10.03.1981
Sameinað þing: 59. fundur, 103. löggjafarþing.
Sjá dálk 2838 í B-deild Alþingistíðinda. (2948)

Umræður utan dagskrár

Sveinn Jónsson:

Herra forseti. Ákvæði stjórnarsáttmálans um að næst skuli virkja utan eldvirkra svæða er sem lítil þúfa sem veltir þungu hlassi. Og það er mér ánægjuefni að hér í dag hafa menn einmitt talað þannig, að það eru virkjanirnar Blönduvirkjun eða Fljótsdalsvirkjun sem dæmið snýst um. Sultartangi virðist þar vera fyrir utan.

Öryggissjónarmiðin hafa hér fyrst og fremst ráðið ferðinni og þar er miklum áfanga náð, því að auðvitað er það ekki réttlætanlegt, hvernig haldið hefur verið á þessum málum lengi vel. Allar helstu virkjanir landsins hafa verið byggðar upp hér á Suðurlandi og stofnlinur þaðan liggja um eldvirk svæði og ekkert öryggi er fyrir því að þær geti ekki dottið út hvenær sem er. Það ástand, sem hefur verið undanfarin ár og þá sérstaklega s.l. ár, hefur kallað á það, að tekið verði á þessum málum af festu. Það er rétt að vakið hefur verið máls á því, að eini valkosturinn þar sé Sultartangavirkjun og hún þurfi að koma inn 1985. En sem betur fer, segi ég, höfum við ákvæði í stjórnarsáttmálanum, og ég geri mér vonir um að ríkisstj. standi saman um að framfylgja því ákvæði sem þar er sett fram og Sultartangavirkjun sé ekki þarna í dæminu. Við þurfum að tryggja það um land allt að við fáum öruggaorku. Við þurfum að taka á á þessu sviði og það er einmitt þar sem Fljótsdalsvirkjun kemur verulega til álita. Fljótsdalsvirkjun er stærsti virkjanavalkostur okkar í dag. Hún er sennilega upp á 330 mw. og framleiðir á ársgrundvelli 1470 gwst. á móti 800 í Blönduvirkjun.

Það er annað sem verður þarna að leggja þunga áherslu á. Það er miðlunargeta virkjunarinnar og þeir miklu kostir sem hún hefur umfram Blönduvirkjun hvað það varðar. Það, sem einmitt er að fara með orkukerfið hjá okkur og hefur verið að fara með orkukerfið hjá okkur á síðasta ári, er hversu miðlunargeta virkjananna, sem við höfum byggt, er lítil. Því hefur verið haldið fram að við værum að virkja á Austurlandi vatnslausar ár, en hvað hefur reynslan sýnt? Þær virkjanir, sem þar eru, mala í dag gull. Þær koma til með að gera það áfram og ekki síður þegar Fljótsdalsvirkjun bætist þar í hópinn. Á síðasta ári var framleiðsla Sigölduvirkjunar, þ. e. 1980, á þessu ári orkuskortsins, — það er varla hægt að segja að það hafi verið prenthæft, — 516 gwst., sem svarar til 3725 nýtingartíma eða aðeins 42.5% nýtni. Þetta er ekki neitt til þess að hrópa húrra fyrir. Þess vegna þurfum við að velja virkjun núna sem er þeim kostum búin að taka á sig það ástand sem getur skapast hvenær sem er og við vitum aldrei fyrir. Fljótsdalsvirkjun gerir það því hún hefur í sínum miðlunartónum vatnsforða sem samsvarar 1000 gwst., en Blönduvirkjun aðeins 283. Þar er aðeins um að ræða rétt rúmlega 1/4 á við Fljótsdalsvirkjun.

Við vitum hvaða vandamál hafa skapast á Þjórsárvirkjunarsvæðinu vegna íss nú á vetrum. Hvað það varðar hefur Fljótsdalsvirkjun líka stóra kosti umfram Blönduvirkjun.

Blönduvirkjun hefur í miðlunarlónum sínum aðeins sem svarar 13.45 gwst., sem svarar til rúmlega þriggja daga forða á fullu afli, en Fljótsdalsvirkjun hefur í sínu inntakslóni 160 gwst. forða, sem svarar til 20 daga á fullu afli, og það afl er þó tæplega helmingi meira en uppsett afl Blönduvirkjunar. Þetta þýðir að það afl, sem þarna er fyrir hendi, óháð ísreki og aðsteðjandi vanda af þeim sökum, er tólf sinnum meira en það afl sem Blönduvirkjun hefur til ráðstöfunar. Þetta eru atriði sem skipta miklu máli þegar við erum að líta til öryggissjónarmiða í þessu sambandi.

Annað, sem ég vil vekja máls á, er staðsetning virkjunarinnar. Hún er austur á landi. Hún er á öðru úrkomusvæði en virkjanir hér syðra. Hún er á öðru úrkomusvæði en Blönduvirkjun, sem mér er sagt að sé með þurrviðrasamari svæðum landsins. Það skyldi aldrei vera að það hafi gleymst að rannsaka þann þátt þegar rannsóknir hafa farið fram á Blöndusvæðinu. En við þurfum ekki að fara í grafgötur um þann mikla forða sem við eigum í úrkomu á Austurlandi og það einmitt hvað mest þegar hann er minnstur hér sunnanlands. (Gripið fram í.) Það má vel vera og við þekkjum vel hvað norðaustanáttin gerir austanlands.

En Fljótsdalsvirkjun — (Forseti hringir.) Já, herra forseti ég skal rétt ljúka máli mínu. — Fljótsdalsvirkjun er virkjunarvalkostur sem kemur okkur landsmönnum öllum til góða. Hún léttir af notkuninni austanlands, hún gerir Austurland sjálfu sér nógt um raforku og við verðum færir um að flytja sem nemur 950 gwst. eða um 110 mw. út úr fjórðungnum með mjög hagkvæmu móti, að sagt er. Þá er eftir u. þ. b. 1/3 af framleiðslugetu virkjunarinnar og hann skulum við nota til atvinnuuppbyggingar á Austurlandi því að það er alveg eins mikið hagsmunamál þar að taka á þeim málum og á Norðurlandi vestra, það skulum við muna.