30.10.1985
Neðri deild: 11. fundur, 108. löggjafarþing.
Sjá dálk 316 í B-deild Alþingistíðinda. (260)

16. mál, húsnæðissparnaðarreikningar

Halldór Blöndal:

Herra forseti. Aðeins vegna þess sem hv. 1. landsk. þm. sagði áðan; ég hef ekki fengið fullnægjandi upplýsingar nema frá Svíþjóð varðandi það atriði hvaða stöðu búseturéttaríbúðir hafa í þessum skilningi en hef beðið um upplýsingar um önnur lönd þannig að það sé alveg á hreinu.

Ég vil einnig taka undir það með hæstv. félmrh. að allur sparnaður er jákvæður og einmitt þess vegna voru lögin um húsnæðissparnaðarreikninga samþykkt til að hvetja til sparnaðar og er sá sparnaður öllum frjáls þannig að ekki er ágreiningur um það atriði. Á hinn bóginn er í þeim lögum gert ráð fyrir að þessi sparnaður sé laus ef menn kaupa eða byggja íbúðarhúsnæði fyrir sjálfa sig að þrem árum liðnum eða leggja í mjög miklar endurbætur og er þá miðað við 20% af fasteignamati húss. Þriggja ára tíminn er við þetta miðaður.

Það sem aftur er efni frv. sem hér er rætt um er að þeir sem njóta 33. gr., og sú hugsun held ég að sé aðallega lögð til grundvallar, að þeir sem njóta c-liðar 33. gr. sem er svo með leyfi hæstv. forseta: „Leiguíbúðir sem byggðar eru eða keyptar af sveitarfélögum, stofnunum á þeirra vegum og/eða ríkisins eða félagssamtökum og ætlaðar eru til útleigu við hóflegum kjörum fyrir námsfólk, aldraða og öryrkja“ skuli njóta þeirra skattfríðinda sem í húsnæðissparnaðarreikningum felast.

Ég geri ekki ráð fyrir að nokkrum manni detti í hug þegar talað er um leiguíbúðir fyrir námsmenn sem þeir noti á sínum námstíma að hægt sé að búast við að námsfólk almennt fari að kaupa eignarhluta í íbúð, enda hygg ég að tekjur námsmanna séu ekki það miklar að þeim nýtist húsnæðissparnaðarreikningar á meðan á námi stendur, þau skattfríðindi sem þar eru. Þetta fólk hefur ekki þann afgang að það geti nýtt sér þessa reikninga þannig að ég á ekki von á að Félagsstofnun stúdenta eða framhaldsskólanemendur almennt, sem mundu reyna að sækja á þessa lagaheimild, geri ráð fyrir að námsmenn eignist svo og svo mikinn eignarhluta í þeim íbúðum sem um er fjallað.

Frv. snýst þá um það hvort rétt sé að gefa öldruðu fólki og öryrkjum heimild til þess að losa fé af húsnæðissparnaðarreikningum eftir þrjú ár í staðinn fyrir fimm eins og í lögunum stendur þegar um er að ræða að þetta fólk á kost á að kaupa hluta af íbúð til þess að tryggja öryggi sitt. Um það snýst málið í raun og veru. Mér finnst að vel geti komið til athugunar og vil alls ekki á þessari stundu neita því að vel komi til greina að stytta sparnaðartíma einmitt þessa fólks þegar svo stendur á, þó mér þyki eðlilegt að fimm ára sparnaðartíminn gildi undir öðrum kringumstæðum, en um þetta snýst efni málsins.

