04.03.1981
Efri deild: 61. fundur, 103. löggjafarþing.
Sjá dálk 2678 í B-deild Alþingistíðinda. (2826)

225. mál, hagkvæmni í endurnýjun skipastólsins

Flm. (Kjartan Jóhannsson):

Herra forseti. Eins og kunnugt er eru fiskveiðar nú mjög skammtaðar hér við land. Það eru 150 dagar á ári eða þar um bil sem togurum eru ekki heimilaðar þorskveiðar. Það hefur verið klipið aftan af vertíðinni hjá vertíðarbátum, síldveiðar eru skammtaðar, loðnuveiðar eru skammtaðar. Allt er þetta til marks um það, að fiskiskipastóllinn sé, eins og sakir standa, of stór miðað við afrakstursgetu fiskstofnanna.

Engu að síður er sífelld ásókn í ný skip og þá einkum togara, sífelld ásókn í viðbótartogara í fiskiskipastólinn. Og þrátt fyrir það að allflestir viðurkenni í orði þá staðreynd, að fiskveiðiflotinn sé of stór miðað við aðstæður, hefur stjórnvöldum gengið illa að framfylgja þeirri stefnu í reynd að hafa hemil á stærð skipastólsins og sjá til þess að hann stækkaði ekki.

Af þessum sökum teljum við flm. þess frv., sem hér er til umr., að nauðsynlegt sé að grípa til fastmótaðra aðgerða sem stefni markvisst að því að hafa hemil á stærð skipastólsins og draga úr stærð hans um sinn. En jafnframt er auðvitað nauðsynlegt að sjá til þess, að eðlileg endurnýjun geti átt sér stað.

Það er út frá þessum sjónarmiðum sem það frv. er flutt sem hér er til umr. Vitaskuld koma upp mismunandi aðstæður víðsvegar á landinu, og fram undir þetta hefur staðan verið sú, að menn hafa getað bætt úr lélegu atvinnuástandi á tilteknu landshorni eða í tilteknu plássi með því að afla þangað viðbótarskipa í flotann.

Nú er auðvitað öld snúin að því leytinu, að við vitum að afrakstursgeta fiskstofnanna er gefin og sérhver viðbót við flotann, sérhver stækkun flotans þýðir í raun og sannleika einungis minna í hlut þeirra sem fyrir eru, minna í hvern hlut.

Vitaskuld er úr vöndu að ráða í þessum efnum. En það trúi ég að hljóti þó að teljast grundvallaratriði í þessu sambandi, ef menn vilja hafa hemil á stærð flotans og draga úr stærð hans, að viðbæturnar á hverjum tíma verða að vera minni en það sem brott fellur. Og það er meginefni þessa frv.

Flestum ættu að vera þau sannindi ljós, að viðbót verður einungis til þess að rýra kjör sjómanna og útgerðar og þjóðarinnar allrar, og eins hitt, að ekki verði hamlað gegn stækkun flotans öðruvísi en að viðbæturnar séu minni en það sem brott fellur á hverjum tíma.

Ég held að þessi viðhorf njóti nú orðið almenns skilnings og þá ekki síst meðal sjómanna og útgerðarmanna og annarra þeirra sem starfa í sjávarútvegi. Engu að síður hefur það átt sér stað á síðustu tímum, að það hefur verið hleypt á ný af stað skriðu innflutnings sem vitaskuld eykur stær skipastólsins. Allar þær reglur, sem settar voru undir því yfirskini að þær ættu að draga úr stækkun skipastólsins vegna innflutnings, hafa verið brotnar, eins og dæmi sanna. Ýmsir hafa orðið til þess að undrast það, að sífellt skuli vera ásókn í ný fiskiskip þótt afkoma sé léleg og erfitt að sjá rekstrargrundvöll fyrir ýmis þau skip sem í flotann bætast. En skýringin er vafalaust sú, að útgerðaraðilar byggja það á reynslunni, að stjórnvöld hlaupi undir bagga þegar í harðbakkann slær. Á hinn bóginn tel ég að það sé mjög mikilvægt fyrir okkur að gefa því gaum, og á það vil ég leggja áherslu, að hver einstakur útgerðaraðili hlýtur vitaskuld að keppast við að ná sem mestu í sinn hlut án tillits til þess, að aukin aflabrögð hans eru á kostnað allra annarra í greininni þegar heildarafli er takmarkaður. Það er í sjálfu sér eðlilegt að hver einstakur útgerðaraðili keppist einmitt við á þennan hátt. En þessi viðleitni birtist í rauninni í ásókn í ný skip. En einmitt það, að það skuli vera eðli greinarinnar að svona sé málum háttað, leggur vitaskuld stjórnvöldum ríkari skyldur á herðar um að hafa stjórn á þessum málum. Einmitt af þessum sökum verða stjórnvöld að tryggja hæfilega stærð skipastólsins og hindra ofvöxt hans. Fiskveiðistefna án takmörkunar á stærð skipastólsins er vitaskuld markleysa.

