16.12.1987
Efri deild: 26. fundur, 110. löggjafarþing.
Sjá dálk 2313 í B-deild Alþingistíðinda. (1683)

198. mál, tollalög

Fjármálaráðherra (Jón Baldvin Hannibalsson):

Herra forseti. Hv. 7. þm. Reykv. beindi þeirri spurningu til mín hvernig á því stæði að á undirbúningsstigi við gerð tolla- og vörugjaldsfrv. hefði verið haft samráð aðila eins og Félags ísl. iðnrekenda og samráðsnefnd verslunarinnar eða vinnunefnd þeirra samtaka um tollamál. Þessu hef ég reyndar þegar svarað áður og svarið var einfaldlega það að það þótti rétt að gefa þessum aðilum kost á að koma á framfæri athugasemdum, ábendingum um sitthvað sem miður mætti fara, við gætum nefnt vansmíði eða galla á flokkunarkerfum þessara frv. tæknilega séð, leita álits á samræmingaratriðum varðandi skylda vöruflokka, heyra álit á hugsanlegum mismununaráhrifum o.s.frv. áður en málið yrði talið tæknilega fullunnið og tekið til pólitískrar umfjöllunar. Það var ekki leitað til þessara aðila um stefnumótun í málinu heldur var verið að leita eftir ábendingum sem miðuðu við reynslu þessara aðila sem eru einmitt þeir sem hafa praktíska reynslu í atvinnu- og viðskiptalífi af slíkum hlutum. M.ö.o.: Þetta var viðleitni til þess að vanda vinnubrögð og koma í veg fyrir hugsanlega tæknilega vankanta eða missmíð á gripunum. Annað bjó þar ekki að baki.

Að því er varðar stefnumótunina þá kom hún að sjálfsögðu fram þegar í stað í stjórnarmyndunarviðræðum og í starfsáætlun ríkisstjórnar. Hin endanlega niðurstaða um útfærslu á þessari heildarkerfisbreytingu kallaði hins vegar á náið samráð á milli stjórnarflokka, og hin endanlega niðurstaða, hið pólitíska samkomulag sem tókst um útfærsluna tókst ekki fyrr en giska seint. Að vísu var það svo að fulltrúar þingflokka stjórnarflokkanna höfðu aðstöðu til þess að fylgjast með málinu seinasta hálfa mánuðinn hygg ég. Einnig út frá sömu sjónarmiðum að fylgjast með gerð þess og vinnslu og fá tíma til þess að leita eftir athugasemdum annarra aðila.

Hitt er svo annað mál, eins og fram kom í umræðum hér áður, að það var ekki dagamunur á því að málið væri kynnt og rætt í þingflokkum stjórnarliða eða stjórnarandstæðinga. Eins og fram kom við 1. umr. þá var það sama daginn sem þessi endanlega útfærsla á tollum, vörugjaldi og söluskatti var kynnt oddvitum stjórnarandstöðuflokkanna og þingflokkum stjórnarliða.

Eins og ég hef tekið fram áður þá þýðir þetta ósköp einfaldlega það að sú staðreynd að málin voru síðbúin stafaði ekki af neinni meinbægni í garð stjórnarandstöðuflokka, það stafaði ekki af neinni fyrirlitningu á þingræðinu, það stafaði af því að tímaáætlun um þetta verk fór úr skorðum. Og það stafaði af því að það tók lengri tíma en ætlað var að ná pólitískri samstöðu milli stjórnarflokkanna um þá endanlegu útfærslu sem á málinu varð. Þessu hefur þegar verið yfirlýst. Þessu hefur þegar verið áður svarað.

Hitt er svo annað mál að þetta mál er í heild sinni búið að vera í undirbúningi og í meðförum þings miklu lengri tíma. Það kom ágætlega fram í máli hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar sem rifjaði það upp að hann hefði átt verulegan hlut að máli þegar þetta mál, þ.e. endurskoðun tollalaga, var í undirbúningi árið 1984. Það hefur verið lagt fyrir þing áður en því miður þá varð ekki úr framkvæmdinni og á því eru ákveðnar pólitískar skýringar, trúi ég. Menn treystu sér ekki til að fylgja þessari breytingu eftir til enda. Málið hefur m.ö.o. verið lengi á dagskrá. Það er ekki að koma fyrir Alþingi í fyrsta sinn þessa dagana, fjarri því, þannig að þetta er ekki eins og að manna hafi dottið af himnum ofan. Þetta er þvert á móti mál sem hefur átt sér áralangan aðdraganda.

