19.12.1984
Neðri deild: 35. fundur, 107. löggjafarþing.
Sjá dálk 2270 í B-deild Alþingistíðinda. (1794)

150. mál, veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands

Sjútvrh. (Halldór Ásgrímsson):

Herra forseti. Ég vildi mega svara aðeins í nokkrum orðum þeim fsp. sem núna var beint til mín. Í fyrsta lag vil ég ræða á brtt. sem flutt er af hv. þm. Karvel Pálmasyni, Ólafi Þ. Þórðarsyni, Margréti Frímannsdóttur og Guðmundi Einarssyni þess efnis að taka sérstakt tillit til þeirra byggðarlaga þar sem a.m.k. 35% vinnuafls starfa við fiskveiðar og fiskvinnslu og skuli aflamark þeirra skipa, verði eftir því leitað, aukið um 15–20% frá því sem það hefði orðið eftir almennri úthlutunarreglu.

Nú lét ég einhvern tíma þau orð falla á s.l. ári að ef ætti að leggja einhverjum fiskiskipum væri helst möguleiki að gera það þar sem þéttbýli væri mest og önnur atvinnutækifæri gætu skapast og nefndi m.a. að uppi væru um það áform að stækka álverið í straumsvík en engar slíkar fyrirætlanir væru á Vestfjörðum. Þessu var ekki afar vel tekið og ég úthrópaður fyrir að viðhafa þessi orð. En ég hafði aldrei látið mér til hugar koma að gera það með þeim hætti sem hér er talað um, m.a. vegna þess að flest byggðarlög, sem byggja afkomu sína á fiskveiðum, eru yfir þeirri prósentu sem hér er miðað við. Ég hef fengið um það útreikninga frá Framkvæmdastofnun ríkisins og ég vildi gjarnan vita hvað hv. þm. væru að leggja til. En ég heyrði það á orðum hv. þm. Karvels Pálmasonar að hann taldi það óþarfa að grennslast fyrir um það hvað hér væri um að ræða.

Það kemur í ljós — þá er miðað við árið 1983, þetta liggur allt saman fyrir hjá Framkvæmdastofnun ríkisins af launaseðlum — að byggðarlög eins og t.d. Grindavík eru með 58%, Tálknafjörður 61%, Fáskrúðsfjörður 60%, Súðavík 69%, sem er hæst og Stöðvarfjörður 66%. Síðan fer þetta lækkandi og byggðarlag eins og Stykkishólmur er alveg á mörkunum. Byggðarlag eins og Siglufjörður mundi fara niður fyrir það. Byggðarlag eins og Vopnafjörður er á mörkunum. Þetta kemur m.a. til af því að hér er um hreppa að ræða þar sem sveit liggur að baki. Þau byggðarlög sem eru hins vegar fyrir neðan þessa viðmiðun eru byggðarlög eins og Vogar með 28%, Keflavík 17%, Njarðvík 17%, Hafnir 11%. Þar er því um að ræða næstum því öll byggðarlögin á Suðurnesjum nema Grindavík. Ég álít ekki að þessi byggðarlög á Suðurnesjum séu sérstaklega vel stödd í sjávarútvegi. Ég trúi því vart að hv. þm. Guðmundur Einarsson sé þeirrar skoðunar og ég á ekki von á því að hv. þm. Karvel Pálmason hefði upplýst hann um þessar staðreyndir þegar hann bað hann um að vera meðflm. að þessari till. Hér eru t.d. byggðarlög eins og Borgarfjörður eystri með 27%, en það stafar af því að þar er allmikill sauðfjárbúskapur. Nú lít ég algerlega burt frá höfuðborgarsvæðinu vegna þess að höfuðborgarsvæðið er með allmiklu minni hlut. Ef ætti að skerða þessa aðila sérstaklega með hliðsjón af útflutningi þá mundi þurfa að skerða þá gífurlega mikið og sýnist mér að veiðar þeirra mundu þurrkast út og rúmlega það ef ætti að takast að bæta við hina sem eru með 27% og 28%. Hér er byggðarlag eins og Húsavík sem er með 27% og ætti þá að hljóta þessa meðhöndlun og byggðarlag eins og Akureyri.

