23.02.1981
Efri deild: 55. fundur, 103. löggjafarþing.
Sjá dálk 2464 í B-deild Alþingistíðinda. (2626)

217. mál, lánsfjárlög 1981

Lárus Jónsson:

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðh. fyrir svör við spurningum mínum. Ótal fleiri spurningar vakna þegar svona mál er á ferðinni, en það var gott að fá svör við þessum spurningum.

Ég vil þá í framhaldi af því upplýsa að það, sem hæstv. ráðh. sagði hér um að við hv. þm. Kjartan Jóhannsson hefðum fengið upplýsingar um það sem eftir stæði af fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1981, er ekki alls kostar rétt. Þar vantar mjög verulega á. Þar vantar t.d. nýja þjóðhagsspá sem Þjóðhagsstofnun er að vinna að og er venja að komi í slíku plaggi. Eins vantar á þann kafla fjárfestingar- og lánsfjáráætlunarinnar sem venja er að Seðlabankinn vinni. Þarna er náttúrlega um að ræða gífurlega mikilvægar upplýsingar um svona umfangsmikið mál. En ég vil að það komi skýrt fram hér, að við höfum rætt það við hæstv. fjmrh. að ég muni ekki á þessu stigi bregða fæti fyrir að þetta mál verði látið ganga til nefndar á þinglegan hátt. Hins vegar vek ég athygli á því enn og aftur, að þarna er náttúrlega um alls ófullnægjandi málatilbúnað að ræða, svo ekki sé meira sagt. Það er skýlaus krafa að þessar upplýsingar komi fram tímanlega í hv. fjh.- og viðskn. áður en málið verður afgreitt til 2. umr.

Hugmynd mín með því að gera ekki frekari athugasemd við málsmeðferðina að þessu sinni er auðvitað sú að greiða fyrir framgangi málsins svo sem kostur er. Það er ekki vanþörf á því að þetta mál, eins og ég hef rakið hér, hefði átt að berast í hendur þingsins í upphafi þingstarfa í haust og hefði átt að afgreiða með öllum eðlilegum hætti með fjárlögum fyrir áramót. (Fjmrh.: Þjóðhagsáætlun kom í október.) Já, við skulum ekki deila um það, hæstv. ráðh., það er búið að tala svo mikið um þetta mál hér og segja svo margt um þessa málsmeðferð. Ég hef haft hér meira að segja orðrétt eftir sjálfum hæstv. ráðh. það sem hann sagði þegar hann lagði fram þessa áætlun í fyrra, — og þar fór hann vissulega með rétt mál — að lagaskylda væri að leggja þessa áætlun fram með fjárlagafrv., en afsökun þá var kosningar og óregluleg þingstörf.

Í þeim upplýsingum, sem bárust okkur í hendur í morgun, kemur fram að nokkuð er um breytingar á lánsfjáráætlun að því er varðar opinberar framkvæmdir frá því er fram kom í skýrslu hæstv. ríkisstj. og hæstv. ráðh. við fjárlagaafgreiðslu. Þar er um nokkur frávik að ræða og sum veruleg. Með þeim breytingum tókst hæstv. ríkisstj. að koma lánsfjáröflun í tæplega 100% hækkun frá fjárhæð lánsfjárlaga í fyrra. Í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, eins og hún verður væntanlega lögð fram af hálfu hæstv. ríkisstj., er gert ráð fyrir að taka erlend og innlend lán til opinberra framkvæmda á árinu 1981 sem nema hvorki meira né minna en 99.5 milljörðum gkr. Það er 99.9% hækkun frá lánsfjáröflun í fyrra samkvæmt lánsfjárlögum.

Ég hef margvakið athygli á því, að það er ekki einungis að hæstv. ríkisstj. auki skattheimtu og grípi til margvíslegra ráða til þess að þenja út ríkisútgjöldin. Hún hefur á s.l. tveimur árum sett algerlega nýtt met í lántökum til opinberra framkvæmda að auki, og ætlar sér að hækka lántökur til opinberra framkvæmda um hvorki meira né minna en rétt tæp 100% frá því í fyrra.

Það er einkar athyglisvert líka í þessu sambandi, að verulegur hluti af þessum lántökum er erlend lán. Að vísu skar hæstv. ríkisstj. í fyrra niður á síðustu stundu erlendar lántökur samkvæmt fyrirhugaðri lánsfjáráætlun um 10 milljarða gkr. og hugsaði sér að afla þeirra með innlendum lánum. Hæstv. ráðh. hefur gert grein fyrir því, að þetta hafi ríkisstj. tekist, að því er hann telur. Ýmis gögn benda þó til þess, að það hafi tekist misvel. Í síðustu Hagtölum mánaðarins segir Seðlabankinn: „Ríkisstofnanir í B-hluta. Staða B-hluta aðila við Seðlabankann versnaði á árinu 1980 um 19 m. kr. og stafar verslunin“ — eins og þeir segja hérna í þessum góða texta — „að mestu af skuldaaukningu á reikningum lánsfjáráætlunar ríkisins.“ Verslunin stafaði af þessu. (StJ: Svo hefur náttúrlega átt sér stað betrun!) Þetta er gullaldartexti Seðlabankans. (StJ: En bestunin?) Það hlýtur að vera á einhverjum öðrum sviðum, vegna þess að hæstv. ráðh. sagði að honum hefði tekist sú lánsfjáröflun á innlendum vettvangi sem hann stefndi að í fyrra.

