15.12.1987
Neðri deild: 26. fundur, 110. löggjafarþing.
Sjá dálk 2233 í B-deild Alþingistíðinda. (1627)

206. mál, tekjuskattur og eignarskattur

Fjármálaráðherra (Jón Baldvin Hannibalsson):

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. um breytingu á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum.

Þetta frv. er annað frv. um breytingar á þessum lögum sem mælt er fyrir á þessu þingi. Fyrra frv. var um skattlagningu einstaklinga og var í tengslum við upptöku staðgreiðslu skatta og launatekjur einstaklinga. Þetta frv. fjallar hins vegar um skattlagningu fyrirtækja.

Í fjárlögum fyrir árið 1988 er gert ráð fyrir að tekjuskattur fyrirtækja á því ári verði um 150 millj. kr. hærri en var áætlað skv. óbreyttum skattalögum, þ.e. rúmlega 1900 millj. kr.

Með frv. þessu eru lagðar til breytingar sem tryggja eiga þá tekjuöflun, auk þess sem þær eru skref í átt að einföldun á skattlagningu fyrirtækja með niðurfellingu frádráttarliða. Skref í þá átt en ekki skrefið allt.

Frv. þetta fjallar um breytingu á ákvæðum er snerta afskriftir birgða í árslok, um framlög í fjárfestingarsjóði, um bifreiðakostnað og breytt skatthlutfall. Auk þess er ákveðið að framlengja ekki heimild til skattfrjáls framlags í varasjóð. Enn fremur eru í frv. ákvæði er varða meðferð verðbóta á verðtryggðar eignir og skuldir.

Til athugunar var einnig að gera breytingar á þeirri reglu að heimilt sé að afskrifa útistandandi viðskiptaskuldir og færa hina afskrifuðu fjárhæð til gjalda. Ekki þótti rétt að sinni að gera breytingu í þessu efni. Nokkuð öðru máli gegnir um afskriftir skulda en birgða sem breytt yrði með lögum þessum. Um mat á birgðum gilda frjálslegri reglur sem gera fyrirtækjum kleift að haga mati birgða í samræmi við raunverulegt verðmæti. Skuldir yrðu hins vegar metnar á fullu verðgildi ef afskriftareglan yrði felld út, jafnvel þótt vitað sé að af þeim verði afföll. Varhugavert kann að vera að gera fyrirtækjum þannig að ofmeta eignarstöðu sína og ekki rétt gagnvart lánveitendum sem eiga í því tryggingar og öðrum viðskiptamönnum sem eiga hagsmuna að gæta.

Þar sem unnt reyndist að ná þeim auknu tekjum sem gert var ráð fyrir, 150 millj. kr. og rúmlega það, með þeim breytingum öðrum sem í frv. felast varð að ráði að láta þetta mál, afskriftir skulda, bíða frekari athugunar í framhaldandi endurskoðun á skattlagningu fyrirtækja.

Þær fjárhæðir sem kunnar eru frá álagningu 1987 og þetta frv. snerta eru:

Álagður tekjuskattur fyrirtækja 1590 millj. kr. Framlög í fjárfestingarsjóði 724 millj. kr. Framlög í varasjóði 236 millj. kr.

Þá er talið að vörubirgðir í árslok 1986, sent hafa áhrif á álagningu skatta 1987, séu um 33 milljarðar króna.

Auk þess að breyta frádráttarliðum er skatthlutfall lækkað til samræmis við lækkað skatthlutfall einstaklinga. Hluti atvinnurekstrartekna, þ.e. hjá einstaklingum með rekstur, sameignarfélögum o.fl., er skattlagður hjá einstaklingum sem tekjur þeirra. Í þeim tilvikum verður skatthlutfallið 35,2%, þ.e. tekjuskattur og útsvar í staðgreiðslu.

Tilgangur þessarar lækkunar er sá að koma í veg fyrir að rekstrarform fyrirtækja hafi mikil áhrif á skattgreiðslur. Því er talið að rétt sé að samræma hlutföllin eftir því sem unnt er. Skattar fyrirtækja eru greiddir eftir á og þykir því hæfilegt að ætla þeim að greiða 45% af tekjum sínum í skatt. Þá er höfð hliðsjón af verðbólgu eins og hún hefur verið að undanförnu en ekki er unnt að útiloka að einhver munur reynist vera á raunverulegu skatthlutfalli ef verðbólga breytist verulega frá því sem verið hefur.