Það er kannski til marks um það að þm. eru orðnir býsna vel að sér í ýmsum smáatriðum frv. eins og vel kom fram í máli hv. þm. Guðmundar Ágústssonar sem bar hér enn fram fsp., sem mér skilst að hafi verið lögð fram í hv. fjh.- og viðskn. og laut að því merkilega atriði að varahlutir í þvottavélar bæru 15% toll en varahlutir í uppþvottavélar 0% toll, hvort þetta væri ekki dæmi um vankant, missmíði eða hugsanavillu. Því mun hafa verið svarað kyrfilega á staðnum í umfjöllun fjh.- og viðskn., að þetta væri nú einmitt á ærnum rökum reist. Flokkunin byggir m.ö.o. á þeirri hugsun að varahlutir, sem einkum og sér í lagi eru nýttir í þágu atvinnurekstrar, eru núllstilltir, en 15%-flokkurinn varðar fremur einkaneysluþáttinn. Enda þótt uppþvottavélar séu kannski á hverju heimili þá eru þær fyrirferðarmestar og dýrastar í atvinnurekstri, hvers kyns efnaverksmiðjum, gosdrykkjaverksmiðjum o.s.frv., mötuneytum, veitingahaldi, hótelrekstri. Og það er reyndar skýringin á þessu máli. En þetta og fleiri dæmi lík, eins og spurningar um saltstein o.fl., bendir til þess að menn hafi notað tímann vel til þess að rýna ofan í smáatriðin, og er það vel. Kannski bendir það til þess að það sé ekki svo mikil fljótaskrift á málinu. Hitt er auðvitað nákvæmlega rétt, sem fram kom í máli hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar, að það þarf ekki við því að búast að ekki verði einhverjir vankantar á málinu og hefði svo verið hversu langan tíma sem þing hefði gefið sér til þess að rýna í það. Mannanna verk eru nú ekki fullkomnari en svo.

Það sem ég vil síðan svara nokkrum orðum eru fsp. og röksemdafærsla sem fram var færð af hv. þm. Eyjólfi Konráði Jónssyni. Það sem veldur honum áhyggjum er að tekjuáætlun fjárlagafrv. kunni að vera ofmetin, að tekjutap af vörugjaldi kunni að verða minna en þar er áætlað og að tekjuauki af söluskattsbreytingunni kunni að verða meiri en áætlað er. Fyrir utan þær skoðanir sem hv. þm. hefur áður viðrað og kennt hefur verið við hugmyndir svokallaðrar „hallanefndar“. Þegar verið er að meta tekjuöflunaráformin og spurninguna um það hvort unnt sé að ná jöfnuði í ríkisfjármálum miðað við þessi tekjuöflunaráform, þá þarf að vísu að líta á báðar hliðar, tekju- og gjaldahlið. Miðað við þær forsendur sem við gefum okkur eru kannski nokkur áhöld um það hvort jöfnuði verði náð vegna þess að við vitum það ekki enn nákvæmlega hvar verður lendingarstaður á útgjaldahlið. Þó mun það væntanlega ekki muna mjög stórum upphæðum. Um tekjuhliðina er það einfaldlega að segja að hún hefur ekki verið sett hér fram órökstudd og hún byggir á mjög skilmerkilegum forsendum. Forsendurnar að því er varðar tollana eru tiltölulega ótvíræðar. Það er ekki svo mjög ástæða til að ætla að vafaatriðin í því mati séu mjög stór.

Að því er varðar vörugjaldið þá er hægara að meta tekjuáhrifin af því nú vegna þess hversu gjaldstofninn er afmarkaður einmitt við þá breytingu að þeim sem eru gjaldendur vörugjaldsins fækkar mjög verulega. Þá má segja að af því leiði tvennt: Í fyrsta lagi að það er hægara með nokkurri vissu að áætla tekjur af því og í annan stað að það má gera ráð fyrir bættri innheimtu.

