04.12.1978
Neðri deild: 26. fundur, 100. löggjafarþing.
Sjá dálk 1263 í B-deild Alþingistíðinda. (849)

114. mál, dómari og rannsóknardeild í skattamálum og bókhaldsmálum

Albert Guðmundsson:

Herra forseti. Ég vil byrja á því að taka það fram, að ég hef ekki á móti því að sérstakur dómari og rannsóknardeild í skattamálum og bókhaldsmálum verði sett á laggirnar og allt verði gert til þess að koma í veg fyrir afbrot, hvort sem þau eru í skattframtölum eða framin á annan hátt. En það hefur gengið sú alda yfir landið og þjóðina um nokkuð langan tíma, sérstaklega frá ungum mönnum komin, að báknið skuli burt, og það hefur verið kosningamál bæði Alþfl.-manna og sjálfstæðismanna af yngri árgöngum.

Mér þætti gaman að vita hvað flm. gera ráð fyrir að þessi sérstaka rannsóknardeild í skattamálum ætti að verða stór. Kemur hún í staðinn fyrir eitthvað af því, sem er í núgildandi kerfi, og minnkar kostnað? Það er kannske enginn aukakostnaður við þetta, engin stækkun á bákninu.

Við erum í vandræðum með að koma saman fjárlögum. Óskhyggja þessara yngri manna, bæði hér innan Alþ. og utan, og fjárlögin stangast á. Annars vegar vilja þeir báknið burt, en koma svo með hverja till. á fætur annarri, sem saman komnar kosta þjóðfélagið ekki hundruð millj. á fjárl., heldur miklu meira en það.

Auk þess er ýmislegt í grg. þessa frv. sem ég á erfitt með að sætta mig við án frekari skýringa. Þeir segja í 2. mgr.: „Það er skoðun þeirra,“ sem sagt prívatskoðun þeirra „sem þetta mál flytja, að skattsvik og bókhaldsafbrot hafi valdið miklu tjóni á undanförnum árum, bæði efnahagslegu og ekki síður siðferðislegu.“ — Hvað styður þessa skoðun? Við vitum að það hafa komið upp skattsvikamál og afbrotamál. En hér á að gera þetta að stóru máli, að skattsvikin og þessi siðferðislegu áhrif séu það mikil að það kosti sérstaka deild í ríkiskerfinu! Ég efast um að flm. geti rökstutt þá hugsun sína með tölum, þó auðvelt sé að finna nokkur áberandi og stór dómsmál sem hafa komið upp í okkar litla þjóðfélagi. Síðan er haldið áfram og fullyrt, að dómskerfið „hefur reynst allsendis ófært um að snúast gegn þessum vandamálum, bæði vegna þess að á slík mál hefur ekki verið lögð sérstök áhersla, dómskerfið almennt hefur verið seinvirkt“ o.s.frv. — Er það nú rétt? Hefur íslenskt dómskerfi reynst allsendis ófært? Ég held ekki.

Enn er haldið áfram og notað þetta fræga orð: Neðanjarðarhagkerfið, sem svo hefur verið kallað, er umfangsmikið á Íslandi.“ — Hvaðan hafa flm. þessar upplýsingar? Ég er búinn að vera í viðskiptum frá því 1956 að ég sneri til baka frá útlöndum, og ég verð að segja alveg eins og er að ég þekki ekki þetta neðanjarðarhagkerfi og hef ekki heyrt talað um neðanjarðarhagkerfi fyrr en þetta orð var fundið upp. Og hvað er það, ef komið er sérstakt hagkerfi? Það er þá orðið hagkerfi við hliðina á öðru. Það getur ekki verið neitt neðanjarðarhagkerfi, það er alveg útilokað. Það hlýtur að vera alveg augljóst, að það væri þá tvenns konar stjórnsýsla í landinu. Ég vildi gjarnan fá betri skýringar á þessu. En þeir segja í grg., að þar komi til atriði, sem augljóslega séu brot á skattalögunum, og eins atriði, þar sem óljóst sé, vegna óljósra heimilda, hvort verið sé að brjóta skattalög. Ég hef aldrei orðið var við að það væru einhver óljós mörk þarna á milli. Annaðhvort er verið að brjóta lög eða það er ekki verið að brjóta lög. Ef það er einhver vafi, þá skulum við a.m.k. hafa það eins og hjá siðmenntuðum þjóðum, að ef það sannast ekki á mann glæpur sé hann a.m.k. saklaus þangað til eitthvað sannast á hann.

