17.03.1981
Sameinað þing: 62. fundur, 103. löggjafarþing.
Sjá dálk 2927 í B-deild Alþingistíðinda. (3065)

Umræður utan dagskrár

Kjartan Jóhannsson:

Herra forseti. Eins og forseti gat um var hér hafin umr. um daginn — en nú er orðið svo langt síðan að menn geta sjálfsagt tæplega talið dagana — um málefni sem varðar alla þjóðina, nefnilega tilvist leynisamnings milli ríkisstjórnarflokkanna. Hæstv. forsrh. var spurður um það einfalda mál, hvort gerður hefði verið sérstakur samningur milli stjórnarflokkanna sem ekki hefði verið birtur. Það var ærið tilefni til þess að spyrjast fyrir um þetta því að formaður Alþb., hæstv. félmrh., hafði látið hafa það eftir sér opinberlega að samningur af þessu tagi væri fyrir hendi, og formaður þingflokks Alþb., hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, hafði líka látið hafa eftir sér opinberlega að slíkur samningur væri fyrir hendi og hefði verið kynntur í hans flokki — samningur sem veitti í reynd flokki þeirra, Alþb., neitunarvald í öllum meiri háttar málum.

Ég tel að það sé mikið alvörumál ef Framsfl. og hæstv. forsrh., Gunnar Thoroddsen, og félagar hans hafa gert samkomulag af þessu tagi, framkvæmt valdaafsal af þessu tagi til Alþb. í leynum — flokks sem hefur gerólíka stefnu og aðrir flokkar hér inni í mjög mikilvægum málum, t. d. utanríkismálum. Ég held að það verði tæpast sagt að þeir Framsóknarþm. eða hæstv. forsrh., Gunnar Thoroddsen, og félagar hans hafi verið kjörnir á þing af stuðningsmönnum sínum til að framkvæma valdaafsal af þessu tagi. Eða halda menn að kjósendur Framsfl. og Sjálfstfl. hafi gert ráð fyrir því við seinustu kosningar, að þessir menn afhentu Alþb, umboð sitt í veigamiklum málum?

Nú fór það svo, að hæstv. forsrh. svaraði spurningunni í engu og valdi í rauninni þann kost að tala í norður þegar spurt var í suður. Annað eins hefur gerst að vísu, en það eitt lýsir vitaskuld miklu ábyrgðarleysi og forstokkun að svara með því að svara ekki. Í því felst að mínum dómi jöfnum höndum fyrirlitning á sannleikanum og í raun á eigin kjósendum. Það má svo segja að formenn Alþb. og Framsfl. hafi bætt gráu ofan á svart með því að lýsa því flissandi yfir að þeir hefðu ekkert frekar um málið að segja.

En það er ekki úr vegi að líta á staðreyndir þessa máls. Formaður Alþb. hefur sem sagt lýst því yfir, að samkomulag hafi verið gert um að engin meiri háttar mál yrðu afgreidd gegn vilja Alþb., og formaður þingflokks Alþb. hefur sagt að slíku samkomulagi hafi verið lýst í þingflokki Alþb. Á hinn bóginn segir hæstv. utanrrh., Ólafur Jóhannesson, að ekkert slíkt hafi hann séð, og formaður Framsfl. sagði: Nei, það er ekki til. — en það, sem stendur upp úr, er að forsrh. fæst ekki til að afneita því, að samkomulag af þessu tagi hafi verið gert, og enginn talsmanna Alþb. hefur dregið til baka neina af staðhæfingum sínum. Þær standa því óhaggaðar.