Áhrif þessa frv. á skattheimtu af fyrirtækjum og breytingar varðandi varasjóði hafa verið metin þannig miðað við árið 1987:

Í fyrsta lagi má gera ráð fyrir að þrátt fyrir takmörkun á framlögum í fjárfestingarsjóði muni hluti þess fjár sem áður rann í varasjóð verða lagður í fjárfestingarsjóð. Er það ágiskun að um helmingur þess skili sér sem skattstofn eða 118 millj. Skattur af því fé yrði því samkvæmt frv. um 53 millj. kr.

Í öðru lagi mun niðurfærsla á verði vörubirgða lækka um 1650 millj. kr. Ekki má reikna með að öll sú fjárhæð skili sér sem skattstofn þar sem hluti birgða er hjá aðilum sem sýna rekstrartap og matsreglur vörubirgða eru þannig að óvissa er um niðurstöðu þessara breytinga. Ef reiknað er með að skattstofninn hækki um 660 millj. kr. þá þýðir það að aukinn skattur verður 297 millj. kr. samkvæmt frv.

Í þriðja lagi má ætla að lækkun skatthlutfalls úr 51% í 45% lækki skattgreiðslur um 187 millj.

Alls eru tekjuáhrif frv. því þessi:

Hækkun vegna varasjóðs 53 millj.

Hækkun vegna birgða 297 millj.

Lækkun vegna breytingar skatthlutfalls mínus 187 millj.

Heildarniðurstöður 163 millj. kr.

Ekki þarf að gera ráð fyrir breyttri skattheimtu miðað við álagningu 1987 vegna ákvæða um kaup og fjármagnsleigu bifreiða þar sem um er að ræða tiltölulega nýtt fyrirbæri sem ekki hafði mikil áhrif fyrr en á þessu ári. Framangreindar tekjutölur eru áætluð álagning. Samkvæmt reynslu má gera ráð fyrir að innheimta fyrsta árið verði um 122 millj. kr. Miðað við verðbreytingar til 1988 má gera ráð fyrir um 160 millj. á því ári.

Í 31. gr. laga um tekjuskatt og eignarskatt er ákvæði þess efnis að sem rekstrargjöld til frádráttar megi einungis draga frá kostnað sem gengur til að afla tekna, tryggja og viðhalda eignum. Þetta ákvæði er að efni til afdráttarlaust en þarfnast að mínu mati frekari útfærslu í reglugerð þar sem m.a. verði tekið á skattalegri meðferð risnu og annarrar einkaneyslu, svo og einkaafnota bifreiða. Með því yrði stefnt að bættri framkvæmd og eftirlit auðveldað.

Viðfangsefni slíkrar reglugerðar yrði að tryggja það að einkaneysla, hvort heldur sem er eigenda eða einstakra starfsmanna, verði ekki færð til frádráttar skattskyldum tekjum fyrirtækis nema að því leyti sem slík einkaneysla er hlunnindi og ígildi launa og samkvæmt því gefin upp og skattlögð hjá þeim sem nýtur. Í því efni kemur til álita eins og stundum áður að fara að fordæmi danskra skattyfirvalda sem hafa sett þá reglu að takmarka frádrátt í slíkum tilvikum við ákveðinn hundraðshluta útgjalda þannig að sönnunarbyrðin hvílir ekki framar á skattyfirvöldum, að færa sönnur á að slík risnu- eða einkaneyslugjöld séu raunverulegur þáttur við að afla fyrirtæki tekna.

Í frv. þessu er hins vegar gert ráð fyrir ákvæði um skattalega meðferð á kaupleigu og fjármagnsleigu á einkabifreiðum en slík öflun bifreiða hefur færst mjög í vöxt. Ákvæðið miðar að því að mismunandi fjármögnunarform hafi ekki áhrif á skattgreiðslu.

Herra forseti. Frv. þetta um skattlagningu fyrirtækja er flutt af tveimur meginástæðum, annars vegar þörf á auknum tekjum fyrir ríkissjóð og hins vegar af nauðsyn á samræmingu jaðarskatts einstaklinga og fyrirtækja og mismunandi fyrirtækjaforma nú eftir að staðgreiðsla á tekjuskatti einstaklinga hefur verið tekin upp.

Frekari endurskoðun á tekjuskattsmálum fyrirtækja er viðamikið verkefni sem mun koma til kasta Alþingis fyrr en síðar.

Ég legg til, herra forseti, að máli þessu verði að lokinni þessari umræðu vísað til fjh.- og viðskn.