Eins og hann gat um brást þessi lánsfjáröflun fyrst og fremst að því leyti til, að ríkissjóður hefur ekki fengið lífeyrissjóðina til að kaupa þau verðbréf sem hæstv. ríkisstj. hugsaði sér samkvæmt lánsfjáráætluninni í fyrra. Á þetta hef ég þráfaldlega bent núna vegna þess að hæstv, ríkisstj. stefnir að því að lífeyrissjóðirnir margfaldi lánsfjárframboð sitt til Byggingarsjóðs ríkisins á þessu ári. Mig minnir að hækkunin sé þar ekki 100% frá því í fyrra, eins og á lántöku til opinberra framkvæmda, heldur hvorki meira né minna en 169%. Ég sé því ekki betur en hæstv. ríkisstj. þurfi að endurskoða þessa áætlun miðað við reynsluna.

Ég sagði áðan að hæstv. ríkisstj. stefndi að því að auka verulega erlenda lántöku til opinberra framkvæmda. Í heild hugsar hún sér að auka lántökur erlendis í hvorki meira né minna en 138 milljarða kr. á þessu ári, úr 85 milljörðum sem lánsfjárlögin í fyrra gerðu ráð fyrir. Hæstv. ráðh. hefur skýrt frá því hér, að erlendar lántökur hafi farið úr böndunum í fyrra. Og því miður sýnist mér við fljóta yfirsýn að þessi áætlun sé að sumu leyti þannig úr garði gerð, að eins geti farið í ár.

Það er athyglisvert, að alltaf stefnir í meira og meira óefni í erlendum lántökum. Ef við athugum hver þróunin hefur orðið í þessu frá því 1977, þá verður staða erlendra lána um áramótin 50% hærri í erlendri mynt en hún var 1977 um áramótin þá. Og eftir að þessi lánsfjáráætlun hefur gengið fram fyrir árið í ár verður staða erlendra lána um áramótin rúmlega 70% hærri í erlendri mynt. Og skuldastaða okkar verður núna samkv. þeirri lánsfjáráætlun sem hér er til umr., hvorki meira né minna en 36.6% af þjóðarframleiðslu. Í þessu efni þykir mjög varhugavert að fara yfir 35%.

Nú er það svo, að þegar gengi er skráð eins og það er hjá okkur núna, að það er heldur vanmetið, — það ætti að vera lægra vegna útflutningsatvinnuveganna — þá eru slíkar tölur sem þessar alltaf vanmetnar að einhverju leyti. Það má því segja að skuldastaða okkar í prósentum af þjóðarframleiðslu sé að nálgast eða að komast yfir rautt strik. Við skulum t.d. segja að 37–38% væri algert hættumerki.

Ef við mælum þessa skuldagreiðslubyrði okkar á annan mælikvarða, sem oft hefur verið notaður og er einmitt notaður í málefnasamningi hæstv. ríkisstj., þá fer þessi greiðslubyrði okkar, greiðslubyrði erlendra lána í prósentum af útflutningstekjum, allverulega fram úr því marki sem hæstv. ríkisstj. taldi að ekki ætti að fara fram úr, þ.e. 15%. Núna er áætlað að 1981, þegar þau lánsfjárlög hafa gengið fram sem hæstv. ríkisstj. er nú að afla heimilda til hjá hinu háa Alþingi, verði þessi greiðslubyrði komin upp í 15.4%, og er þá, að ég hygg, reiknað með sæmilega góðum vaxtakjörum á erlendum lánum. Ef hins vegar vaxtakjör versna mjög eða afli brestur eða verðfall verður á okkar afurðum, þá eru þessar tölur fljótar að breytast. Það er einmitt af þeim ástæðum sem mjög varhugavert er að fara langt fram úr því marki sem sett var og talið er nokkuð raunsætt að fara ekki fram úr, 15%.

Ég skal ekki fjölyrða frekar um þessi efni í svipinn. Eins og ég sagði áðan skortir enn mjög verulegar upplýsingar um þetta umfangsmikla mál, umfjöllun um lánsfjárlög 1981. Þar skortir t.d. allar upplýsingar frá Seðlabankanum, sem nauðsyn er að hafa við slíka umr., og líka nýja þjóðhagsspá, sem mér er tjáð að sé verið að vélrita núna hjá Þjóðhagsstofnun. Ég vænti þess, að þessar upplýsingar liggi fyrir, eins og ég sagði áður, áður en þetta mál verður afgreitt úr nefnd, og skal láta máli mínu lokið í svip.