Að því er varðar því næst söluskattinn, þá eru forsendurnar að sjálfsögðu þær að menn reyna að meta gjaldstofninn, sjálfan skattstofninn, og því næst er söluskatturinn, söluskattsprósentan út af fyrir sig einfalt reikningsdæmi af þeim stofni. En hvernig er hann metinn? Er gert ráð fyrir því í þessu dæmi að eftirspurn eða heildarkerfisbreytingin hafi eftirspurnaráhrif? Já, það er gert. Við reynum að meta fyrir utan reikningsdæmið sjálft bæði líkleg eftirspurnaráhrif og bætt innheimtuáhrif. Hvort tveggja er inni í tekjuáætlun fjárlaga. Svo ég nefni dæmi þá er gert ráð fyrir meiri veltubreytingum í söluskatti og tolli en almennt er gert ráð fyrir í mati Þjóðhagsstofnunar í þjóðarbúskapnum, þ.e. um rúmlega 2% samanborið við 1% í þjóðarútgjöldum alls að mati Þjóðhagsstofnunar. Þannig er reynt að taka tillit til þess.

Annað sem þetta byggir á er ellefu mánaða reynsla af veltubreytingum það sem af er árs og mat á reynslu af innheimtu og þeim breytingum sem urðu á söluskattskerfinu á miðju sumri. Sú reynsla er út af fyrir sig takmörkuð en matið á þessari ellefu mánaða reynslu af veltubreytingunni er hins vegar það sem við er hægt að styðjast.

Það er ástæða til þess að leiðrétta það að söluskattur hafi nú verið lagður á því sem næst alla skapaða hluti. Því fer fjarri. Söluskattsstofninn hefur verið breikkaður í áföngum en það er enn átæða til að minna á, sem svo rækilega oft kemur fram í söluskattsfrv., að það eru mjög veigamiklir þættir sem eru undanþegnir söluskatti og verða að vera það að óbreyttu. Söluskattsstofninn verður ekki breikkaður öllu meira. Það er hins vegar unnt að gera í virðisaukaskattskerfi. Það sem ég á hér við er það að ölI aðföng, vélar, tæki og hráefni iðnaðar og framleiðslu eru undanþegin söluskatti eftir sem áður. Söluskattur er lagður á á lokastigi framleiðslu og til þess að draga úr uppsöfnunaráhrifum hans þá eru mjög veigamiklir vöruflokkar, eins og upp eru taldir í söluskattsfrv., undanþegnir.

Þá er að víkja að athugasemdum hv. þm. um þær breytingar sem verða í vinnslu fjárlaga frá fjárlagafrv. til endanlegra fjárlaga. Hv. þm. birti nokkrar tölur um þetta, en spurningin er hvað beri að álykta af þessu. Það er í fyrsta lagi á það að benda að verðlagsforsendur fjárlagafrv. hafa náttúrlega verið breytilegar frá ári til árs. Oft hafa fjárlögin verið reist á forsendum árslokaverðlags og þá leiðir af sjálfu sér að áður en menn ganga frá fjárlögum til 3. umr. er reynt að gera breytingar frá því sem hafa verið forsendur fjárlagafrv. Nú vill svo til að fjárlagafrv. er byggt á áætluðum verðlagsforsendum ársins 1988 þannig að þess er að vænta að breytingar frá frv. til endanlegra fjárlaga af þeim sökum verði minni en ella, enda sýnist mér að stefni í það. Tölurnar sem hv. þm. nefndi um þetta voru 1985 15,3%, 1986 12,9% og 1987 7,6%. Án þess að ég vilji gefa mér endanlegar tölur um niðurstöður fjárlaga á gjaldahlið þá sýnist mér ljóst að breytingin frá frv. til fjárlaga verði innan við 3%. Skýringin er fyrst og fremst sú að verðlagsforsendurnar sjálfar taka minni breytingum en oft hefur verið áður.

