12.05.1981
Neðri deild: 92. fundur, 103. löggjafarþing.
Sjá dálk 4261 í B-deild Alþingistíðinda. (4370)

174. mál, fiskveiðilandhelgi Íslands

Frsm. minni hl. (Karvel Pálmason):

Herra forseti. Ég hlýt nú í upphafi þessarar umr. að fara nokkrum orðum um meðferð þessa máls, eins og hún hefur verið.

Mál þetta var afgreitt frá sjútvn. deildarinnar 18. mars, að ég held, og kom síðan ekki á dagskrá deildarinnar fyrr en s. l. fimmtudag, þ. e. 7. maí, og hefur því verið talsvert á annan mánuð frá því að n. afgreiddi málið frá sér og þangað til það kemur hér á dagskrá. Ég vil taka það skýrt fram að þó að ég og fleiri höfum látið þá skoðun í ljós, að við vildum vara við opnun á dragnótaveiðum við Faxaflóa, og höfum m. a. verið kallaðir sértrúarsöfnuður, þá er það ekki að minni beiðni að málið hefur legið svo lengi án þess að það kæmi hér á dagskrá í þinginu. Hins vegar gerðist það s. l. fimmtudag, að þá átti að taka málið til umræðu að flm. fjarstöddum. Hæstv. forseti féllst þá á — og fyrir það skal hann hafa þakkir — að málið væri ekki tekið til umr. þá. En síðan var það tekið til umr. s. l. föstudag þrátt fyrir það að ég hefði þá fjarvistarleyfi frá hæstv. forseta, það ég best vissi, og hefði óskað eftir því sem frsm. annars nál. að málið yrði ekki tekið fyrir. (GS: Hann hefur gefið þér glaður fjarvistarleyfi.) Ekki ætla ég hæstv. forseta að hann hafi verið með slíkt hugarfar eins og virðist tíðkast í þingflokki Alþb.

Ég tel miður að tekið sé til umr. mál að báðum fjarstöddum, flm. og frsm. annars nál. Ég hygg að það séu ekki mörg dæmi um það hér í þinginu að slíkt sé gert þegar þess hefur sérstaklega verið óskað að málið yrði látið bíða. Ég skil varla að það hefði skipt, sköpum varðandi 2. umr. málsins hvort hún hefði farið fram s. l. föstudag eða síðast í gær eða í dag.

Ég taldi rétt að víkja að þessu örfáum orðum því að ég vona a. m. k. að ekki sé verið að taka upp þessa siði hér í þinginu almennt um mál, að þau séu tekin til umr. bæði að flm. og frsm. nál. fjarverandi.

Það væri auðvitað hægt að halda langa tölu um þetta frv. þó að það sé ekki stórt í sniðum eða mikið um orðagjálfur í því. Hér er um það að ræða, að ég tel, að það er verið að stefna í þá átt að Faxaflói verði opnaður almennt fyrir dragnótaveiðum. Ég held að það sé ekki deilt um það milli manna, að frá því að Faxaflóa var lokað 1971 fyrir dragnót hefur breyst æðimikið á þeim miðum. Það var orðin slík ördeyða þar að vart fékkst fiskur úr sjó, en á þessu tímabili hefur þetta breyst verulega að því er nákunnugir menn telja.

Menn halda því fram, að gífurleg verðmæti fari til spillis með því að leyfa ekki dragnótaveiðar þarna, hér séu menn að kasta fjármunum svo milljörðum skipti, að því er einn hv. þm. úr þingliði Alþb. fullyrti um daginn, einn þeirra sem hafa talið sig vera mjög vel að sér um allt er að sjávarútvegi lýtur. Ég held þó að hér sé ýmislegt ofsagt. Það er ekki svo að þarna sé um að ræða fjármuni sem ekki eru nýttir. Þetta er spurningin um það, hvort það á að leyfa þessar veiðar á því tímabili sem uppeldisstöðvarnar eru hvað mikilvægastar eða hvort á að leyfa veiðar á þessum fiskstofni síðar á árinu þegar hann gengur út af þessum uppeldisstöðvum.

