30.04.1981
Efri deild: 89. fundur, 103. löggjafarþing.
Sjá dálk 3904 í B-deild Alþingistíðinda. (3951)

306. mál, verðlagsaðhald

Lárus Jónsson:

Herra forseti. Ég ætla hvorki að ræða hér um grýttar götur ríkisstj. og hvort verið er að leggja stein í götu ríkisstj. með þessu máli né heldur grýttar götur í Brussel eða Varsjá eða hvort þær eru grýttari í Varsjá eða Brussel. En hæstv. forsrh. vék, án þess að minnast á mitt nafn, svolítið að mínu máli hér og ég vildi aðeins leiðrétta það sem kom fram hjá honum.

Mér fannst hann halda fram að ég hefði verið að krefjast þess, að það væru leyfðar meiri verðhækkanir nú en ríkisstj. hyggst leyfa. Það er fjarri lag: að ég hafi verið að krefjast þess. Ég var að benda á að það eru fjölmargar óafgreiddar verðhækkunarbeiðnir hjá ríkisstj., enda hefur ekki verið leyfð hækkun að mér skilst. Verðlagsráð hefur ekki komið saman í mánuði og ríkisstj. ekki tekið ákvörðun um neinar verðhækkanir, nema á opinberri þjónustu núna síðustu daga. Ég greindi frá hverjar þessar hækkanir væru á opinberri þjónustu. Þær eru fyrir Hitaveitu Reykjavíkur 7%, en hún fór fram á 43%, Landsvirkjun fékk 9% hækkun, en fór fram á 42.5%, Rafmagnsveita Reykjavíkur fékk 8% hækkun, en fór fram á 20%, Strætisvagnar 10%, en fóru fram á 40%, Póstur og sími fékk 8%, en óskaði eftir 37% og sundstaðir Reykvíkinga fengu 9%, en fóru fram á 7–20%. Það er dálítið merkilegt þetta með sundstaði Reykvíkinga, að þeir skuli fá svona sérstaka hækkun. Hv. þdm. reka kannske upp stór augu yfir þessari miklu hækkun sem ríkisstj. veitir sundstöðum Reykvíkinga. Ástæðan er einfaldlega sú, að þetta vegur ekkert í vísitölunni. Hinir opinberu aðilarnir, sem fá hækkun núna, einir þeirra sem hafa beðið um verðhækkanir í landinu, fá sumir hverjir fimm sinnum minni eða meiri hækkun á sinni þjónustu en þeir óska eftir.

Þó að bent sé á þetta og bent sé á hvað hér er á ferðinni, að hér er augljóslega verið að fresta vandamálum, augljóslega verið að fresta hækkunum til að þessar hækkanir mælist ekki í vísitölunni 1. maí, þarf náttúrlega ekki að vera að snúa þannig út úr málflutningi að segja að verið sé að krefjast þessara hækkana. Þessar hækkanir eru að mörgu leyti nauðsynlegar vegna rangrar stefnu ríkisstj. í verðlagsmálum, vegna þess að fyrirtækin hafa ekki fengið eðlilegar hækkanir eins og innlend verðbólga, sem er mest á ábyrgð ríkisstj„ segir til um. Síðan brestur þessi stífla. Allir muna hvaða stífla brast fyrir áramótin. Hér er um að ræða frestun á vanda. Augljóslega er gripið til hennar til að reikna niður vísitöluna — þann verðmæli sem á að fara eftir bæði að því er varðar verðbólgu og eins kaupgjald. Það er náttúrlega mergurinn málsins. Menn eru að fara í kringum kaupgreiðsluvísitölu með þessum og þvílíkum aðferðum.

Ég gæti nefnt hér nokkur dæmi um óafgreiddar verðhækkanir sem eru hjá ríkisstj. Það er t. d. óskað eftir sementshækkun um 19%. Allir vita hvers konar „kómedía“ er leikin í Sementsverksmiðjunni. Hún á ekki einu sinni fyrir olíu nema endrum og sinnum. Ég var að hugleiða að flytja brtt. við i. gr. þessa frv. til að gera svolítið grín að þessari stefnu ríkisstj. Hún yrði eitthvað á þá leið, þrátt fyrir ákvæði 1. gr. skyldi Sementsverksmiðjan að jafnaði eiga fyrir olíu af tekjum sínum. Þess skyldi gætt að Sementsverksmiðjan ætti að jafnaði fyrir olíu af eigin tekjum þrátt fyrir hin vitlausu ákvæði í 1. gr. — En þetta hefur ekki verið afgreitt: Sementshækkun upp á 19%, steypa upp á 25%, skipafarmgjöld upp á 16–30%, vinnuföt, svo að tekin sé almenn neysluvara, upp á 1 5%. Þessu hefur öllu verið frestað fram yfir 1. maí til þess eins að þessar hækkanir mælist ekki í vísitölunni. Á meðan eru fyrirtækin látin tapa, safna skuldum og allt gert til þess að vísitöluleikurinn geti haldið áfram, menn geti haldið áfram að blekkja með vísitölunni, falsa vísitöluna.

Það er þetta, hæstv. forsrh., sem ég var að gagnrýna. Ég var ekki að krefjast þess, að þessi fyrirtæki fengju öll hækkun núna. Ég held að þessi stefna sé röng, þarna sé um að ræða samspil orsaka og afleiðinga sem erfitt sé að rekja í sundur. En það er alveg augljóst mál, þegar svona er staðið að verðlagningu á opinberri þjónustu, að þarna er maðkur í mysunni, þegar þannig er staðið að verðlagningu á neysluvörum almennings og ýmsum vörum, sem mikilvægar eru, eins og farmgjöldum, steypu og fleira, — ég nefndi dæmi af handahófi um hækkanir sem er frestað fram yfir ákveðinn dag einvörðungu til að falsa vísitöluna. Samt sem áður þætti mér ekki ótrúlegt að kaupgreiðsluvísitöluhækkunin 1. júní yrði nærri 9% og jafnvel meira. Ég held að þar verði meiri hækkun en hæstv. ríkisstj. gerir ráð fyrir í dag. En það kemur í ljós síðar.

Ég skal ekki orðlengja meira um þetta mál að sinni, ef ekki gefst tilefni til, og ætlaði ekki heldur að gera það ef ekki hefðu verið ummæli hæstv. ráðh. Ég hélt satt að segja, að hann ætlaði að svara á hógværan hátt spurningum hv. þm. Eyjólfs Konráðs um framkvæmd 1. gr., sem ég verð að segja að við þm. ýmsir höfum mjög miklar áhyggjur af. Það er þessi meginstefna þessara laga, að heildarverðhækkun í landinu megi aldrei fara fram úr pólitískt ákveðnum mörkum á ákveðnum tíma, án tillits til afkomu fyrirtækjanna í landinu og án tillits til alls, það er þetta sem við höfum áhyggjur af. Við höfum þráspurt um hvernig eigi að framkvæma þetta. Við höfum fengið önnur svör í Nd. en Ed. og í raun, eins og viðurkennt var af sumum stjórnarþm., eru þessi ákvæði eins og þau eru í frv. nánast óframkvæmanleg ef á að fara eftir þessari meginhugsun.

Það skulu vera mín lokaorð efnislega um þetta mál, að ég vona að það verði ekki farið eftir þessum ákvæðum eins og hæstv. ríkisstj. hugsar þau, heldur verði tekið sanngjarnt tillit til afkomu atvinnuveganna í landinu þannig að atvinnuöryggi fólks verði ekki með þessum mjög svo furðulegu verðlagshöftum stefnt í tvísýnu.