Þá er það spurningin um það hvort breytingar sem verða á mati manna á vergri landsframleiðslu á árinu þýði að við getum gert út á þær breytingar. Hv. þm. tók það dæmi að nú yrði landsframleiðsla á seinni hluta árs 1988 hugsanlega metin 10 milljörðum meiri, þ.e. 250 milljarðar í stað 240 nú. Og hvað mundi það þá þýða? Það væri ekkert óeðlilegt ef þetta er fyrst og fremst vegna breytilegra verðlagsforsendna á árinu. Ef það er það fyrst og fremst sem breytir niðurstöðum vergrar landsframleiðslu, þá erum við auðvitað aðeins að tala um krónutöluhækkun fjárlaga en ekki raungildishækkun þótt fjárlög breyttust til samræmis við verga landsframleiðslu, þ.e. ef það væri um fjórðungur af þessari upphæð eða um 21/2 millj arður. Það mundi ekki skila okkur neitt auknu raungildi. Hlutfallið yrði þá hið sama af vergri landsframleiðslu. Það er ástæða til þess að staldra við þetta atriði vegna þess að í þeirri fréttatilkynningu sem farið hefur frá fjmrn., þar sem skattadæmið er skýrt af okkar hálfu, þá er reyndar í ljósi áætlaðra veltubreytinga verg landsframleiðsla þar metin á 245 milljarða, þ.e. í töflunni þar sem verið er að meta skatttekjur sem hlutfall af vergri landsframleiðslu, þá er hún metin sem 24,2% af vergri landsframleiðslu, sem í okkar forsendum er metin 5 milljörðum meiri en gert var í september á sl. hausti.

Þá er að líta á spurninguna um það hvort breytt reikningsfærsla á reikningsskilum ríkissjóðs í A-hluta í líkingu við það sem hv. þm. hefur reifað hugmyndir um, þ.e. að færa millifærslusjóði eins og byggingarlánasjóðina, Lánasjóð ísl. námsmanna eða aðra slíka sjóði inn í A-hluta fjárlaganna, hvaða áhrif það í raun og veru hafi. Ég leyfi mér af því tilefni að vitna í ummæli forvera míns, hæstv. fyrrv. fjmrh. og núv. hæstv. forsrh., sem í viðtali í Morgunblaðinu 26. nóv. lýsir sinni skoðun á þessu máli. Tilefnið er það að á flokksráðsfundi Sjálfstfl. hafði hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson lýst þessum hugmyndum, þ.e. þeirri skoðun sinni að með breyttri reikningsfærslu á A-hluta ríkissjóðs mætti sýna fram á það að ríkissjóður hefði verið rekinn með hagnaði, með afgangi á árunum 1980–1985. Morgunblaðið ber þessar skoðanir undir formann Sjálfstfl. og sjálfan forsrh. og ég held að ég verði að biðja þingheim að hlýða á svör formanns Sjálfstfl. í því efni, með leyfi hæstv. forseta, en þar segir:

„Þorsteinn Pálsson forsrh. segir að það sé út í bláinn að segja að þm. Sjálfstfl. hafi óbundnar hendur varðandi fjárlagafrv. þar sem flokkurinn hafi samþykkt að standa að því með venjulegum fyrirvara og fullur vilji sé af hálfu ríkisstjórnarflokkanna að standa þannig að málum að takist að afgreiða frv. þótt það geti orðið erfitt á lokasprettinum. Á flokksráðsfundi Sjálfstfl., og á Alþingi, lýsti Eyjólfur Konráð Jónsson því yfir að hann gæti ekki samþykkt þær stórfelldu skattahækkanir sem fælust í frv.“

Þessu til áréttingar er enn vitnað í forsrh. og hann segir, með leyfi forseta:

„Það er þess vegna út í bláinn að halda því fram að þm. Sjálfstfl. hafi óbundnar hendur varðandi fjárlagafrv., enda hefur það verið rætt í þingflokknum í dag og Sjálfstfl. stendur auðvitað að frv. eins og venja stendur til um.