Ég var ekki, herra félmrh., þegar ég var áðan að tala um frv. um Búseta að vísa til stjórnarflokkanna sem slíkra heldur var ég einungis að minna á að í síðustu viku þinghaldsins í vor lögðu sömu þm. fram orðrétt frv. í tvennu lagi, tvisvar sinnum tvíbura í tvennu lagi, og bjóst satt að segja við, eins og hamagangurinn var á þessum síðustu þingdögum, að ekki mundi líða langur tími áður en þeir endurflyttu aðra hvora gerðina af þeim frumvörpum sem þeir lögðu fram á vordögum og bjóst við að málið kæmi með þeim hætti inn í þingið. (Gripið fram í: Ekki Sjálfstfl.?) Sjálfstfl. hefur mótaðar skoðanir á því hver búseturéttur skuli vera og mun það koma fram á sínum tíma. En ég vil aðeins ítreka það sem ég sagði hér áðan að ógerningur er í skattalögum að veita skattafslátt skv. rétti sem ekki er til og ekki er skilgreindur í íslenskum lögum. Skv. lögunum um húsnæðissparnaðarreikninga er gert ráð fyrir eignarhaldi á þeirri íbúð sem í hlut á. Það er alveg öldungis ljóst. Skilgreining eða skilningur fjmrn. er því tvímælalaust réttur, enda í samræmi við álit ýmissa lögfræðinga.

Á hinn bóginn vara ég mjög við því hér í sölum Alþingis að menn telji álitsgerð frá lögfræðingi einhvern endanlegan dómstól á því hvað sé rétt lagatúlkun. Lögfræðinga getur greint á og ekki er hægt að vitna í einhvern einn eða annan. lögfræðing og segja: Hann hefur lög að mæla, þegar ágreiningur er um túlkun laga. Annar eins maður og Oliver Lodge fer ekki með neina lygi, sagði Örn Arnarson í frægu kvæði og skírskotaði þar til þess að menn þyrftu ekki að draga í efa hugmyndir Olivers Lodge um framhaldslíf.

Hér hafa verið nefndir tveir lögfræðingar sem eru í sama flokki og Oliver Lodge og maður á að trúa því að þeir hafi lög að mæla einungis með því að nefna nafn þeirra hér í þingsölum. Ég hef séð álitsgerðir eftir lögfræðinga og lögmenn sem ég met jafnmikils og þeir eru annarrar skoðunar. Með því er ég ekki að draga t.d. úr því að Ragnar Aðalsteinsson - tók ég ekki rétt eftir að hann hafi verið annar lögfræðingurinn? - standi undir nafni sem lögmaður. Þvert á móti er hann virtur lögmaður hér í borg og engin ástæða til að draga í efa að hann sé fullgildur maður í lögmannastétt og hafi gert marga hluti vel. Í þessu sérstaka atriði er ég hins vegar ósammála honum og styðst þar við álit lögfræðinga sem ég tel jafningja hans í hópi lögmanna.

Ég ætla ekki á þessu stigi að ræða húsnæðismál almennt. En vegna ummæla hv. 4, þm. Norðurl. e., Steingríms J. Sigfússonar, um ágæti þess fyrirkomulags sem er á öðrum Norðurlöndum vil ég aðeins skýra frá því að mér er kunnugt um að hingað hafi komið húsnæðisfrömuður sænskur sem mjög kemur við sögu í búsetaíbúðum þar. Hann lét í ljós mikla hrifningu yfir verkamannabústaðakerfinu eins og það er uppbyggt hér á landi og taldi að til langframa væri það betri kostur en sá sem Svíar hefðu tekið upp hjá sjálfum sér. Hann lýsti þeirri almennu skoðun sinni að það mundi hafa sparnað í för með sér og til lengdar vera heppilegra, bæði fyrir þjóðfélagsheildina og einstaklingana, að þeim yrði gefinn kostur á því að eignast sínar íbúðir og bera ábyrgð á þeim. Verkamannabústaðakerfið er einmitt þannig byggt upp að því fólki sem tekjulágt er er gefinn kostur á að komast í slíkar íbúðir. Í lögunum um Húsnæðisstofnun ríkisins er sérstakt ákvæði um það að þeir sem verst eru settir geti fengið allt að 90% byggingarkostnaðar að láni þegar í verkamannabústöðum. Þar er einmitt reynt að koma til móts við þá sem verst eru settir.

Ég hef ýmislegt að athuga við verkamannabústaðakerfið og endurkauparéttinn á verkamannabústöðunum eins og frá honum er gengið. Ég hef séð þær hugmyndir sem búsetafélagið hefur sett fram um þetta sama og ég sé ekki annað en það sé með öllum göllum verkamannabústaðanna og þó er ýmsum fleirum bætt við. Ég get fullyrt að margir þeirra sem hafa sótt um íbúð í búsetafélagi munu hverfa frá þegar þeir kynna sér staðreyndir málsins og sjá hvernig frá þessum málum er gengið.

