13.11.1985
Neðri deild: 15. fundur, 108. löggjafarþing.
Sjá dálk 580 í B-deild Alþingistíðinda. (459)

80. mál, tekjuskattur og eignarskattur

Flm. (Jóhanna Sigurðardóttir):

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til 1. um breytingu á lögum um tekju og eignarskatt sem ég flyt ásamt hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur, Kjartani Jóhannssyni og Kristínu Halldórsdóttur.

Markmið þessa frv. er að létta undir með þeim sem hafa veruleg útgjöld vegna tannlækninga. Lagt er til að skattstjóri veiti sérstaka skattívilnun þegar svo stendur á að gjaldþol skerðist verulega af þeim sökum.

Hér er á ferðinni mál sem er ekki nýtt í þingsölum og á sér reyndar allsérstæða sögu hér á hv. Alþingi svo ekki sé meira sagt. Það er auðvitað mjög freistandi nú þegar mælt er fyrir málinu á nýjan leik að rifja upp þá sögu, svo sérkennilegur sem gangur þessa máls hefur verið hér á hv. Alþingi. Ég held, herra forseti, að ég leyfi mér að rifja upp í mjög stórum dráttum feril þessa máls á þingi því eins og hv. þm. Guðrún Helgadóttir sagði hér á þingi fyrir tveim árum síðan þegar mál þetta var þá til umræðu: „Saga þessa máls er orðin öll hin skemmtilegasta“, sagði hv. þm.

Þó það sé út af fyrir sig rétt að sumir hv. þm. og ráðherrar hafi orðið ýmsum skemmtiefni hér í þingsölum og breytt afstöðu sinni til og frá í þessu máli þá er það á hinn bóginn ekki eins skemmtilegt að hv. þm. sjái ekki hvað hér er brýnt mál á ferðinni sem getur haft afgerandi áhrif á fjárhag margra heimila sem lent geta í miklum tímabundnum útgjöldum vegna mikils tannlækniskostnaðar. Ljóst er þó að útgjöld ríkissjóðs geta aldrei orðið mikil þó frv. þetta verði að lögum. Hér er um að ræða heimildarákvæði í 66. gr. laga um tekjuskatt og eignarskatt, en ákvæði þetta veitir skattstjóra heimild til þess að taka til greina umsókn manna um lækkun tekjuskatts af ýmsum ástæðum sem tilgreindar eru í 66. gr. tekjuskattslaga.

Á undanförnum þingum eða allt frá árinu 1980 hef ég hreyft nokkrum málum hér á þingi sem bæði snerta útgjöld einstaklinga vegna tannlækninga og hvernig koma megi á betra eftirliti með því fjármagni sem nú rennur úr ríkissjóði vegna tannlæknakostnaðar.

Í fyrsta lagi má nefna frv. til 1. um breytingu á lögum um almannatryggingar en þar var ákvæði þess efnis að skylt væri tannlæknum að leggja fram sundurliðaða greiðslukvittun í því formi sem Tryggingastofnun ríkisins óskar eftir þegar greiðsla er innt af hendi. Markmið þeirrar tillögu var að ná fram virku eftirliti með greiðslum fyrir tannlæknaþjónustu en í því sambandi var nauðsynlegt að skylda tannlækna til að leggja fram sundurliðaða greiðslukvittun þannig að á greiðslukvittun fyrir tryggða sjúklinga komi skýrt fram fyrir hvers konar þjónustu greitt er. Sú greiðslukvittun sem hingað til hefur gilt fyrir þá sem greiðslu fá í gegnum almannatryggingakerfið er ekki í því formi að hægt sé að hafa virkt eftirlit með gjaldtöku tannlækna því að verkþættir aðgerða eru ekki flokkaðir í núgildandi kvittanaformi. Það kvittanaform hefur því ekkert raunhæft upplýsingagildi til að hafa eftirlit með gjaldtöku tannlækna eins og mikilvægt er þegar þjónustan er greidd af opinberu fé.