Að því er varðar þá tekjuöflun sem í frv. felst er það að segja að við sem vorum í viðræðunefndinni við Framsfl. og Alþfl. sl. sumar tregðuðumst við að fallast á tillögur um viðbótartekjuöflun þegar á þessu ári. Okkar megintillaga var sú að ná jöfnuði í ríkisfjármálum á þremur árum. Eyjólfur Konráð flutti tillögu um það í þingflokknum að við féllumst á tekjuöflun þegar á þessu ári. Sú tillaga var samþykkt og gerði það að verkum að við gátum náð samkomulagi um myndun þessarar ríkisstjórnar.“

Loks segir hér um þessar hugmyndir um breytta reikningsfærslu á A-hluta ríkissjóðs og Morgunblaðið hefur orðrétt eftir formanni Sjálfstfl., með leyfi forseta:

„Þorsteinn sagði að lokum um þær upplýsingar sem Eyjólfur Konráð kom með um að tekjuafgangur væri af rekstri ríkissjóðs ef lánveitingar úr lánasjóðum ríkisins væru ekki færðar sem óafturkræfir styrkir í A-hluta fjárlaga að það væri ljóst að hagræða mætti tölum í bókhaldi eftir því hvernig hlutirnir eru skilgreindir. „En það sem kemur út sem meira jafnvægi á ríkissjóði kemur út sem meiri halli hjá einkaaðilum og niðurstaðan breytir engu um heildarlántökur né heldur um viðskiptahallann. Því miður er ekki hægt að losa sig undan þessum vanda með bókhaldsbrellum einum saman," sagði Þorsteinn Pálsson að lokum.“ (Gripið fram í: Viltu skýra þetta svolítið fyrir okkur.) Skrifað stendur, hv. þm.

Nú má segja að það sé ekki rétt af mér að vera að blanda mér í slíkar deilur, enda geri ég það ekki nema aðeins að gefnu tilefni. Ég er beðinn um að lýsa mínum skoðunum á þessum hugmyndum og ég hef reyndar þegar gert það áður. Ég gerði það við 1. umr. og þær eru einfaldlega þessar: Við leysum ekki að mínu mati neinn vanda í ríkisfjármálum með því að taka upp þessa breyttu reikningsfærslu. Það er einfaldlega vegna þess að þau framlög sem á fjárlögum koma í þessa sjóði eru óafturkræf. Þetta er fært til einkageirans og endurgreiðslur, jafnvel þótt þær væru verðtryggðar og á fullum vöxtum, skila sér því miður ekki í ríkissjóð. Þetta eru tilfærslur.

Besta dæmið um þetta er að sjálfsögðu Lánasjóður ísl. námsmanna. Framlagið í þennan lánasjóð var stórhækkað í fjárlagafrv. Mjög verulega. Endurgreiðslur í þennan sjóð frá námsmönnum á 40 árum, þótt það eigi að heita að lán séu verðtryggð, þá er endurgreiðslan stórlega skert og það er mat reikningsfróðra manna sem farið hafa yfir það dæmi að endurgreiðslur muni aldrei nema nema hálfvirði af raungildi upphaflegra lána. Þessar greiðslur koma aldrei í ríkissjóðinn.

Sama er að segja um byggingarlánasjóðina þótt tölugildin séu nokkuð önnur. Byggingarlánasjóðirnir eru auðvitað reknir á lánum. Þeir eru reknir á lánum sem eru miklum mun dýrari en útlánin. Lánin eru tekin til skemmri tíma, flest hver, en útlánin til lengri tíma og á lægri vöxtum. Vaxtamunurinn byggist ekki bara á 7% á teknum lánum og 31/2% á veittum lánum heldur í vaxandi mæli á 1% á lánum til félagslega geirans. Reikningsfróðir menn hafa skilað um það skýrslum á undanförnum árum að það sé skammt í það ef þessu er haldið fram að byggingarlánasjóðirnir verði greiðsluþrota. Hreinlega greiðsluþrota. Það breytir því engu í heildarmyndinni um ríkisfjármálin hvar þessir sjóðir eru færðir, hér eða þar í A- eða B-hluta. Ef ríkissjóður ætlar að bæta sinn hag þá getur hann að sjálfsögðu gert það með því að láta af framlögum í þessa sjóði, en það mundi hafa hin alvarlegustu áhrif mjög fljótlega á fjárhag byggingarlánasjóðanna því að þetta framlag er fyrst og fremst til þess að greiða vaxtamun eins og nú er komið.