Nú verðum við að líta til þess að þetta er ekki eingöngu spurningin um byggðarlög. Þetta er spurningin um fólk sem býr í þessum byggðarlögum og hefur atvinnu af sjávarútvegi. Ef þetta fólk missir vinnu þá þarf fyrst og fremst að vera önnur vinna til að taka þar við og það er það sem skiptir máli í þessu sambandi. Ég sé ekki að það sé réttlætanlegt að skerða sérstaklega tekjur sjómanna á Húsavík til þess að geta bætt tekjur sjómanna á Ísafirði eða Stöðvarfirði svo að ég nefni dæmi. Ég held því að þessi till. sé flutt í nokkru fljótræði af hv. þm. og hafi ekki verið mjög ígrunduð.

Hitt er svo annað mál að ég er almennt þeirrar skoðunar að á þeim stöðum á landinu, þar sem ekki er hægt að koma við annarri atvinnuuppbyggingu og meiri fjölbreytni í atvinnulífinu, eigi að stefna að því að þessir staðir fái meiri hlutdeild í sjávaraflanum jafnhliða annarri atvinnuuppbyggingu á öðrum stöðum. En þetta verður ekki gert með þeim hætti sem hér er lagt til. Þetta varðar þessa fsp.

Í öðru lagi nefndi hv. þm. að það hefði verið verulegt atvinnuleysi í þessum byggðarlögum, t.d. á Vestfjörðum. Ég hef lesið atvinnuleysisskýrslur mánaðarlega þegar þær hafa borist. Ég hef ekki tekið eftir því að þar hafi verið a.m.k. mjög mikið af skráðu atvinnuleysi. Það var um tíma á Patreksfirði, en að öðru leyti minnist ég þess ekki að í þessum landshluta hafi verið verulegt atvinnuleysi, sem betur fer, enda er ég sannfærður um að skipting aflans hefur orðið til þess að dreifa atvinnunni mun betur um landið og jafna atvinnuna. Ég ætla ekkert að fara að rökstyðja það sérstaklega, það er svo augljóst.

Því er haldið á loft að þessi sérstaki landshluti hafi farið illa út úr þessari stjórnun. Ég vil upplýsa hv. þm. um það hvernig þorskaflinn var á einstökum stöðum þar í fyrra og í ár. T.d. ef við byrjum sunnan frá þá var þorskaflinn á Patreksfirði fyrstu 11 mánuði ársins 1983 4866 tonn, í ár 4985, á Tálknafirði var hann 2608, en í ár 2937, á Bíldudal var hann 1814, en er nú 2146, á Þingeyri var hann 3604 og í ár 3866, á Flateyri var hann 2992, er í ár 2583, þar er lítils háttar samdráttur, á Suðureyri var hann 2975, er í ár 2861, í Bolungarvík var hann 5981, er 6610, á Ísafirði var hann 13143, er í ár 12744, á Súðavík var hann 2373, er í ár 1839.

Á ýmsum þessara staða hefur orðið veruleg aukning í rækjuafla og má rekja þá aukningu að miklu leyti til þess að skip hafa beint athygli sinni að rækjuveiðinni vegna þess að hún hefur verið frjáls á meðan hin hefur verið takmörkuð. Að því leytinu til hefur því rækjuveiðin tvöfaldast á árinu og þar af leiðandi skapað verulega aukna atvinnu í landinu, ekki síst í þessum landsfjórðungi.

Í öðrum landsfjórðungum, eins og Norðurlandi og Austurlandi, hefur loðnan komið til og bætt þar atvinnuástandið þannig að ég held að segja megi að ekki hafi almennt séð komið til alvarlegs atvinnuleysis um landið nema á einstaka stað, þar sem hefur verið við sérstaka erfiðleika að etja, eins og t.d. á Seyðisfirði og Akranesi svo að ég nefni dæmi. Ég kannast því ekki við þessar fullyrðingar hv. þm.

Hv. þm. spurði einnig um það hvort ekki væri ætlunin að auka frelsi í línuveiði og handfæraveiði og ég skildi hann helst þannig að hann legði til að línuveiði og handfæraveiði yrði algerlega utan við kvóta. Það kemur ekki til greina að þessi veiði verði algerlega utan við kvóta. Hins vegar hefur verið rætt um það hvort á einhvern hátt eigi að taka tillit til línuveiðinnar. Það var rætt í fyrra, það er verið að ræða það í þeirri ráðgjafarnefnd sem er að störfum. Þar er mikil andstaða gegn því, leyfi ég mér að segja, bæði hjá fulltrúum útvegsmanna og sjómanna. Ég er ekki að segja að sú andstaða sé alger og er ekkert að bera því við.