Þegar ég lagði þetta frv. fram 1980 náði ákvæði þess ekki fram að ganga en sambærilegt ákvæði kom síðan fram í stjfrv. árið 1984 og var þá samþykkt. Þrátt fyrir þetta ákvæði, sem nú er komið í almannatryggingalöggjöfina, gengur mjög erfiðlega að fá tannlækna til að hlíta því að framvísa reikningum í því reikningsformi sem Tryggingastofnun ríkisins ákveður.

Í öðru lagi vil ég nefna frv. um breytingar á verðlagslöggjöfinni sem kvað á um að gjaldskrár og verðtaxtar sem settir væru einhliða af einstökum stéttum, þjónustuaðilum, fyrirtækjum eða öðrum einkaaðilum, skyldu vera undir sérstöku eftirliti. En tannlæknar eru einmitt einn af þeim þjónustuaðilum sem eru undir litlu sem engu eftirliti hjá Verðlagsstofnun. Þetta frv. náði fram að ganga fyrir um tveim árum síðan og varð að lögum að mig minnir á árinu 1983. Þrátt fyrir ákvæði þeirra laga hefur Verðlagsstofnun engu að síður litlu getað sinnt því að rannsaka gjaldskrár eða verðtaxta tannlækna og er ástæðan sú, eftir því sem mér er sagt, að Verðlagsstofnun hafi ekki yfir nægilegum mannafla að ráða til að takast á við það verkefni.

Í þriðja lagi flutti ég á Alþingi frv. á árinu 1981 sem kvað á um aukna hlutdeild almannatrygginga í tannlækningum, þ.e. að greiða skyldi 25% af tannlæknakostnaði þeirra sem tryggingarnar höfðu ekki áður greitt fyrir.

Og að síðustu má nefna það frv. sem ég hér mæli fyrir um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt sem hefur það að markmiði, eins og ég greindi áður frá, að létta undir með þeim sem hafa veruleg útgjöld vegna tannlækninga.

Meginmarkmið og tilgangur með flutningi allra þessara frv. er tvíþættur. ÍI fyrsta lagi að létta útgjöldum af einstaklingum og fjölskyldum með þátttöku almannatrygginga í tannlæknakostnaði og skattívilnun, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir, og í öðru lagi að herða eftirlit með gjaldtöku tannlækna og koma á betra eftirliti með því fé sem rennur úr opinberum sjóðum í útgjöld vegna tannlækninga.

Ég sagði, herra forseti, í upphafi míns máls að ég gæti ekki á mér setið að rifja upp í örfáum orðum sérkennilega sögu þessa máls hér á hv. Alþingi sem ég mæli nú fyrir.

Í stuttu máli er ferill þessa frv. sá að á árinu 1981, þegar ég lagði fram frv. um aukna hlutdeild almannatrygginga í tannlækningum, hafði þáv. heilbr.- og trmrh. þá athugasemd við það frv. að gera að skynsamlegra væri að fara aðra leið sem væri í því fólgin að menn fengju skattafslátt vegna tannlæknaþjónustu út á þær kvittanir sem þeir leggja fram fyrir hana. Taldi ráðherra að með því væru slegnar tvær flugur í einu höggi því jafnframt væri stuðlað að öruggari framtölum fyrir þá þjónustu sem hér er verið að greiða fyrir, eins og ráðherra orðaði það.

Frv. um aukna hlutdeild almannatrygginga í tannlækningum náði ekki fram að ganga árið 1981. Taldi ég því skynsamlegra árið 1982 að leggja fram frv. sem fól í sér skattívilnun til þeirra sem hafa mikil útgjöld vegna tannlækninga í samræmi við þá leið sem þáv. heilbr.- og trmrh. hafði mælt með á þinginu árið áður.