Síðan heldur áfram: „Má þar til taka hina augljósu tilhneigingu þeirra, sem að rekstri standa, til þess að skrá meira eða minna af einkaneyslu sinni á rekstur fyrirtækjanna.“ — Ég verð að segja alveg eins og er, að ég er steinhissa á, af hve miklu reynsluleysi og þekkingarleysi á viðskiptum flm. tala. Ég held að skattstofan og þeir, sem vinna að skattamálum hér, séu mjög samviskusamt fólk, og ég veit að niður í smáatriði hafa skattstofurnar gert aths. við skattframtöl bæði smárra og stórra fyrirtækja. Ég held að það sé einmitt mjög mikið leitað eftir því, að ekki sé sett inn í bókhald fyrirtækja eða rekstraraðila það sem ekki á heima þar, svo sem einkaneysla manna. Ég held að það sé miklu meira úr þessu gert heldur en efni standa til, af því að það skal berja það inn í þjóðina, hvort sem hún vill eða vill ekki, að hér séu ekkert annað en skattsvikarar og, eins og ég orðaði það um daginn, „bandítar“ sem stunda sjálfstæðan og frjálsan verslunarrekstur eða atvinnurekstur yfir höfuð. Þetta skal niður í hvern einasta mann, hvort sem hann vill gleypa það eða gleypa það ekki. Og það er kominn tími til þess kannske sérstaklega að þeir ungu menn, sem eiga að erfa landið, geri sér það ljóst að þeir geta ekki haldið áfram að berja tortryggni inn í fólk. Það er alveg útilokað. Þessu má ekki halda áfram.

Síðan heldur áfram: „Að því má leiða nokkur rök, að það hefur ekki verið pólitískur vilji þess meiri hl., sem stjórnað hefur samfélaginu á hverjum tíma, að hafast að gegn skattsvikum og bókhaldsafbrotum.“ —Hvers konar ásakanir eru þetta? Á ég að trúa því, að nokkur þm. eða nokkrir þeir, sem hafa farið með stjórnvöld á Íslandi, vilji leggja þessum skilningi lið, að það hafi ekki verið vilji pólitískra yfirvalda að fara að lögum og vinna gegn þeim sem gera tilraunir til skattsvika eða bókhaldsafbrota? Ég trúi ekki að til séu nein rök hjá flm. sem styðja þessar fullyrðingar.

Ég er alveg sammála því, sem síðar kemur hér fram, að ef það er skortur á aðgerðum gegn skattsvikum hjá stjórnvöldum, þá þarf að eiga sér stað viðhorfsbreyting og þá þurfa þau að viðurkenna að skattsvik og bókhaldsafbrot eru sjúkdómseinkenni á samfélaginu. En ég trúi því ekki að stjórnvöld hafi ekki alltaf álitið það vera sjúkdómseinkenni á þjóðfélaginu eða á einstaklingnum að brjóta lög og svíkja og pretta.

Hér neðst á blaðinu segir svo: „Samspil verðbólgu, aukinna skattsvika og aukinnar tilhneigingar bókhaldsafbrota er vafalaust mikið.“ — Er það mikið? Er það ekki mikið? Þetta er ágiskun flm. Það hlýtur að vera mikið. Það hlýtur að vera 27 milljarðar, eins og hæstv. ráðh. sagði áðan. Hann hafði heyrt það einhvers staðar í umr. Það er vafalaust mikið, er sagt hér. Þetta finnst mér ekki hægt að leggja fyrir Alþ. Það verður að vera miklu ákveðnara þegar ásakanir koma á fólk sem er bókhaldsskylt, og það er yfirleitt það fólk sem viðheldur atvinnuvegunum á Íslandi — því sem enn þá er í höndum annarra en opinberra aðila, ríkis eða sveitarfélaga.

