19.02.1981
Neðri deild: 55. fundur, 103. löggjafarþing.
Sjá dálk 2434 í B-deild Alþingistíðinda. (2605)

Umræður utan dagskrár

Iðnrh. (Hjörleifur Guttormsson):

Herra forseti. Það hefur þegar verið sagt margt í þessu máli og hér hafa fleiri en einn ráðh. þegar talað svo að það er kannske ekki ástæða til þess, að fleiri af hálfu ríkisstj. segi mikið um þetta mál. Ég tel þó að það sé rétt að ég greini hér frá nokkrum sjónarmiðum af minni hálfu sem snerta þetta mál, m.a. af þeim sökum að það tengist uppbyggingu íslensks skipasmíðaiðnaðar með vissum hætti og fjárveitingum í því samhengi. Umræðan hefur a.m.k. sveigst inn á þá braut hér og ég tel því rétt, að ég segi hér nokkur orð um þetta.

Ég held að fáa hér á hv. Alþingi greini á um nauðsyn þess á reyna að jafna veiðar og vinnslu í landinu og nýta sem best þau atvinnutæki sem þegar hafa verið byggð upp eða eru í uppbyggingu, m.a. í sjávarútvegi okkar. Þetta stendur allvíða á blaði hjá þeim sem eru að leitast við að marka nýja stefnu í sambandi við sjávarútveginn í landinu, og ég tek mjög undir það, en það þarf áreiðanlega margt að gerast áður en við erum búnir að ná þar því marki sem æskilegt væri.

Það mál sem hér er til umr., togarakaupamál til Þórshafnar, tengist þessu markmiði með vissum hætti og var fram borið af þm. kjördæmisins með það í huga að fá úrlausn á vandkvæðum sem þarna væru að þeirra mati að þessu leyti. Ég hef aldrei verið sannfærður um það, frá því að þetta mál var upp tekið, að kaup á togara af þessari stærð, sem hér um ræðir, væru hin æskilegasta lausn fyrir viðkomandi byggðarlög, Raufarhöfn og Þórshöfn. Ég átti hlut að því innan ríkisstj. á s.l. sumri að taka undir þá tillögu, sem komið hafði frá Framkvæmdastofnun ríkisins, að fiskiskip yrði fengið til staðarins, en tjáði hins vegar þau viðhorf af minni hálfu þá og síðar að mér lítist ekki á rekstrargrundvöll fyrir skip af þessari stærð fyrir þessar tiltölulega litlu byggðir. Þetta er atriði sem ég ætla ekki að gerast neinn dómari í, — ég þekki ekki það vel til mála á þessum stöðum„ — en það er þó mitt viðhorf að menn hafi sett markið óþarflega hátt sums staðar í tiltölulega litlum byggðum, þegar um það hefur verið að ræða að ráðast í skipakaup, og ekki alltaf sniðið stakk að vexti. Þannig hygg ég að hagi til m.a. varðandi togskip sem nú eru í byggingu hér innanlands samkv. góðum og gildum samningum sem gerðir hafa verið þar um. En hér verða að sjálfsögðu þeir að bera ábyrgð á eða ættu að bera ábyrgð á sem eiga að standa fyrir rekstri viðkomandi skipa og standa sumpart fyrir fiskverkun jafnframt, og þarna er nauðsynlegt að saman fari nokkur fjárhagsleg ábyrgð og gerð samninga um útvegun atvinnutækja.

Það er jafnframt nauðsynlegt að minna á að það hagar víðar til á landinu svipað og á Þórshöfn, að ekki er samræmi varðandi veiðar og vinnslu. Ég hygg raunar að það megi finna staði á landinu þar sem þörfin fyrir skip til útvegunar hráefnis til að fullnægja lágmarksþörfum í því sambandi sé brýnni en á þessum stað, og ætla ég þó ekki að fara að nafngreina hér einstaka staði, en hef m.a. í huga staði á Austurlandi eins og Djúpavog, þar sem verið var að vígja nýtt frystihús fyrir fáum mánuðum. Það frystihús var búið að vera í byggingu um 10 ára skeið eða svo, en þar er nú engin fleyta til að draga fisk að landi að þessu nýja atvinnutæki, — engin fleyta svo teljandi sé. Þörfin er því víðar og það verður að vinna að því með skynsamlegu móti að brúa þessi bil.