Frv. um skattafslátt hlaut allgóðar undirtektir hér á Alþingi árið 1982 og var m.a. mælt með samþykkt þess af heilbr.- og trn. sem hafði málið til umfjöllunar. En svo bregður við þegar málið kemur úr nefnd að við 2. umr. lýsir þáv. heilbr.- og trmrh. því yfir að hann telji nú skynsamlegra að almannatryggingarnar taki þátt í að greiða fyrir tannlæknaþjónustu og tilkynnti hann að með reglugerðarbreytingum mundi hann leggja til að sjúkrasamlögin greiddu 20% kostnaðar við tannlæknaþjónustu. Þessi yfirlýsing þáv. ráðherra, sem ári áður hafði mælt með skattafslætti vegna útgjalda við tannlækningar, varð til þess að nokkrir nm. í heilbr.- og trn., sem mælt höfðu með skattafsláttarleið vegna útgjalda við tannlækningar, breyttu afstöðu sinni og greiddu atkvæði gegn frv. þegar það kom til atkvæðagreiðslu þó þeir í nefndaráliti hefðu mælt með því. Breytt afstaða þeirra byggðist á yfirlýsingu ráðherra um reglugerðarbreytingu um aukna hlutdeild trygginganna í tannlæknakostnaði. Margir efuðust um heimild ráðherra til þess að ákveða slíkt með einfaldri reglugerðarbreytingu og var því lagt fram frv. um 20% þátttöku almannatrygginga í tannlæknakostnaði sem samþykkt var í Nd. en varð ei útrætt í Ed. á því þingi. Heilbrrh. gaf síðan út sína reglugerð sem aldrei kom til framkvæmda því að nýr heilbr.- og trmrh. tók við skömmu síðar og felldi reglugerðina úr gildi.

Þar sem allt stóð við það sama árið 1983 flutti ég því aftur frv. það sem ég nú mæli fyrir um skattívilnanir vegna mikilla útgjalda vegna tannlæknakostnaðar. Taldi ég að þeir þm., sem hlynntir hefðu verið skattafslætti á þinginu áður en breytt höfðu afstöðu sinni vegna tilkynningar ráðherra um setningu reglugerðar um aukna hlutdeild trygginganna í tannlæknakostnaði, sem aldrei kom til framkvæmda, mundu í ljósi þess geta fallist á að veita skattívilnanir vegna útlagðs tannlæknakostnaðar. Ekki tókst þó betur til en svo að hv. fjh.- og viðskn., sem þá fékk málið til umfjöllunar, þríklofnaði í afstöðu sinni til málsins. Meiri hl. lagði til að frv. yrði vísað til ríkisstj. 1. minni hl. lagði til að frv. yrði samþykkt. 2. minni hl., sem m.a. var skipaður fyrrv. heilbr.- og trmrh. Svavari Gestssyni sem á árinu 1981 hafði mælt með skattaívilnun vegna útgjalda við tannlæknakostnað, sagðist nú í sínu nál. ekki telja eðlilegt að koma til móts við fólk vegna mikils tannlæknakostnaðar með breytingum á lögum um tekju- og eignarskatt. Kom fram í nál. að réttara væri að breyta lögum um almannatryggingar á þann veg að skylt væri að greiða hluta tannviðgerðarkostnaðar almennt og boðaður var slíkur frumvarpsflutningur þó að örfáir dagar lifðu þá af þinginu. Þetta var svar 2. minni hl. fjh.- og viðskn. við frv. þá um skattaívilnun. Frv. um skattaívilnun var á því þingi, 106. þingi, vísað til ríkisstj.

Herra forseti. Enn á nýjan leik er þess freistað að leggja fram þetta frv., sem svo erfiða göngu hefur átt hér í gegnum þingið, og þess freistað að reyna að ná samstöðu um málið. Ég bendi á tvíþættan tilgang frv. sem er í fyrsta lagi að létta undir með þeim sem hafa haft veruleg útgjöld vegna tannlækninga og í annan stað mun frv. tryggja betra eftirlit með gjaldtöku tannlækna.