Það er að mínu mati engin spurning að það er rétt að stjórna þessum veiðum í verulegu samráði við hagsmunasamtökin í landinu. Ég er þeirrar skoðunar að ekki sé hægt að gera það öðruvísi. Það hefur m.a. verið gert með þeim hætti að sérstök nefnd, sem í er fulltrúi frá sjómannasamtökunum og fulltrúi frá útvegsmannasamtökunum og einn fulltrúi frá rn., hefur fjallað um alla úrskurði. Þetta samstarf hefur tekist með ágætum. Það verður að taka tillit til sjónarmiða hagsmunaaðila í þessu sambandi og einnig þarf að sjálfsögðu að taka fullt tillit til sjónarmiða hér á Alþingi. Ég tel að það hafi verið gert. Og ég veit ekki betur en haldnir hafi verið margir fundir með sjávarútvegsnefndum þingsins áður en reglugerðin var sett á s.l. ári og tekið tillit til margvíslegra sjónarmiða sem þar komu fram og allir flokkar áttu þar fulltrúa. En ég get ekki betur heyrt þegar ég hlusta hér á hv. þm. en að slíkt hafi alls ekki átt sér stað. Þeir tala mest um alræðisvald og einræði í þessu sambandi. En ég vænti þess að hv. þm. séu mér sammála um það að þeim ráðh., sem fer með ábyrgð þessara mála, ber jafnframt að taka tillit til þeirra samtaka sem eiga hér mestra hagsmuna að gæta, þ.e. fulltrúa sjómanna, útvegsmanna og fiskvinnslu.

Ég var að spyrja hæstv. félmrh. hvernig hans skýrslur væru um atvinnuástand á Vestfjörðum. Í hans skýrslu stendur: „Atvinnuástand hefur verið mjög gott í þessum landshluta.“ Það er sá úrskurður sem sú skrifstofa hefur fellt í þessu sambandi. En mest er þar atvinnuleysi á árinu 1982. Í júní-ágúst er sagt að það séu að meðaltali 11 atvinnulausir en að meðaltali í janúar-mars eru það 46. Mest varð það á árinu 1982 166, en það var vegna sjómannaverkfalls. Það verður því ekki séð á þessu yfirliti að atvinnuleysi hafi aukist í þessum landshluta. Ég vildi biðja hv. þm., þegar þeir dæma þessi mál, að líta til þessara staðreynda og segi ég það þá í því skyni að menn taki þessar upplýsingar gildar og trúi þeim.

Þetta vildi ég segja um þetta. Það hefur einnig komið hér fram till. í nál. frá minni hl. um að humarveiðin verði með sama hætti og var áður, þ.e. með heildarkvóta, með öðrum hætti en bolfiskveiðar. Auðvitað er það umdeilanlegt hvernig skuli skipuleggja þessar veiðar. En það vill svo til að margir af þeim bátum, sem fiskuðu vel bolfisk á árunum 1981–1983, fengu tiltölulega lítinn humar á þeim árum, en bátarnir sem fiskuðu lítinn bolfisk á þessum árum fengu meiri humar.

Nú má vel vera að hv. þm. þyki rétt að skerða þá sérstaklega sem lentu þannig út úr málum að fá lítinn bolfisk á þessum árum en meiri humarafla og það er ekkert launungarmál að þetta fer nokkuð eftir svæðum. T.d. var bolfiskafli á þessum árum, 1981–1983, miklu betri á vestur/suðursvæðinu, þ.e. við Suðvesturland, en við Suðausturland. Ef það er skoðun hv. þm. að það beri sérstaklega að vega að þessum aðilum þá er það skoðun út af fyrir sig. En við verðum að huga að því í öllum þessum málum að gæta jafnræðis. Þetta er allt annað en auðvelt mál. Um það hefur verið haft gott samstarf við hagsmunasamtökin sem eru mjög dómbær í þeim efnum því að þau eru á fundum um land allt með sínum félagsmönnum og hafa þar af leiðandi mjög góða yfirsýn í þessum málum. En auðvitað eru skiptar skoðanir í þessum efnum.

Þetta vildi ég aðeins upplýsa í tilefni af þessum fsp. Vissulega er ástæða til að ræða hér margt af því sem fram hefur komið. En ég vil ekki nota tímann til þess því að ég vil ekki að menn skilji það svo að ég ætli að fara að lengja þessar umr. En ég taldi mér skylt að svara þeim fsp. sem hefur verið beint hér til mín.