alþm. vilji, að styðja þetta frv. og hjálpa til við að það komist sem fyrst í gegnum þingið.

Að lokum langar mig til að segja þetta:

Það, að hv. alþm. Vestfjarðakjördæmis hafa látið það eiga sig að fá leiðréttingu þessara mála fyrir Árneshreppsbúa í 3 ár, leiðir hugann að því, að þeir hafa ekki gert mjög mikið fyrir þessa byggð hér á hinu háa Alþingi. Hvernig er með bryggjuna á Norðurfirði? Eru hafnarframkvæmdir og bryggjugerð enn á vegum einstaklingsframtaks á Djúpuvík og á ríkið ekkert að koma nálægt þeim stað? Á sú gamla verstöð Gjögur að líða undir lok vegna þess að þar er ekkert gert til þess að bæta hafnaraðstöðu? Er rétt að láta stóra báta frá fjarlægum stöðum girða grásleppumið Árneshreppsmanna, sem flestir eru á smábátum, svo að grásleppan komist ekki á þeirra mið? Á sama máta og með söluskattsinnheimtunni hafa íbúar Árneshrepps verið beittir rangindum í öllum þeim málum, sem ég nefndi hér að framan. Þeir eiga sama rétt — og jafnvel meiri — til hafnarbóta en aðrir landsmenn, en þær hafa þeir ekki fengið. Þeir eiga rétt á því að fiskimið þeirra verði vernduð fyrir þá sjálfa. Þau eru mörg, rangindin sem fólkið í Árneshreppi verður við að búa önnur en þau, sem ég hef nefnt. En það býr líka við ýmis gæði, sem við njótum ekki. En verði þeir þættir, sem ég hef nefnt, látnir bíða í 3 ár án aðgerða líkt og söluskatturinn á rekaviðarstaurana, þá er ég hræddur um að söluskattsbreytingin, ef að lögum verður, skipti litlu máli. En ég vona að með þessu frv. hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar sé aðeins verið að stíga fyrsta skrefið til hagsbóta fyrir íbúa Árneshrepps.