Þegar rætt er um skipakaup og skipasmíðar hljótum við að hafa í huga þau markmið sem ég held að margir taki undir, að við þurfum að leysa verkefnin í sambandi við nýsmíðar og viðhald fiskiskipastóls okkar eins og verða má hér innanlands. Það á að vera íslenskt verkefni, innlent verkefni í framtíðinni að ráða við þetta, og við þurfum að vinna að því markvisst að verkefnunum sé beint til skipasmíðastöðva hér innanlands, bæði nýsmíði og viðhaldi flotans, og jafnframt verði aðstaða þessara stöðva bætt og þannig að þeim búið fjárhagslega að þær ráði við þessi verkefni með sambærilegum hætti og gerist í nágrannalöndum okkar, þ.e. séu samkeppnisfærar. Það er ekki að marka samanburð sem komið er með þegar dregin eru inn í dæmið fárra daga gömul skip sem eru til af offramleiðslubirgðum í Vestur-Evrópu og fáanleg fyrir tiltölulega lítið fé þessa stundina, mun lægra en hægt er að framleiða sambærileg ný skip fyrir hér innanlands. Slíkur samanburður er að sjálfsögðu ekki réttmætur þegar talað er um nýsmíðar. Það hafa flogið hér fyrir tölur um kostnað sem sé helmingi meiri hvað snertir nýsmíðar innanlands annars vegar og hins vegar erlendis. Hér eru dregnar fram meira en vafasamar tölur inn í þann samanburð. Ég held að það dæmi, sem menn hafa fyrir sér í sambandi við þennan margumrædda togara og þann kostnað sem hann hefur hlaðið utan á sig frá því að samningar voru gerðir, sé einmitt dæmigert fyrir það sem gerst hefur í mörgum hliðstæðum tilvikum. Menn koma með samninga erlendis frá, segja: Við höfum hérna skip á hendinni sem kostar þetta, — en þegar að er gáð og dæmið er gert upp og þær breytingar og viðbætur, sem gerðar eru á viðkomandi skipi, eru tölurnar oft til muna hærri en það sem látið er í veðri vaka.

Það hefur verið til athugunar nú einmitt að undanförnu að afla báta til Vestmannaeyja, þar sem brýn þörf er fyrir endurnýjun á fiskiskipastól. Þar voru óskir uppi um að flytja inn skip frá Póllandi og lágu fyrir tilboð þar að lútandi. En vegna eindreginna óska frá innlendum skipasmíðastöðvum var farið í að leita tilboða innanlands. Fullyrðingar voru uppi um að þetta væri nánast tímasóun því að innlendar skipasmíðar gætu ekkert komið inn í þessar mynd, þetta væri niðurgreiddur iðnaður hjá þeim pólsku. Eflaust er það kostnaðardæmi þannig að um niðurgreiðslu kann að vera að ræða. Það vil ég ekki meta. En hvað kom út úr dæminu eftir að tilboð lágu fyrir hér innanlands í þessum efnum? Tölur mjög hliðstæðar við þær sem fram höfðu verið lagðar í sambandi við tilboð erlendis frá. Ég tel fulla ástæðu til að draga þessi dæmi inn í umr. til að benda á að það hefur verið haldið fram mjög hæpnum fullyrðingum, svo ekki sé meira sagt, þegar borið er saman við kostnaðarverð skipa smíðaðra erlendis og hins vegar hér innanlands. Skipasmíðaiðnaði okkar hefur verið að fleygja fram á undanförnum árum, framleiðni hans er að aukast. — Þar þarf hins vegar að bæta mjög um frá því sem nú er, og því megum við ekki við því að beina áfram verkefnum úr landi í þessu samhengi. En við þurfum vissulega að hafa kostnaðarlegt aðhald í sambandi við nýsmíðarnar innanlands og ekkert óeðlilegt að fylgst sé náið með hvernig þær standa þegar um er að ræða samanburð við það sem gerist erlendis varðandi hliðstæð verkefni.