Ég er ekki að mæla á móti þessu frv. Ég sé ekkert athugavert við það, að rannsókn á skattamálum og bókhaldsmálum sé mikið hert, ef það er hægt. Hvort það er rétt að gera það með nýju bákni skal ég láta ósagt. En af hverju endilega að tiltaka þá sem hafa rekstur? Af hverju ekki t.d. að taka stéttir eins og stétt 1. flm., kennarastéttina. Gefa þeir allt upp? Er það alveg ljóst mál, að þeir gefi upp öll sín laun, aukatekjur af einkatímum o.fl.? Ég vil ekki segja að þeir geri það ekki, en ef það á að fara að rannsaka, þá á að rannsaka hagi fólksins alls, hvar sem það hefur tekjur. Ég skal ekkert segja um það, hvort kennarar, sem skrifa í blöðin, gefa upp tekjur sínar skilvíslega til skatts eða ekki, — það þarf kannske að rannsaka það, — eða þegar þeir blaðra í útvarp eða sjónvarp. Ég sé ekkert minni ástæðu til þess að athuga það en athuga þá aðila sem viðhalda vinnumarkaðinum á Íslandi.

Eins og hv. þm. heyra, hef ég talsvert mikið við grg. að athuga. Hún er full af fullyrðingum. órökstuddum stóryrðum. sem ekkert mark er takandi á. En ég hef ekkert á móti því, að skatteftirlit sé hert og bókhaldseftirlit sé stórhert. En ég vildi gjarnan fá að vita, af því að það eru stjórnarþm. sem flytja þetta frv.: Hvað þýðir þetta á fjárl.? Ekki nákvæmlega, heldur nokkurn veginn. Við vitum að ríkisstj. og þá stjórnarflokkarnir eiga í miklum erfiðleikum með að koma saman fjárl. En tvö síðustu mál, sem nú eru á dagskrá hér, — frv. til I. um sérstakan dómara og rannsóknardeild í skattamálum og bókhaldsmálum — er annað þeirra — eru gríðarlega kostnaðarsöm fyrir ríkið. Ég er alveg sannfærður um að það, sem kemur út úr rannsóknunum í auknum greiðslum vegna skattsvikamála, sem upp komast, stendur ekki undir slíku bákni. Það er gersamlega útilokað. Miðað við þá veltu, sem er í þjóðfélaginu, er það útilokað.

Næsta mál hér á undan var um stóraukinn kostnað við psoriasissjúklinga, sem er kannske alveg nauðsynlegt og ég er alls ekki að mæla því á móti, — en hvað kostar það? Er nú rétti tíminn til að flytja slíkt mál? Óska flm. eftir að þessi mál verði samþ. snarlega, þannig að starfsemin, sem þarna er gert ráð fyrir, komi inn á fjárlög núna? Eða er þetta bara sýndarmennska til að fullnægja kosningaloforðum og glamri sem við hefur verið haft?

Ég vil ljúka þessum orðum mínum með því að undirstrika þær aths. sem ég hef gert við grg. En áður en ég treysti mér til að samþykkja þetta frv. vil ég vita af hvaða stærð þetta nýja bákn er og hvaða bákn á að fara í burt í staðinn, vegna þess að það hefur verið prédikun bæði Alþfl.-manna og sjálfstæðismanna, eins og ég tók fram, að báknið skuli burt. En það er auðséð að þeir vilja ekki skilja eftir neina eyðu þegar það bákn fer í burtu, þeir vilja bara að það komi nýtt. Og hvað kostar það um það bil.