Menn beita mikið fyrir sig í þessu sambandi skoðunum fiskifræðinga og út af fyrir sig geta þær verið marktækar á mörgum sviðum. En það hefur sýnt sig heldur betur í sambandi við fiskveiðimál, að þeim góðu herrum getur skjátlast ekki síður en öðrum mannlegum verum. Ég legg því engan ofsatrúnað á það, þó að einhverjir fiskifræðingar haldi fram að það sé jafnvel lífsnauðsyn að leyfa þessar veiðar með dragnót í Faxaflóa.

Það mun a. m. k. hafa gerst á s. l. ári. Þetta mál var þá til umr., að ég best veit, í sjútvn. Ed. og þar var talað um að heimila þessar veiðar undir eftirliti og þá talað um að möskvastærðin væri 170 mm. Það mun þó hafa liðist, líklega undir verndarvæng Hafrannsóknastofnunar og fiskifræðinga, að þarna voru stundaðar veiðar með 155 mm möskvastærð. Með þessu hefur því verið gengið þvert á það sem um var rætt af hálfu Alþingis á s. l. ári. Hver ber ábyrgð á slíku? Liggja fyrir leyfi um slíkt frá fiskifræðingum, sérfræðingum í Hafrannsóknastofnun, eða er þetta gert einvörðungu á ábyrgð umræddra báta, skipstjóra eða sjómanna sem þarna eiga hlut að máli, og hefur það verið látið algjörlega afskiptalaust og átölulaust af Hafrannsóknastofnuninni? (GS: Hún lagði það til.) Hún lagði það til, segja hv. þm. Alexander Stefánsson og Garðar Sigurðsson. Þrátt fyrir það var þó um það talað í sjútvn. Nd., og það er fullyrt og það stendur. (GS: Það eru engin lög.) Kannske eru það frekar lög sem einhverjir sérfræðingar, þó í Hafrannsóknastofnun séu, leggja til við Alþingi , en Alþingi hafnar. Ef það eru þeir nýju siðir sem nú er verið að innleiða hér á Alþingi, að ef einhver stofnunarmaður leggur til eitthvað ákveðið, en Alþingi hafnar, þá eigi tillögumennirnir að ráða, en Alþingi ekki. Þeirri túlkun og skoðun mála a. m. k. mótmæli ég.

Það var algjörlega á snið við vilja Alþingis, þó að það hafi verið tillaga frá Hafrannsóknastofnun, að leyfa veiðar með 155 mm möskva í Faxaflóa á s. l. ári. Það var algjörlega í andstöðu við það sem Alþingi ætlaðist til. Það er því full ástæða til þess að herða frekar á í eftirliti og aðgerðum gagnvart Hafrannsóknastofnuninni og fiskifræðingum heldur en að slaka til, miðað við þessa reynslu fengna frá síðasta ári.

Ég skil það ósköp vel að Hafrannsóknastofnun, eins og önnur ríkisfyrirtæki, gangi á það lagið ef henni líðst það, að haga sér eins og henni sýnist þrátt fyrir að það sé þveröfugt við vilja Alþingis. Og mér sýnist eftir atkvgr. hér í deildinni áðan við 2. umr. þessa máls, að því miður séu allt of margir þm. þeirrar skoðunar að það eigi að láta meira af valdi Alþingis til embættismanna og ríkisstofnana, afsala valdi Alþingis til þessara embættismanna, svo þokkalega sem þeir hafa þó farið með það í þessu tilfelli - eða hitt þó heldur. (Gripið fram í.)

Ef hv. þm. Halldór Blöndal mætti vera að því að stöðvast augnablik hér inni í þd. fengi hann að vita hvaða afstöðu ég hef. En hann má greinilega ekki vera að því.

Ég held að það sé mesti misskilningur hjá þeim hv. þm. sem telja það lífsnauðsyn að opna þarna frekar fyrir veiðar í Faxaflóa. Það liggja fyrir nú þegar mótmæli margra aðila við rýmkun á togveiðum í Faxaflóa. Það hafa borist til Alþingis mótmæli frá 14 skipshöfnum á bátum hérna á Faxaflóasvæðinu. Það hafa borist mótmæli frá verkalýðsfélögunum á þessu svæði — einróma mótmæli. Það hafa jafnframt borist einróma mótmæli frá útvegsmannafélögum á þessu svæði og frá smábátaeigendum hér á Suðurnesjum. Það hafa borist eindregin mótmæli gegn því að samþykkja þetta frv. Því er ljóst að það er ekki vilji þeirra, sem kannske ætti fyrst og fremst að taka tillit til í þessu máli, að þetta frv. verði samþykkt. Það eru þá einhver annarleg sjónarmið að baki þeim mikla þrýstingi að fá þetta frv. samþykkt. Það væti a. m. k. enginn skaði skeður þó að það væri farið vægar í sakir, stigin styttri skref, ef menn eru sannfærðir um að það eigi að leyfa þessar veiðar. Þá er lágmarkið að svo sé um séð að þeir, sem eiga að framfylgja ákvörðunum héðan frá Alþingi, geri það, þeir taki ekki þveröfuga afstöðu sem kemur þvert á skoðanir og vilja þingsins.