Það hefur verið ýtt á eftir af núv. ríkisstj. Það hefur verið tekið undir óskir félags dráttarbrauta og skipasmiðja um að styðja við svokallað bátasmíðaverkefni af þeirra hálfu, þ.e. sérhönnun nokkurra gerða af bátum af stærðinni 150–300 tonn, en það er einmitt slík skipastærð sem þörf er á til endurnýjunar á okkar gamla bátaflota sem er orðinn mjög úreltur. Ég held að sumir þeir staðir sem hafa verið að mæna á togskip upp í 500 lesta stærð, hefðu átt að athuga þau mál jafnvel betur áður en þeir réðust í samninga og festu kaup á mun stærri skipum, því að tvísýnt er um rekstrargrundvöll og einnig um vinnslugetu á aflanum í landi.

Hér hefur verið rætt um fjármagn til innlendrar skipasmíði og að kaup á þessum togara, staðfesting á þeim samningum sem gerðir hafa verið, rýrðu möguleika innlends skipasmíðaiðnaðar. Það er mjög eðlilegt að menn séu viðkvæmir fyrir slíku í því samhengi sem er fram dregið varðandi þessi togarakaup. Ég sé hins vegar að í frv. til lánsfjárlaga er gert ráð fyrir öðru — það er óbreytt þó að þetta þinggagn hafi verið prentað upp og dreift hér í dag þannig — samkv. aths. við 12. gr. þess frv. Þar stendur, með leyfi hæstv. forseta:

„Ráðgert er að Byggðasjóður veiti fyrirgreiðslu vegna skipasmíði innanlands. Í þessu frv. er því leitað sérstakrar heimildar til öflunar 15 000 þús. kr. lánsfjár til endurlána.“ — Það eru 15 millj. væntanlega. Það eru 1 500 millj. gkr. sem þarna er um að ræða og sérstaklega var um samið á s.l. hausti.

Ég ætla ekki að ræða það sérstaklega hvort með þessum fyrirhuguðu togarakaupum sé gengið á hlut innlends skipasmíðaiðnaðar. En það er nauðsynlegt að það verði upplýst með skýrum og skilmerkilegum hætti hvort svo sé, og ég tel að Byggðasjóður og forsvarsmenn hans þurfi að greina frá því, þannig að ekkert fari á milli mála, hvort hætta sé á að lánsfjármögnun til skipasmíðaverkefna hér innanlands verði skert með samningum og greiðslu þeirra skuldbindinga er varða þennan umrædda togara eða ekki. Ég vænti þess, að upplýst verði í þessum umr. hvort svo sé eður ei. Ég tel að ekki sé forsvaranlegt að ganga á fjármagn sem ráðstafað yrði að óbreyttu til skynsamlegra verkefna í skipasmíðaiðnaði okkar innanlands.

Ég vil svo að endingu segja það, að hér hefur verið rætt um byggðastefnu í þessum umr. Það er ofur eðlilegt, því að útvegun á þessu skipi eins og mörgum skipum áður snertir byggðavandann. En ég, sem tel mig bera byggðastefnu mjög fyrir brjósti, vil vara við því að menn gangi fram með mikilli einsýni í þeim efnum og telji að hvers konar ráðstöfun fjármagns undir merkinu byggðastefna sé það sem að beri að stefna eða ávinningi skili. Við þurfum einmitt að gæta þess, að ráðstöfun fjármagns til að stuðla að viðhaldi og eflingu byggðar í landinu sé með skynsamlegum hætti þannig að að sem bestum notum komi og skjóti fótum undir arðbæran rekstur úti um landið. Ef við gerum það ekki ýtum við undir handahófsvinnubrögð í þessum málum, — handahófsvinnubrögð svipuð og liggja fyrir í þessu togaramáli, en um það verður ekki deilt, að ég hygg. Við skulum gæta þess að taka ekki allt of sterkt undir slíkt. Það gæti átt eftir að koma aftan að okkur við þau ótalmörgu verkefni sem óleyst eru í atvinnumálum landsbyggðarinnar og á ég þá við allra næstu framtíð. Því er það mín skoðun, að það sé full ástæða til að endurmeta þetta mál og alveg sérstaklega að tæra af þeim mistökum sem hér hafa orðið og tengjast stjórnsýslu í þessu landi, fyrir utan þá mörgu aðila sem með beinum og óbeinum hætti hafa komið að þessu máli.