26.11.1980
Efri deild: 18. fundur, 103. löggjafarþing.
Sjá dálk 957 í B-deild Alþingistíðinda. (855)

120. mál, kosningar til Alþingis

Flm. (Salome Þorkelsdóttir):

Herra forseti. Á þskj. 142 hef ég leyft mér að flytja frv. til l. um breyt. á lögum nr. 52 14. ágúst 1959, um kosningar til Alþingis. Ýmsar breytingar hafa verið gerðar á kosningalögum undanfarið í þeim tilgangi að auðvelda kjósendum að neyta atkvæðisréttar síns. Þetta frv. er einnig flutt í þeim tilgangi og einnig til þess að ógildum atkvæðum fækki. Það tekur mið af reynslu og breyttum þjóðháttum sem varða almennar kosningar í landinu. Ýmsu er ábótavant í gildandi lögum um kosningar til Alþingis. Er það bæði að ákvæði, sem fyrir eru, þurfa breytinga við og nýrra ákvæða er þörf. Frv. þetta varðar námsmenn búsetta á Norðurlöndum og aðra Íslendinga sem búsettir er erlendis um stundarsakir vegna starfa sinna, kjörskrárkærur, kjördag og kosningu utan kjörstaða.

Fyrir meira en áratug var námsmönnum á Norðurlöndum gert kleift að kjósa þótt þeir væru búsettir í öðru landi, en samkvæmt samstarfssamningi Norðurlanda mega menn aðeins eiga lögheimili í einu Norðurlandanna. Þess vegna hefur undanfarið borið mjög á örðugleikum við að koma atkvæðum námsmanna til skila. Það hefur þurft að kæra þá inn á kjörskrá og mörg atkvæði hafa tapast vegna búsetuleysis þeirra hér. Einnig hafa slík vandamál komið upp varðandi Íslendinga sem um stundarsakir dveljast erlendis vegna starfa sinna. Um þetta atriði er það frekar að segja, að Hagstofan hefur undanfarið með samkomulagi við stjórnmálaflokkana framkvæmt þetta, en það er ekki í lögum og því eðlilegt að slíkt atriði verði löggilt til að tryggja framkvæmd þess.

Í 2. gr. er gert ráð fyrir styttingu á kærufresti til sveitarstjórna. Fresturinn rennur nú út þremur vikum fyrir kjördag, en með nútímatækni er unnt að stytta hann í tíu daga fyrir kjördag, eins og hér er lagt til. Það er vitað mál, að kjósendur kanna ekki, hvort þeir eru á kjörskrá, svo löngu fyrir kosningar sem núgildandi regla gerir ráð fyrir, og leiðir það til þess, að allt of mörg mál þurfa að fara fyrir dómstólana, en sú aðferð kostar allt of mikla skriffinnsku og leiðir einnig til réttindataps vegna þess að málið fær ekki afgreiðslu hjá dómstólum nema viðkomandi sanni að hann hafi ekki haft möguleika á að kæra fyrir þriggja vikna frestinn.

Í 3. gr. er lagt til að ný málsgr. bætist við 21. gr. laganna í framhaldi af styttingu kærufrestsins og er það til að flýta dómsútskrift um breytingu á kjörskrá með símtali eða skeyti, en þessar dómsútskriftir hafa oft komið óþægilega seint.

Í 4. gr., um breytingu frá sunnudegi til laugardags, er þess freistað enn á ný að breyta um kjördag, en tillaga um það mun áður hafa verið flutt á Alþ. og ekki náð fram að ganga. Laugardagur er nú orðinn frídagur hjá flestum og áhugi manna á að fylgjast með talningu í fjölmiðlum veldur því, að vaxandi fjöldi landsmanna vakir nóttina sem atkvæði eru talin. Þess vegna er æskilegt að dagurinn eftir talningu sé frídagur.

Í hverjum kosningum er allmikið af vafaatkvæðum og ógildum vegna þess að listabókstafir eru illa skrifaðir. Það er hægt að fá svokallaða veltistimpla, sem henta mjög vel til að stimpla listabókstafina. Þessir stimplar eru gerðir hérlendis. Þá má gera þannig að þeir henti vel þeim, sem hafa lítinn mátt í höndum, og einnig, og ég vil sérstaklega benda á það, fyrir blinda. Það má segja að það sé réttlætismál fyrir þetta fólk að það fái sjálfir að greiða atkvæði og hjálparlaust, sem það gæti gert ef þetta yrði samþykkt. Notkun stimplanna mundi skapa bæði aukið öryggi og flýta talningunni. Dómsmrn. yrði þá að löggilda þessa sérstöku stimpla og yrði falið að sjá kjörstjórnum fyrir löggiltum stimplum.

Ég vil geta þess í leiðinni, að ég hef fengið einn slíkan stimpil útbúinn með einum bókstaf og einnig í blindraletri. Mun ég láta hann fylgja með til n. sem tekur þetta mál fyrir.

6. gr. þarfnast ekki skýringar.

Að loknum þessum umr., herra forseti, legg ég til að málinu verði vísað til allshn.