Ef við göngum út frá því, að enginn þessara aðila hafi sagt ósatt og ekki heldur Ólafur Jóhannesson, hæstv. utanrrh., er aðeins einn möguleiki sem kemur til greina, nefnilega þessi: að samkomulagið hafi verið gert og greint frá því í Alþb., en ekki sagt frá því í Framsfl. Á hinn bóginn kunna menn að segja að Steingrímur Hermannsson, formaður Framsfl., hafi neitað að slíkur leynisamningur hafi verið gerður. En ef hann skýrði aldrei frá slíkum leynisamningi í sínum flokki er e. t. v. skiljanlegt að hann hafi ekki viljað koma upp um sig og þess vegna afneitað leynisamningnum. Ef hæstv. sjútvrh., Steingrímur Hermannsson, segir satt um það, að enginn slíkur samningur hafi verið gerður, spyr ég: Hvernig í ósköpunum getur hann þá liðið að Alþb. og hæstv. forsrh. klíni því á hann, að hann hafi gert svona samning? Hvernig í ósköpunum getur hann dregið sig svo til baka, að þegar þessi mál koma til umr. í hv. þingi heldur hann sig ekki við fyrri yfirlýsingu sína, heldur skýtur sér á bak við svör forsrh. sem voru engin svör, — svör sem ekki afneituðu leynisamningnum? Trúir því eiginlega nokkur maður, að formaður næststærsta flokks landsins, sigurherra seinustu kosninga, láti niðurlægja sig og flokk sinn með þessum hætti ef hann hefur ekkert samkomulag gert? Ef formaður Framsfl. einn hefur á réttu að standa hefur hann nú með því að skjóta sér á bak við svör forsrh., sem voru engin svör, beygt sig svo gersamlega í duftið fyrir Alþb. að slíks munu engin dæmi að nokkur stjórnmálamaður hafi látið niðurlægja sig og flokk sinn jafnherfilega. Þá er honum ekki bara gersamlega sama um sannleikann, heldur líka um virðingu sína og síns flokks. Ætlar hann að lifa við það, að sú lygi verði þá skráð sem staðreynd að hann hafi gert svona samning? Ég held að það sé hæpið að nokkur maður trúi því að nokkur maður beri svo litla virðingu fyrir sjálfum sér og sannleikanum að hann láti fara svona með sig. En meðan forsrh. afneitar ekki leynisamningnum er það þó þetta sem formaður Framsfl. verður að búa við, ef afneitun á leynisamningi er sönn. Ég held að fáir trúi því, að formaður Framsfl. láti fara svona með sig ef sannleikurinn er á hans bandi. Ég held að flestir hljóti að telja að hitt sé sönnu nær, að afneitun formanns Framsfl. hér á dögunum hafi verið eins konar sjálfsvarnarskrök, af því að hann hafði ekki skýrt frá leynisamningnum í sínum flokki, og einmitt þess vegna hafi formaður Framsfl. valið þann kost að endurtaka ekki skrökið í umr. hér um daginn, heldur skotið sér á bak við svokölluð svör forsrh. sem voru engin svör. Hvaða aðra viðhlítandi skýringu er hægt að finna á svona háttalagi?

Ég held að fæstir ætli annað en hæstv. utanrrh. Ólafur Jóhannesson fari með rétt mál. Samkv. því er niðurstaðan sú, að leynisamningur hafi verið gerður, en ekki skýrt frá honum í Framsfl. Þetta er auðvitað stóralvarlegt mál. En úr því að hæstv. forsrh. kýs að setja þetta mál upp í gátu komumst við hv. þm. ekki hjá því að reyna að ráða þá gátu. Það eru einungis tvær hugsanlegar lausnir á því máli og ég hef rakið þær hér. Ég tel að hvort heldur er, hvor heldur lausnin sem við á, sé um mjög alvarlegt mál að ræða og því verði ekki unað ef skýr svör fást ekki í þessum efnum. Ótrúlegt þykir mér að formaður Framsfl. skuli getað unað því, ef hans fyrri svör eru rétt, að honum sé nuddað upp úr því að hafa gert svona samning. Það þykir mér furðulegast af öllu.

En ég vil ítreka að það er óviðunandi með öllu að fá ekki svör um þessi mál. Hér er um svo mikið valdaafsal að ræða, sem felst í þeim leynisamningi sem allt bendir til þess að hafi verið gert, að þjóðin á auðvitað kröfu á því að fá skýr svör, en ekki svör í norður ef spurt er í suður.