Það vekur líka athygli, eins og hér hefur komið fram áður, að þetta frv. er ekki stjfrv. Það er engin samstaða í ríkisstj. eða í stjórnarflokkunum um þetta mál. Í raun og veru er engin flokkslína í einum eða neinum flokki sem ræður ferðinni í þessu máli. Hér er um að ræða það, að við, sem erum andvígir frekari leyfum til dragnóta í Faxaflóa, teljum að lokun hans á sínum tímum og sú reynsla, sem fengin er af þeirri lokun í tíu ár, hafi sýnt að það er kannske miklu frekar lífsnauðsyn að halda áfram þeirri friðun til þess að vernda meira þær uppeldisstöðvar fisksins, sem þarna er um að ræða, með það í huga að fiskstofnarnir, sem þar er um að ræða, komi að sem bestum notum fyrir þjóðfélagið í heild, en ekki einhverja tiltekna örfáa einstaklinga sem eiga að njóta góðs af því, en spilla svo fyrir fjöldanum.

Hv. þm. Garðar Sigurðsson orðaði það svo hér um daginn að hér væri um að ræða sértrúarsöfnuð sem væri andvígur því að þetta frv. næði fram að ganga. Ég held að það sé að kasta grjóti úr glerhúsi þegar þessi hv. þm. ætlar að fara að saka aðra um sértrú. Einhver mesti sértrúarsöfnuður, ef um það er að ræða í íslenskri pólitík, er Alþb. eins og það er komið til. Þar er fyrst og fremst um að ræða sértrúarsöfnuð, ekki bara í einu máli, heldur í flestum sem á dagskrá koma hverju sinni. Þetta get ég kannske hvað best sagt sjálfur vegna þess að ég hef sjálfur verið að hluta til í þessum söfnuði og get því um það dæmt. Það er alltaf betra að geta talað af reynslunni í þessu sem öðru. (ÓÞÞ: Hvaða hluti var í söfnuðinum?) Það var að því leyti að hluta til, að þá var flokkurinn ekki formlegur stjórnmálaflokkur, var kosningasamtök, það er skýringin, hafi hv. skrifari ekki vitað það fyrir.

En að þessu slepptu held ég að menn ættu ekki að fara út í þessa sálma í sambandi við þetta mál. (Gripið fram í.) Nei, þetta er flokkur, stjórnmálaflokkur, hv. þm. Árni Gunnarsson. Þú átt að vita betur. Ég sem sagt mæli eindregið gegn því, að frv. sem þetta fái staðfestingu á Alþingi. Ég held að það sé nær að halda fast við þá ákvörðun, sem tekin var 1971, og halda sér við það að friða þessar uppeldisstöðvar frá þeim ágangi sem urðu til þess á árunum þar á undan að gjöreyða svo til öllu lífi í Faxaflóa. (Gripið fram í.) Í Faxaflóa. Hv. þm. Garðari Sigurðssyni er líklega farið að líða eitthvað illa.

Ég skal ekki, herra forseti, hafa öllu fleiri orð um þetta að sinni nema þá að gefnu tilefni. En ég ítreka það, að það er ekki, að því er ég best veit, að undirlagi okkar, sem höfum verið andvígir þessu frv., að það hefur verið saltað hér í deildinni í nærfellt tvo mánuði án þess að koma á dagskrá. Ég veit ekki hverjir hafa að því staðið, en mér finnst málsmeðferð sú, sem þetta frv. hefur hlotið hér í deildinni, a. m. k. verða víti til varnaðar því að áfram verði haldið á þeirri braut. Og ég hygg að hv. þdm. sé orðið það ljóst að ég er algjörlega andvígur þessu frv.