Það er dálítið óhönduglegt um þessar hugmyndir að ræða vegna þess að þessi ágæti vinnuhópur sem settur var upp hefur ekki skilað niðurstöðum og er þann veg staddur í sínu starfi að niðurstaðna er ekki að vænta mjög fljótlega. Upphaflega vakti það fyrir mönnum í þessum hópi, þegar hann var settur upp, að kanna tengslin, hin rökrænu tengsl milli annars vegar ríkishalla og hins vegar viðskiptahalla, og þar á meðal einnig í samráði við verkefni sem unnið er að á vettvangi Norðurlandaráðs, að gera úttekt á óbeinum styrkjum til atvinnulífs og atvinnurekstrar, þ.e. ekki beinum niðurgreiðslum heldur einnig hvers kyns öðrum duldum stuðningi, t.d. þegar um er að ræða niðurfellingu eðlilegra gjalda, að aflétta sköttum eða eitthvað þess háttar, og gera upp heildardæmið um tilfærslur frá hinum opinbera geira til einkageirans. Þetta er mikið verk og því er ekki lokið.

En ég kemst ekki hjá að vekja athygli á því að túlkun hv. þm. á hugmyndum nefndarinnar og þess manns sem er formaður nefndarinnar eða stýrir þessu starfi ber ekki saman. Það virðist vera skoðanaágreiningur uppi um það og í því efni vitna ég til viðtals í Morgunblaðinu við Gunnar Hall, skrifstofustjóra Fjárlaga- og hagsýslustofnunar, sem settur var formaður fyrir þessum starfshópi, og birtist undir fyrirsögninni „Framlög ríkisins til sjóða í raun óendurkræf, endurgreiðslur lána fara beint til sjóðanna“. En þar segir, með leyfi forseta:

„Gunnar sagði það vera bókhaldslegt atriði hvort framlag ríkisins til lánasjóða væri reiknað ofan eða neðan við strik, en þessi fjárframlög séu hvort sem er útgjöld sem ríkissjóður þurfi að fjármagna. Endurgreiðslur lána í byggingarsjóðunum og Lánasjóði ísl. námsmanna fari t.d. beint til viðkomandi sjóða, en Eyjólfur Konráð miði hins vegar við að endurgreiðslurnar skili sér inn í ríkissjóð. „Þetta er í rauninni óafturkræft tillag ríkissjóðs til að byggja upp sjóðina en ef eiginfjárstaða þeirra verður það sterk að þeir geti farið að standa undir sér sjálfir þarf ríkið ekki lengur að koma með sín framlög," sagði Gunnar.“ Sem kunnugt er er langt í land að þessir sjóðir standi þannig að þeir geti komist af án ríkisframlaga, þ.e. við erum ekki að byggja upp eigin fjárhag þeirra eða höfum ekki verið að gera á undanförnum árum, heldur þvert á móti.

Enn fremur hefur því verið við bætt að það varð veruleg breyting í ríkisfjármáladæminu á seinustu árum, 1986 og 1987, til hins verra þannig að mér skilst að þrátt fyrir það, ef þessum hugmyndum hallanefndar væri beitt um reikningsfærslu á A-hluta, þá hefði niðurstaðan orðið sú að á þessum tveimur síðustu árum hefði það ekki breytt því að ríkissjóður hefði verið rekinn með halla.

Nú vil ég segja það, eins og ég sagði áður, að ég tel allar þessar hugmyndir, vangaveltur gjarnan, skoðanir á þessu máli vera hinar þörfustu og vera bæði áhugaverðar og sjálfsagðar og vafalaust gætu þær verið gagnlegar. Það kann hins vegar að vera slæmt ef mismunandi túlkun á þeim hugmyndum sem þarna er verið að vinna úr verður til þess að gera tortryggilega þá viðleitni núv. ríkisstjórnar til þess að ná jöfnuði í ríkisfjármálum á gefnum þeim bestu forsendum sem við höfum á að byggja. Ég er reyndar alveg sannfærður um að það er ekki það sem vakir fyrir hv. þm. Eyjólfi Konráði Jónssyni. Eins og ég hef sagt áður ber ég fulla virðingu fyrir hans skoðunum í efnahagsmálum þótt okkur kunni að greina á í einhverju efni. Ég hef fylgst með hans skrifum og ég hef ekki nema bæði gagn og gaman af að rökræða þær hugmyndir. Ég hef ekki sannfærst um það að við getum leyst vanda ríkisfjármálanna með þessum hætti og reyndar skilst mér ekki þeir sem fyrir þessu starfi standa. En það breytir ekki því að þessi skoðun er áhugaverð og ég er reiðubúinn til þess að stuðla að því að þessu verki verði lokið og að við reynum að læra af því það sem við getum. En það hefur ekki sannfært mig um það að hjá því verði komist að halda fast við það markmið ríkisstjórnarinnar, sem hún hefur sett sér sameiginlega, að ná jöfnuði í ríkisfjármálum og að það mál verði ekki leyst með breyttri reikningsfærslu á A- og B-hluta ríkissjóðs.