Að síðustu vil ég svo segja: Auðvitað kemur ekki til mála að menn geti öðlast meiri lánsrétt ef þeir ganga í eitt félag heldur en annað. Búseti og búsetaréttarfélög geta ekki fallið undir verkamannabústaðakerfið. Það er algerlega útilokað vegna þeirrar hugsunar sem á bak við það er og vegna þess að bæði hér á Alþingi og innan verkalýðshreyfingarinnar er sú skoðun yfirgnæfandi að það eigi að reyna að auðvelda mönnum að eignast sín híbýli, það er okkar gamla stefna. Alþingi hefur í gegnum áratugina lagt fram verulegt fé til að þeir sem minnst mega sín í þjóðfélaginu geti líka kallast húseigendur, átt þau híbýli sem þeir búa í. Þetta er kjarni málsins.

Ég skal ekki fara út í þessar umræður nánar en bara ítreka þetta. Það er öldungis ljóst að almennt félag fyrir ríka og fátæka getur ekki notið sérstakra lagafríðinda, sérstakra fjárgjafa úr ríkissjóði umfram aðra, enda er ekki gert ráð fyrir því í lögunum um Húsnæðisstofnun ríkisins. Þar er gengið út frá þeirri grundvallarreglu að ráðstöfun á slíkum íbúðum skuli fyrst og fremst vera í gegnum verkamannabústaðakerfið. Síðan koma sveitarfélögin þar inn með sínar leiguíbúðir. B-liður 33. gr. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta:

„Leiguíbúðir sem byggðar eru eða keyptar af sveitarfélögum og ætlaðar eru til útleigu við hóflegum kjörum handa láglaunafólki eða öðrum þeim sem þarfnast af félagslegum ástæðum aðstoðar við húsnæðisöflun.“

Í c-lið stendur eins og ég sagði áðan, með leyfi hæstv. forseta:

„Leiguíbúðir sem byggðar eru eða keyptar af sveitarfélögum eða stofnunum á þeirra vegum og/eða ríkisins eða félagasamtökum og ætlaðar eru til útleigu við hóflegum kjörum fyrir námsfólk, aldraða og öryrkja.“

Nú vita þm. að á vegum Öryrkjabandalagsins og líka raunar Sjálfsbjargar fer fram víðtæk athugun meðal félagsmanna á því hvernig halda skuli áfram þeirri starfsemi að þessi heildarsamtök eignist íbúðir sem síðan er hægt að lána þessu fólki, öldruðum og öryrkjum, hreyfihömluðu fólki eða blindu eða fólki sem með öðrum hætti stendur ekki eins vel í lífsbaráttunni og aðrir. Það er skoðun mín að þessi félög, Öryrkjabandalagið, Sjálfsbjörg, Blindrafélagið, eigi að sitja fyrir um það fé sem Alþingi vill sérstaklega verja til að koma til móts við þá hópa sem hér ræðir um, aldraða, sjómannadagsráð og ýmsa aðra aðila sem byggja verndaðar þjónustuíbúðir fyrir aldraða.

Ég held að alþm. hljóti að geta verið sammála um að Öryrkjabandalagið veit betur um það hvernig ástandið er hjá þeim mönnum sem í því félagi eru heldur en einhverjir aðrir aðilar úti í bæ. Ég held að við hljótum að geta sameinast um að fullnægja fyrst þeim þörfum sem bersýnilega eru fyrir hendi á vegum þeirra líknarfélaga, sem ég hef talið upp, áður en Alþingi fer að ráðstafa þessu fé með öðrum hætti.

Hér er fyrst og fremst um mannúðarmál að ræða. Við erum að tala um að koma til móts við þá sem undir eru í lífsbaráttunni. Það er takmarkað fé til umráða og ég vil vænta þess þegar þm. hafa gert upp hug sinn að lokum að atkvæði þeirra falli á þá lund að við eigum að koma þeim fyrst til aðstoðar sem búa við heilsubrest, af hvaða ástæðu sem sá heilsubrestur er, hvort sem það er ellihrumleiki eða eitthvað annað.