14.03.1983
Sameinað þing: 66. fundur, 105. löggjafarþing.
Sjá dálk 3197 í B-deild Alþingistíðinda. (3210)

Almennar stjórnmálaumræður

Sjútvrh. (Steingrímur Hermannsson):

Herra forseti. Góðir Íslendingar. Við alþm. getum varla verið stoltir af því þingi sem nú er að ljúka. Ég hef a.m.k. ekki setið annað þing þar sem gætt hefur meira ábyrgðarleysis og upplausnar. Að hluta stafar þetta af því að ríkisstj. hefur ekki haft nægan meiri hl. til þess að leiða þetta þing svo vel fari. Stjórnarandstaðan hefur notað sér þetta, skákað í því skjólinu og leikið sinn ábyrgðarlausa leik, að vísu með nokkurri aðstoð frá nokkrum Alþb.-mönnum þar sem gætt hefur vaxandi kosningaskjálfta.

Margar furðulegar yfirlýsingar hafa verið gefnar í þessum umræðum. Þó þótti mér það undarlegast þegar hinn nýi leiðtogi Sjálfstfl., Albert Guðmundsson, lýsti því yfir hér áðan að Íhaldið eitt væri alíslenskt.

Raunar má segja að þetta ástand blasti við þegar þingið kom saman s.l. haust. Því lagði ég þá ríka áherslu á að leitað yrði samstarfs við stjórnarandstöðuna um meðferð þingmála og kosningar. Þeir mættu til nokkurra funda, en þeir kusu ábyrgðarleysið. Ég gerði enn á ný tilraun til að fá slíkt samstarf þegar fiskverð var ákveðið um s.l. áramót. Jú, þeir mættu til fundar og þáðu að mega fylgjast með, en þeir lýstu því þá yfir í áheyrn alþjóðar að ábyrgðarleysið kysu þeir þó. Og þennan leik hafa þeir leikið á sama tíma og óðaverðbólgan hefur aukist og valdið atvinnuvegunum gífurlega miklum erfiðleikum.

23. apríl n.k. lýkur þessu stjórnarsamstarfi. Það er sjálfgefið að ríkisstj. segi af sér eftir þær kosningar. Margt hefur þessari ríkisstj. vel tekist, annað verr. Ræðumenn Framsóknarflokksins hafa rakið hin ýmsu málefni sem hafa verið til meðferðar og skal ég ekki lengja það. Ég vil aðeins nefna hluti eins og stórauknar framkvæmdir í vegamálum. Ég nefni jöfnun símakostnaðar og lagningu sjálfvirks síma. Ég nefni festu í utanríkismálum, ýmislegt ágætt í félagsmálum og síðast en ekki síst vil ég nefna árangursríka viðureign við verðbólguna fyrri hluta ársins 1981. Þá tókst, og það er ómótmælanlegt, að draga úr verðbólgu úr 60 í 40% og án þess að skerða kaupmáttinn. satt að segja jókst hann. Þá sannaði niðurtalningin ágæti sitt. Þó er líklega eitt mesta afrek þessarar ríkisstj. að halda fullri atvinnu á sama tíma og atvinnuleysi hefur stóraukist í öllum nágrannalöndum okkar.

Því miður verðum við þó að viðurkenna að tilraunir til þess að ná fram áframhaldandi aðgerðum í efnahagsmálum hafa strandað í þrasi. Það er rétt, sem sagt er, að skrefin urðu síðan of lítil og of stutt. Afleiðingin er því yfir 70% verðbólga. Það er hins vegar alls ekki réttmætt að kenna ríkisstj. um þá erfiðleika alla sem við blasa. Það vita allir sem vilja viðurkenna það, að í kringum okkur hefur geisað gífurlega mikil kreppa sem að sjálfsögðu hefur teygt anga sína hingað til lands. Þá hefur eflaust það valdið enn meiri erfiðleikum hve mikill samdráttur hefur orðið hér í afla, um 16% samdráttur að verðmæti á síðasta ári, það munar um minna, og vísa ég jafnframt í þær tölur sem dómsmrh. nefndi hér áðan.

Vitanlega hefur þetta bitnað mjög á íslenskum sjávarútvegi. Þess vegna hefur verið gripið til fjölmargra aðgerða til þess að létta sjávarútveginum róðurinn. Afurðalánin voru hækkuð tímabundið 1981. Yfir 100 millj. voru endurgreiddar í vöxtum og gengismun 1981. Afurðalánum var breytt úr dollaralánum í lán með innlenda vexti og það tiltölulega lága vexti. Og ég nefni einnig skuldbreytinguna, sem á tveimur árum er orðin um 700–800 millj. kr.

Íslenskur sjávarútvegur á þó enn í erfiðleikum, en því veldur fyrst og fremst sú mikla óðaverðbólga sem við eigum nú við að stríða. Enginn atvinnuvegur þolir það ástand sem hér er nú í verðbólgumálum. Erfiðleikum veldur einnig tregur afli. Því miður hefur hann ekki glæðst sem nokkru nemur þó við vonum hið besta, en þetta veldur miklum erfiðleikum. Erfiðleikum veldur einnig sú staðreynd að skreiðarsalan hefur nánast stöðvast og miklar skreiðarbirgðir eru í landinu og rekstrarfjárskortur er gífurlegur.

Ríkisstj. hefur gert og mun gera allt sem í hennar valdi stendur til að láta erfiðleikana ekki leiða til stöðvunar og atvinnuleysis. Úttekt hefur verið gerð á rekstri fjölmargra fyrirtækja og með þeim unnið að því að lagfæra reksturinn, hagræða og endurskipuleggja þessi fyrirtæki fjárhagslega. Lán hafa verið veitt í þessu skyni og aukin lán munu verða veitt á næstunni til þess að koma í veg fyrir að þessir erfiðleikar í sjávarútvegi valdi stöðvun og atvinnuleysi.