Jafnframt því að stefna að hagkvæmri stærð skipastólsins verður að vinna að því, að fiskiskipin séu vel búin, og veiti góðan aðbúnað. Eðlileg framþróun og endurnýjun verður að eiga sér stað, og þótt togaraflotinn sé tiltölulega nýr, þá er ljóst að bátaflotinn er að ýmsu leyti úr sér genginn og þarfnast endurnýjunar og endurbóta. Að slíkri þróun er eðlilegt að stefna, en það verður að gerast innan þeirra marka að heildarskipastóllinn vaxi ekki, heldur verði úr honum dregið. Það er engin leið til önnur til þess að draga úr stærð skipastólsins en að sjá til þess, að meiri sóknarþungi hverfi úr rekstri en það sem við bætist vegna endurnýjunar. Nærtækasta og jafnframt átakaminnsta leiðin er að setja sér að viðbætur og endurnýjun fari ekki fram úr tilteknu hlutfalli af úrfalli úr flotanum.

Með þessu frv. er sú stefna mörkuð. Nú eru sjálfsagt margir sem óska þess, að örar miðaði en gert er ráð fyrir í frv., og vitaskuld má færa fyrir því margvísleg rök. Engu að síður mundi með samþykkt frv. miða til réttrar áttar, í stað þess að nú stefnum við í öfuga átt.

Þetta frv. er flutt til þess að vilji löggjafans komi fram, og þá ekki síst með hliðsjón af því, hve hörmulega hefur tekist til hjá núverandi ríkisstj. í þessum efnum. Samkvæmt frv. er gert ráð fyrir að almenna reglan verði sú, að endurnýjun skipastólsins megi ekki á neinu ári fara fram úr 50% af meðaltali úrfalls næstu tveggja ára á undan, mældu í brúttórúmlestum. En með tilliti til þróunarinnar síðustu misseri er þó gert ráð fyrir að á árunum 1981 og 1982 verði algert hlé á innflutningi fiskiskipa og innlendar smíðar verði takmarkaðar. Í frv. er hins vegar ekki kveðið á um í hvers konar skipum sú endurnýjun, sem frv. heimilar, eigi sér stað. Við flm. töldum ekki að það ætti að vera í lagafrumvarpsformi, heldur væri eðlilegra að ríkisstj., lánasjóðir og aðilar í sjávarútvegi marki stefnuna að því leytinu.

Frv. er tiltölulega einfalt, og auðvitað leggur það skyldur á herðar þeim aðilum sem með þessi mál fara. Þannig þurfa sjútvrh., viðskrh. og lánastofnanir, sem starfa í þessari grein, auðvitað að hafa samráð sín á milli. Ég held að það eigi ekki að þurfa að verða þessu máli fjötur um fót. Það er hvort eð er samgangur á milli þessara stofnana, og opinberar lánastofnanir og gjaldeyrisyfirvöld hljóta að geta séð um þetta að höfðu samráði sín í milli.

Ég skal svo ekki fjölyrða öllu frekar um þetta mál, þó að vissulega væri ástæða til þess. Þó vil ég segja að t. d. þar sem talað er um að hámarka nýsmíði innanlands við 1200 rúmlestir hvort næstu tveggja ára, þá er það auðvitað matsatriði, en þessi tala hefur verið valin með hliðsjón af því, að þetta er nokkurn veginn meðaltal nokkurra undangenginna ára. En auðvitað geta menn velt því fyrir sér hvað sé eðlilegt í þeim efnum. Ég taldi líka og við flm. að það væri eðlilegt að næstu tvö árin yrðu ekki veitt lánsloforð né heimildir til innflutnings á fiskiskipum meðan menn væru að komast yfir í þetta nýja kerfi, og okkur sýnist að það sé nauðsynlegt að fara þannig með þessi mál.

Það er auðvitað nauðsynlegt að það ríki markviss heildarstjórn á því, hvernig við nýtum auðlindir hafsins, svo að þjóðin njóti til frambúðar fulls afraksturs þeirra. Þess vegna verður auðvitað að skipuleggja uppbyggingu fiskiskipaflotans og fiskvinnslunnar í samræmi við sóknarþot fiskstofnanna og taka aflann með þeim skipum og veiðarfærum sem hagkvæmust eru, en halda sókninni í skefjum með því að hafa stjórn á stærð skipastólsins. Það er lykilatriði þessa máls.