09.03.1983
Neðri deild: 57. fundur, 105. löggjafarþing.
Sjá dálk 2813 í B-deild Alþingistíðinda. (2731)

30. mál, heilbrigðisþjónusta

Alexander Stefánsson:

Herra forseti. Ég átti ekki von á að ræða mín í dag ylli einhverju fjaðrafoki. Ég tók fram að ég mundi ekki flytja sérstakar brtt. við þetta frv., sem hér er til meðferðar, vegna þess hvernig að þessu máli hefði verið staðið. Ég dreg ekki til baka þá gagnrýni sem ég hafði frammi um meðferð málsins. Ég tel óeðlilegt að það skyldi ekki vera framsaga fyrir þessu frv. við 1. umr. í hv. Nd. Svo var ekki.

Ég byrjaði á að fagna ákveðnum umbótum sem eru í þessu frv., enda tel ég að þessi breyting, sem hér er lögð til á lögum um heilbrigðisþjónustu, verði til þess að betrumbæta gildandi lög. Ég fagnaði sérstaklega því ákvæði sem varðar skipulag sjúkraflutninga, sem árum saman hefur verið til vansa í heilbrigðisþjónustunni og valdið miklum erfiðleikum víðs vegar um land. Ég hef áður hér í hv. deild haldið uppi gagnrýni einmitt í sambandi við sjúkraflutninga og fagna því að það atriði skuli nú vera komið í viðunandi horf, sem ég vona að framhald verði á.

Ég fagna einnig því, að í 3. gr. frv. er ákvæði um að haldið skuli fjórða hvert ár heilbrigðisþing, sem ég tel mikils virði í sambandi við öll þessi mál okkar, þar sem heilbrigðisstéttir og leikmenn geta skipst á skoðunum og rætt þessi mál miðað við þá reynslu sem uppi er í þjóðfélaginu hverju sinni.

Ég fagnaði einnig því, að í þessu frv. er ákvæði um að fleira sérmenntað starfsfólk við heilsugæslustöðvar kemur nú undir launalið ríkisins, svo sem sjúkraþjálfar, iðjuþjálfar o.fl., sem áður voru óviss þáttur í heilbrigðisþjónustunni á vegum sveitarfélaga eða viðkomandi heilbrigðisumdæma.

Ég fagna einnig því, að nú er í 10. gr. tekinn allur vafi af um að viðhald og endurnýjunarkostnaður við fasteignir og tæki heilsugæslustöðva greiðist eins og stofnkostnaður viðkomandi mannvirkja.

Þetta er mikilvægt. En ég gagnrýndi sérstaklega kaflann um launakjör lækna, 12. gr. frv., sem ég tel að ástæða hefði verið til að breyta við meðferð málsins.

Ég ætla ekki að fara út í miklar efnisumræður hér og nú. Til þess er ekki tími. En ég vil benda á í sambandi við þetta mál, að hvað eftir annað hefur stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga, fulltrúaráð og fundir á vegum sveitarfélaga gagnrýnt þetta sérstaklega. Eins og allir vita, sem um þessi mál fjalla, er í lögunum um heilbrigðisþjónustu frá 1973 endurtekið 1978 og núna í þessu frv. haldið áfram sama kerfi, þ.e. að læknar taka laun frá ríki eins og aðrir starfsmenn fyrir sína gegningarþjónustu, vaktaþjónustu, heilsuverndarstarf, ráðgjafarþjónustu o.s.frv., en þar að auki taka þeir laun samkv. samningi stéttarfélaga lækna og tannlækna og Tryggingastofnunar ríkisins fyrir almenn læknisstörf og almennar tannlækningar. Þessi taxti tekur ekki mið af því að þessir læknar hafa alla aðstöðu ókeypis í húsnæði ríkis og sveitarfélaga — ekki aðeins húsnæði heldur öll tæki sem til þarf. Ég tel óeðlilegt að þeir eigi fullan rétt að taka laun við þessar aðstæður sem praktiserandi læknar. Þetta hef ég gagnrýnt áður og ber engan kinnroða fyrir þeirri gagnrýni.

Ég hefði talið ástæðu til að fara að hóflegri tillögu fulltrúaráðs Sambands ísl. sveitarfélaga, sem lagði til að b-liður þessarar greinar orðaðist þannig, að laun samkv. samningi stéttarfélaga lækna og tannlækna og Tryggingastofnunar ríkisins fyrir almenn læknisstörf og almennar tannlækningar, sem þeir sjálfir inna af hendi, skuli í þeim samningum taka tillit til fastra launa, sbr. a-lið, og starfsaðstöðu þeirra. Þetta hefði verið nokkur bremsa á það frjálsræði sem nú ríkir í þessum málum.

Ég get endurtekið að ég hef rannsakað það sérstaklega hjá Tryggingastofnun ríkisins, sem á að hafa eftirlit með þessum málum, að eftirlit er raunverulega ekki til vegna þess að það er einn aðili í þessu eftirliti. Hann á að hafa eftirlit með daglegum greiðslum, skulum við segja, í öllum sjúkrasamlögum landsins. Hann kemst ekki yfir nema í mesta lagi eitt sjúkrasamlag á ári. Þá geta menn nokkurn veginn reiknað út hvað það eftirlit er virkt, ef einhvers staðar eru mistök í kerfinu. Ég fullyrði ekki að þau séu, en menn geta getið í eyðurnar í svona málum. Þetta hef ég gagnrýnt og ég tel ekki óeðlilegt að slík gagnrýni komi fram þegar menn hafa sjálfir þreifað á þessum málum.