Ágreiningurinn milli mín og hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar er sennilega sá hvort það sé allt í lagi að reka ríkissjóð með halla. Ég hef tekið eftir því að hann hefur nefnt til dæmi af öðrum löndum, grannlöndum okkar og Japan sérstaklega þar sem ríkissjóður er rekinn með halla og þá fjármagnaður með lántöku, með skuldabréfaútgáfu o.s.frv.

Nú hygg ég að flestir sem um þessi mál hafa rætt af einhverri alvöru á undanförnum árum séu þeirrar skoðunar að sú tilraun Bandaríkjastjórnar til að reka ríkissjóð Bandaríkjanna á sívaxandi halla á undanförnum árum hafi ekki gefist vel. Hún hafi ekki gefið góða raun. Hún sé reyndar undirrót þess að við vorum komnir á fremsta hlunn með að lenda í mjög alvarlegri peningalegri kreppu. Og ástandið í bandarískum efnahagsmálum bendir ekki til þess og pólitísk umræða í Bandaríkjunum virðist ekki sýna samstöðu um það lengur að þessi tilraun hafi verið skynsamleg, enda hefur hún kannski að sumu leyti ekki verið yfirveguð tilraun, heldur raunverulega afleiðing af pólitísku ástandi.

Því næst er við að bæta að það er mjög ólíku saman að jafna mjög fjármagnsríku landi eins og Japan eða Bandaríkjunum eða okkar landi. Við búum ekki hér við sama aðgang að fjármagnsmarkaði og þessi lönd og hér er ekki til að dreifa því uppsafnaða fjármagni sem þar er að finna, þar sem eru lönd sem hafa lengi verið útflytjendur fjármagns í stórum stíl. Aðstæðurnar nú í okkar landi eru þær að það er mjög takmarkað lánsfjármagn í boði og ef ríkissjóður ætlar að leysa sinn rekstrarvanda með því að auka sinn hlut á þeim markaði, að keppa með grimmilegri hætti við heimilin, einstaklinga og fyrirtæki en við þegar gerum, þá hygg ég að það hafi hinar alvarlegustu afleiðingar. Ég held að það hafi ekki jákvæð áhrif á vaxtaþróun í landinu t.d., og held reyndar ekkert um það, þannig að ef við gætum komist hjá því, sem ég tel að við getum án þess að það séu neinar afarkostir, að reka ríkissjóð og hinn opinbera geira, sem sem betur fer tekur mun minni hlut þjóðarframleiðslunnar í sinn hlut hér en í flestum þeim grannlöndum okkar þar sem ríkissjóður er rekinn með halla, þá held ég að það væri vel. Við núverandi kringumstæður í svo ófullkomnum fjármagnsmarkaði sem við búum við, þá mundu sívaxandi lántökur ríkissjóðs hafa mjög óheppilegar afleiðingar á peningamálastefnu og vaxtaþróun.

Miðað við núverandi stig raunvaxta þá er ég líka þeirrar skoðunar, og það kemur reyndar fram í einu af dæmum sem hallanefnd hefur fjallað um, að það þyrftu ekki að líða mörg ár þangað til innbyggður halli á ríkissjóði hefði vaxið svo mjög að við værum komnir í svipaðan vanda hlutfallslega og t.d. Bandaríkjastjórn nú. Og út frá þeim forsendum sem ég gef mér um skynsamlega efnahagsstjórn og reyndar pólitík, þá vil ég ekki stuðla að því.

Um þetta er ekkert að segja nema það að menn aðhyllast ólíkar skoðanir í hagstjórn og mér dettur ekki í hug að halda því fram að mínar skoðanir séu hinar einu réttu eða að ég sé óskeikull dómari í þeim málum. En ég get ekki annað en framfylgt mínum og um leið vitnað til þess að núv. hæstv. ríkisstjórn hefur í starfsáætlun sinni og stefnuyfirlýsingum staðfest að hún fylgi þeirri stefnu að ríkissjóð skuli reka án halla.

