08.12.1981
Sameinað þing: 31. fundur, 104. löggjafarþing.
Sjá dálk 1258 í B-deild Alþingistíðinda. (1024)

340. mál, harðindi norðanlands

Fyrirspyrjandi (Halldór Blöndal):

Herra forseti. Hinn 16. nóv. s. l. barst okkur þm. Norðurlandskjördæmis eystra svohljóðandi bréf frá stjórn Félags kartöflubænda við Eyjafjörð:

„Með bréfi þessu vill stjórn Félags kartöflubænda við Eyjafjörð beina þeirri eindregnu ósk til þingmanna kjördæmisins, að þeir hafi samstöðu og samvinnu um að knýja á um lausn þess mikla fjárhagsvanda sem hefur skapast hjá kartöflubændum í Eyjafirði vegna uppskerubrests nú á s. l. hausti og árið 1979. Meðfylgjandi er afrit af bréfi okkar til ríkisstj., dags. 6. nóv. s. l. Þar kemur fram hvert áætlað heildartjón varð í Eyjafirði nú í haust svo og óskir okkar um lausn þess vanda.

Í greinargerð með því bréfi er lýst hvernig og hvers vegna aðstoð Bjargráðasjóðs árið 1979 reyndist harla lítil aðstoð. Það er einnig á það bent, að kartöfluræktin skili háum fjárhæðum í sameiginlegan útflutningsbótasjóð landbúnaðar, en það var á s. l. ári t. d. um 7 millj. nýkr. Hins vegar hafa ekki verið fluttar út kartöflur s. l. 20–30 ár ef frá er talið vorið 1962, þegar flutt voru út 300 tonn til Bretlands. Árið 1980, þegar uppskera var góð um land allt, komu fram óskir um útflutning, enda var þá vitað að víða í Evrópu var skortur á kartöflum. Hvers vegna var það þá ekki gert? Það var einfaldlega vegna þess að löggjafarvaldið og framkvæmdaaðilar þess brugðust. Það þurfti nefnilega heilbrigðisvottorð með vörunni og ræktunarlöndin hefðu þurft að vera undir eftirliti með tilliti til sjúkdóma.

Á þennan vegg ráku bændur sig og varð þetta til þess að fleygja þurfti að óþörfu miklu magni kartaflna á haugana. Því teljum við okkur hafa fullan siðferðilegan rétt til að bera fram þær óskir er um getur í bréfi okkar til ríkisstj. Þá má geta þess, að fjöldi bænda á enn ógreiddar afborganir og vexti af lánum Bjargráðasjóðs frá 1979 sem bændum bárust ellefu mánuðum eftir að tjónið lá ljóst fyrir. Hvernig úr því verður leyst er enn óskrifað blað. En eitt er víst, að heildarvandinn er hrikalegur.

Í annan stað óskum við eftir að þið þingmenn okkar kjördæmis sameinist um að koma fram á Alþingi því sjálfsagða réttlætismáli að bjargráðasjóðslán og aðrar reiknaðar skuldir bænda, sem sannanlega má rekja til veðurfars, verði undanskildar við útreikning til verðbreytingarfærslu á skattframtali. Við getum ekki séð nein rök fyrir því, að skuldaaukning bænda vegna harðæris verði þeim tekjustofn á framtali ári síðar. Með þessu móti er verið að ráðast á garðinn þar sem hann er lægstur. Veðurfarinu ræður enginn, en mannleg mistök má leiðrétta. Gjaldþrota bændur, hættir búskap, verða sveitinni að litlu gagni. En þannig mun fara að öllu óbreyttu.

Í bréfi okkar til ríkisstj. lögðum við áherslu á skjóta afgreiðslu málsins. Það viljum við endurtaka hér og leggja á það ríka áherslu, að mál þessi komist í höfn fyrir jólaleyfi þingmanna. Hér er um að ræða afkomu fjölda heimila, svo að skiptir tugum í kjördæmi ykkar, og því treystum við á að þið, hv. þingmenn hafið samstöðu um lausn málsins. Óskið þið frekari upplýsinga eða viðræðna vegna þessa erum við að sjálfsögðu reiðubúnir til þess hvenær sem er.“ Undir þetta ritar stjórn Félags kartöflubænda við Eyjafjörð.

Í því bréfi til hæstv. forsrh. sem vitnað er til, segir svo, með leyfi hæstv. forseta:

„Fjölmennur fundur í Félagi kartöflubænda við Eyjafjörð, haldinn 5. nóv. 1981, lýsir þungum áhyggjum sínum vegna nær algers uppskerubrests á s. l. hausti og þar af leiðandi erfiðar fjárhagsstöðu kartöflubænda. Skorar því fundurinn á hæstv. ríkisstj. að gera nú þegar ráðstafanir til að bæta bændum hið gífurlega tjón vegna þess, en það mun vera um 12–13 millj. nýkr. hér í Eyjafirði. Telur fundurinn óhjákvæmilegt að sú aðstoð verði í formi óafturkræfra framlaga þar eð lánakjör þau, sem nú gilda, yrðu þeim óviðráðanleg. Fundurinn leggur til að til grundvallar framlagi verði lögð uppskera hvers einstaks bónda af flatareiningu á árunum 1976, 1977 og 1978, framreiknað til samræmis við stærð garðlanda á þessu ári. Frá því yrði dregin sú uppskera sem náðist upp nú í haust. Telur fundurinn brýnt að aðstoð berist hið allra fyrsta vegna mikillar vaxtabyrði fjölmargra bænda. Þá telur fundurinn fulla ástæðu til þess, að einungis njóti framlaga þeir framleiðendur sem búa á lögbýlum, enda vart ástæða til að styrkja sportmennsku þéttbýlisbúa í kartöflurækt.“

Þetta bréf er dagsett 6. nóv. s. l. og fylgdi því grg. þar sem þessi mál eru nánar rakin. Skal ég ekki rekja það nánar. Þetta tjón og þessi fsp. gaf mér á hinn bóginn ástæðu til þess að fylgja málinu eftir, og beinum við Lárus Jónsson, hv. 3. þm. Norðurl. e., svohljóðandi fsp. til hæstv. landbrh.:

1. Hvaða ráðstafanir hafa verið gerðar til að meta:

a) tjón kartöflubænda við Eyjafjörð,

b) afurðatjón vegna harðindanna í haust,

c) annað tjón vegna harðindanna í haust?

2. Hvenær er þess að vænta, að niðurstaða fáist?

3. Hafa verið gerðar ráðstafanir til þess, að Bjargráðasjóður geti hlaupið undir bagga í samræmi við hlutverk hans og tilgang, eins og lög segja til um?