Í öðru lagi gagnrýndi ég sérstaklega annan þátt þessa mikla máls og það hef ég gert þing eftir þing. Ég hef gagnrýnt að samkv. lögum um heilbrigðisþjónustu allar götur frá 1973 og nú í þessu frv. er sérstaklega gert ráð fyrir að settar séu nákvæmar reglugerðir og gjaldskrár um meðferð og framkvæmd málsins. Þessi gjaldskrá fékkst ekki sett af ýmsum ástæðum, sem bæði núv. og fyrrv. hæstv. heilbrrh. hafa tilgreint hér í svörum sínum, m.a. vegna erfiðra samninga við Læknafélag Íslands. En loksins á s.l. ári, þegar þessi gjaldskrá sér dagsins ljós, skeður ýmislegt. Heilbrrn. sendir þessa gjaldskrá til Sambands ísl. sveitarfélaga til yfirlestrar og aths. Gjaldskráin, sem send var, var 52 greinar. Nefnd á vegum sambandsins fór yfir gjaldskrána og færði hana saman niður í 32 greinar og færði ýmis ákvæði út sem ekki áttu heima í reglugerðinni. En hvað skeði? Hæstv. heilbrrh. og rn. hans fór ekkert eftir ábendingunum, heldur gaf út nýja reglugerð um lög um heilbrigðisþjónustu, sem er ekki lengur 52 greinar, heldur 67 greinar. Ég fullyrði, miðað við þá reynslu og miðað við þá umsögn sem færustu menn hafa gefið, að mörg ákvæði í þessari reglugerð eru umfram lögin sjálf. Það sem ég gagnrýndi, hv. 8. landsk., var að ég taldi eðlilegt, og ekki síst með tilliti til ummæla hv. 8. landsk., sem segir í ræðustól að hún m.a. ásamt öðrum nm. hafi meiri reynslu í heilbrigðismálum en aðrir menn, a.m.k. margir aðrir óbreyttir þm., og það hefði verið ástæða til þess að þetta reynda fólk hefði séð a.m.k. einhverja ástæðu til að skoða þessi mál vandlega í sambandi við svona lagasetningu. Það hefði verið lágmarkið. Því miður var það ekki gert. Það má vel vera, og ég viðurkenni það, að það hafi verið mikil mistök hjá mér og fleiri, sem hafa áhuga fyrir þessu máli, að við skyldum ekki átta okkur á þeirri hættu að svona stórt mál skyldi geta farið í gegnum 1. umr. án þess að nokkur hreyfði hönd eða fót til að mæla fyrir málinu, þannig að hefði gefist tími til að koma gagnrýni að, sem kannske nefndarfólk hefði tekið til greina við meðferð málsins.

Ég reiknaði með nokkuð róttækum breytingum á þessum lögum, fyrst á annað borð var farið að taka þau til rækilegrar umfjöllunar eftir meðferðina fyrir 1978, og þess vegna varð ég fyrir vonbrigðum. Við vitum ósköp vel og viðurkennum að þetta er eitt fyrirferðarmesta málið í okkar hagkerfi. Það er ekki nokkur málaflokkur á Íslandi í dag sem tekur eins mikið fjármagn til sín og heilbrigðiskerfið og þess vegna ríður á miklu að þetta kerfi sé það vel uppbyggt ásamt tryggingakerfinu, sem við búum við, að það skili sér til hagsbóta fyrir fólkið í landinu, það er aðalatriðið, en þjóni ekki ýmsu öðru sem er kannske ekki á réttu róli. Og ég vil minna á það enn, af því að hér hafa verið á þessum degi til umr. tannlæknamál, niðurgreiðslur á tanntæknakostnaði o.s.frv. Það er í kerfinu í dag. Það eru engir samningar við Tannlæknafélag Íslands í gildi. Þeim var sagt upp vegna ágalla, vegna þess að Tryggingastofnun gat ekki náð eðlilegum samningum við Tannlæknafélag Íslands. Svo eru menn að tala hér um alls konar kúnstir til að ná tökum á þessari stétt, eins og margir orða það, og jafnvel að fara að greiða niður tannlæknakostnað og setja upp nýtt eftirlit sjálfsagt, eins og það er nú virkt eða hitt þó heldur.

Ég hef úr þessum ræðustól lesið upp samning Tryggingastofnunar ríkisins við Læknafélag Íslands. Ég hef lesið hann upp og ég hef sýnt fram á að ýmsum atriðum í þeim samningi hefur ekki verið framfylgt, m.a. þeirri endurskoðun sem þar er gert ráð fyrir. Hvers vegna?

Ég ættast ekki til að ég fái svar við þessu hér því að það er greinilegt að það á ekki að vera tími til að ræða þessi mál. En ég gat ekki stillt mig um það, fyrst þær brtt. sem hér hafa komið fram grípa ekki á neinu því atriði sem ég hef hér nefnt, að vekja athygli á þeim. Þess vegna hef ég leyft mér að tefja þessar umr., herra forseti.