Ríkisstj. er ákveðin í því að aðstoða þau fyrirtæki sem á annað borð hafa rekstrargrundvöll. Þetta verður gert þrátt fyrir það að sú holskefla hækkana sem yfir gekk í kringum 1. mars s.l. veldur miklum erfiðleikum. Ég vil leggja á það ríka áherslu að þessu verður ekki bjargað til lengdar ef ekki tekst að ná tökum á verðbólgunni.

Garðar Sigurðsson sagði hér áðan réttilega að sjávarútvegi eða íslenskum þjóðarbúskap yrði ekki bjargað með fjölgun skipa. Þetta er alveg hárrétt hjá honum. En það skiptir máli hvort skip þessi eru erlend eða innlend, hvort þau eru smíðuð í raðsmíð eða eftir einhverjum öðrum leiðum. Mér þótti hann satt að segja vega nokkuð þungt að iðnrh., sem hefur leitast við að skapa skipasmíðastöðvunum verkefni. Ég hef lagt áherslu á að viðhalda flotanum og ég vara við því ef það verður ekki gert. Við eigum að sækja fiskinn á fullkomnum bestu skipum.

Garðar Sigurðsson nefndi einnig áðan að lausn á þessum málum öllum væri hið svokallaða kvótakerfi. Garðar Sigurðsson veit mætavel að áhersla hefur verið lögð á að ná breiðri samstöðu með hagsmunaaðilum um stefnuna í sjávarútvegi. Enginn þessara aðila hefur fylgt fram hugmyndum um kvóta á allar þorskveiðar, enda er nánast ógerningur að ákveða fjölda þorska, ef ég má orða það svo, á skip allt frá trillum upp í stærstu togara. Staðreyndin er sú, að erfiðleikar í sjávarútvegi stafa fyrst og fremst, eins og ég hef áður sagt, af efnahagsástandinu sem ríkir í þessu landi.

Við framsóknarmenn höfum undanfarna mánuði tekið þátt í því að endurskoða kosningalögin og þau ákvæði stjórnarskrárinnar sem nauðsynlegt er að endurskoða í því sambandi. Ég vil lýsa ánægju minni með það samkomulag sem hefur náðst. Ég vek athygli á því að andstæðingar þessa samkomulags skiptast í tvo hópa: Annars vegar eru þeir, sem telja of langt gengið til þess að leiðrétta það misvægi sem er orðið á milli atkvæða í þéttbýli og dreifbýli, og hins vegar hinir, sem telja allt of skammt gengið. Líklega eru engin betri meðmæli með þessu samkomulagi en þessi staðreynd.

Í þessu sambandi hafa Alþb. og stjórnarandstaðan lagt á það mjög mikla áherslu að þing verði kvatt saman sem allra fyrst eftir fyrri kosningarnar og efnt til annarra kosninga fljótlega. Satt að segja þykir mér ekki karlmennskan mikil þegar forustumenn þessara flokka afneita þessari skoðun sinni nú. Bæði formaður Alþb. og formaður Sjálfstfl. lýstu því hér heiðarlega í umræðu um þessar breytingar að þeir vildu kosningar sem allra fyrst. Við framsóknarmenn höfum út af fyrir sig ekkert á móti kosningum fljótlega, en við teljum það óðs manns æði að etja þjóðinni út í hálfs árs kosningabaráttu og taka á meðan ekki á efnahagsmálunum. Því leggjum við áherslu á að mynduð verði sterk ríkisstjórn, sem tekur á efnahagsmálunum. Sú ríkisstjórn getur vitanlega kvatt saman þing og þarf enga samþykkt héðan til þess og hún getur efnt til kosninga þegar henni þykir aðstaða vera til slíks.

Mér þótti satt að segja koma úr hörðustu átt hjá Birgi Ísleifi hér áðan þegar hann fyrir fram ber á mig að ekki verði staðið við það sem ég sagði. Þetta segir maðurinn sem belgdi sig út ásamt öðrum sjálfstæðismönnum hér í haust og kvaðst mundu fella brbl. ríkisstj. við fyrsta tækifæri. Síðan sá alþjóð hvernig þeir sátu hér með hendur í skauti sér og horfðu niður.

Ég verð að viðurkenna að ýmislegt í efnahagsmálum hefur valdið okkur framsóknarmönnum miklum vonbrigðum. Það verður ekki haldið lengur áfram á þeirri braut að stöðva ýmsar mikilvægar breytingar sem verður að gera. Við viljum engin undanbrögð. Við leggjum því áherslu á að aðgerðir í efnahagsmálum verði lögbundnar — aðgerðir sem draga úr verðbólgu, aðgerðir sem stöðva erlenda skuldasöfnun, aðgerðir sem treysta grundvöll atvinnuveganna og koma í veg fyrir atvinnuleysi. Við teljum jafnframt rétt að breyta vísitöluviðmiðun þannig að víxlverkun verðlags og launa verði miklu minni en hún er nú. Um slíka stefnu erum við reiðubúnir til samstarfs.

Góðir Íslendingar. Í 40 ár höfum við Íslendingar búið við hagsæld og vaxandi hagvöxt. Að verulegu leyti má þakka þetta framförum á sviði vísinda og tækni og ítrustu nýtingu náttúruauðæfa. En það er alls ekki sjálfgefið að svo haldi áfram. Við erum auðugir, Íslendingar. Við eigum að leggja áherslu á að verja þennan auð. Við eigum að draga úr lífskjarakapphlaupinu. Við eigum að sækja fram til betra mannlífs. Þar er mikið að vinna. Þar er framtíðin björt. Þetta er framsóknarstefnan.