Ég vil ekki orðlengja um það frekar. Ég mun að sjálfsögðu verða við þeim tilmælum hv. þm. að reyna að láta honum í té, eins og beðið hefur verið um, allar þær upplýsingar sem fjmrn. hefur yfir að búa og byggir sínar forsendur á um mat á tekjuáætlun, um mat á þessari skattkerfisbreytingu í heild sinni, bæði á skattstofnunum sjálfum, um eftirspurnaráhrif hugsanleg og aðra þætti sem taka ber tillit til. Það er ekki nema sjálfsagður hlutur og skylda að verða við slíkum óskum. Reyndar hélt ég að það hefði verið gert í umfjöllun málsins í nefnd. Þetta er sjálfsagt að gera. Og ekki þá öðru við að bæta en því að öllum getur okkur að sönnu skjátlast, en þetta mat er byggt á þeim bestu fáanlegu upplýsingum sem við höfum yfir að búa og ég veit ekki til þess að þær hafi með rökum verið rengdar eða vefengdar.

Um þá skoðun að það sé ekki nóg að reka ríkissjóð án halla ef ástandið í efnahags- og atvinnulífinu yfirleitt er með þeim hætti að atvinnulífið sjálft sé knúið til hallareksturs, þá er það fljótsagt að núverandi ástand að því er varðar starfsskilyrði atvinnuveganna, sjávarútvegs og fiskvinnslunnar alveg sérstaklega og útflutningsgreina, kallar augljóslega mjög fljótlega á umtalsverðar efnahagsaðgerðir. Það er ekki nýtt. Umræður hafa farið fram t.d. við talsmenn fiskvinnslustöðvanna og enn verð ég að vekja athygli á því, og það vekur a.m.k. mína athygli, að þeir gerast ekki talsmenn hefðbundinnar gengislækkunar jafnvel við óbreytt skilyrði. Af máli þeirra hefur komið fram að þeir kunni vel að meta fastheldni við stöðugleika í gengi og telja að það hafi skilað sjávarútvegi og fiskvinnslu betri árangri en hinar tíðu gengislækkanir hinna fyrri ára, bæði að því er varðar viðleitni til að byggja upp eigin fjárhag fyrirtækjanna, draga úr skuldastöðu og skapa stöðugleika til þess að sinna hagræðingu og byggja upp fyrirtækin á skynsamlegri grundvelli.

Gengisfelling er að sjálfsögðu alltaf neyðarúrræði og staðreynd er það að ríkisstjórn ein ræður að lokum kannski ekki við ýmsa ákvarðandi þætti í efnahagslífinu. Dæmi um þetta er gengisþróunin, dæmi um þetta er þróun dollars. Það breytir hins vegar engu um það að gengislækkun sem verið er að boða, hún ein út af fyrir sig lagfærir ekki starfsskilyrði atvinnuveganna vegna þess að hún er í eðli sínu mjög skammæ aðgerð. Í núverandi þensluástandi, við núverandi eftirspurnarskilyrði mundum við að óbreyttu vera komnir aftur í sama ástandið eftir ótrúlega skamma stund, þannig að menn þurfa að leggja á dýpri ráð en þau ein. En það er alveg ljóst að takist núv. ríkisstjórn að ná fram jöfnuði í ríkisfjármálum, þá er hún ekki þar með komin á enda vegar. Næsta verkefni er auðvitað að taka til gagngerrar skoðunar starfsskilyrði atvinnuveganna, að reyna að hafa jákvæð áhrif á þróun kjarasamninga og að taka til gagngerrar endurskoðunar peningamálastefnu og þann fjármagnsmarkað sem við búum við í því skyni að með samræmdum aðgerðum á öllum þessum þáttum að tryggja að við gætum haft stöðugleika í efnahagslífi á næsta ári án þess að grípa til þeirrar gömlu skottulækningar sem gengisfelling eftir pöntun hagsmunaaðila er og engir ættu að vita betur en við af gamalli reynslu hversu haldlaus hún er.