Ýmsir þm. hafa í rökstuðningi gegn þessu máli og þegar til atkvæðagreiðslu kom á fyrri þingum greitt atkvæði gegn því í ljósi þess að skynsamlegra væri að samþykkja að almannatryggingar tækju almennt þátt í tannlæknakostnaði. Út af fyrir sig get ég verið sammála þessum sjónarmiðum, enda bendi ég á ítrekaðar tilraunir mínar til að fá frv. samþykkt um það efni hér á þinginu. Ég geri mér ljóst að það er lítil von til þess, eins og reyndar var á 106. löggjafarþingi, að fá slíkt frv. samþykkt. Verður að draga í efa að slíkt frv. ætti meirihlutastuðning á Alþingi nú. Því teljum við flm. þessa frv. rétt að láta reyna á það hvort þetta frv. hafi ekki nú stuðning á hv. Alþingi þannig að létt sé undir með þeim sem veruleg útgjöld hafa vegna tannlæknakostnaðar. Þetta er tvímælalaust ódýrasta leiðin fyrir ríkissjóð ef þm. eru á annað borð hlynntir því að létta undir með þeim sem eiga í miklum fjárhagserfiðleikum vegna útgjalda við tannlækningar.

Það hefur verið gagnrýnt að frv. þetta nái ekki til þeirra sem engan tekjuskatt greiða og því ekki til lægst launuðu hópanna. Flm. telja að úr þessu megi bæta ef ónýttur persónuafsláttur yrði borgaður út líkt og á sér stað um barnabætur, en þm. Alþfl. hafa flutt frv. um það efni.

Einnig má benda á að jafnvel þó að sú skipan kæmist á að aukin yrði þátttaka almannatrygginga í tannlæknakostnaði, þá er eðlilegt að þetta ákvæði væri einnig í skattalögum og því beitt þegar um veruleg útgjöld vegna tannlækninga væri að ræða, eins og kveðið er á um í þessu frv. Það er alkunna að meiri háttar tannviðgerðir geta kostað tugi þúsunda eða margföld verkamannalaun.

Sambærilegt ákvæði er í 66. gr. skattalaganna þar sem bæði er greitt af almannatryggingum auk þess sem um er að ræða skattaívilnanir af sama tilefni. Í þessu sambandi má t.d. benda á 1. tölul. 66. gr. skattalaganna, en þar segir að skattstjóri hafi heimild til að lækka tekjuskattsstofn ef gjaldþol skattaðila skerðist verulega vegna ellihrörleika, veikinda, slysa eða mannsláts. Benda má á að kostnaður við tannlækningareikninga gæti verið rýmri meðan þátttaka almannatrygginga er ekki fyrir hendi en mætti þrengja þegar og ef til þess kemur að almannatryggingar taki frekar þátt í tannlæknakostnaði.

Skv. 66. gr. skattalaganna er það skattstjórinn sem tekur ákvörðun um skilyrði fyrir ívilnun skv. ákvæðum þessarar greinar. Sú tilhögun yrði einnig á framkvæmd þess ákvæðis sem hér um ræðir.

Ég minnist þess að þegar frv. þetta var til umræðu í heilbr.- og trn. fyrir 3-4 árum síðan taldi fulltrúi skattstjóra að ákvæði þessa frv. væru ekki erfiðari í framkvæmd en önnur ákvæði 66. gr. skattalaganna sem kveða á um heimild skattstjóra til að lækka tekjuskattsstofn ef skattaðilar verða fyrir þungum búsifjum og gjaldþol þeirra skerðist verulega af þeim sökum.

Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta öllu fleiri orð. Með þessu frv. er reynt að létta undir með því fólki sem hefur þungar fjárhagslegar byrðar vegna mikilla útgjalda vegna tannlækninga. Þó að ég styðji vissulega þá leið að auka þátttöku almannatrygginga í tannlæknakostnaði, eins og ég hef sýnt fram á með því að leggja fram a.m.k. tvívegis frv. þar að lútandi, tel ég vera raunhæft mat í stöðunni nú að leggja þessa leið til og þetta sé það skref sem við eigum að stíga núna í þessu efni.

Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til hv. fjh.- og viðskn.

Umr. (atkvgr.) frestað.