22.12.1987
Efri deild: 36. fundur, 110. löggjafarþing.
Sjá dálk 2999 í B-deild Alþingistíðinda. (2153)

181. mál, stjórn fiskveiða

Júlíus Sólnes:

Virðulegur forseti. Ég vona að mér gefist tækifæri til að hreinsa gleraugun því að augun eru farin að láta á sjá. Þetta eru reyndar enn þá alþýðubandalagsgleraugun. Ég vona að sjón mín brenglist ekki við að horfa á sumt sem ég ætla að lesa upp í gegnum gleraugu alþýðubandalagsmanna. Ég mun reyna að lesa þetta rétt engu að síður.

En það er eitt atriði, sem hefur enn þá farið fram hjá í umræðunni, sem ég tel nauðsynlegt að fara um nokkrum orðum. Það sem mig langar til að gera að umtalsefni í þessari ræðu minni er hvers vegna og hvaða skýringar eru á því að ekki rættust þær spár að þegar við færðum út fiskveiðilögsöguna, fyrst í 50 mílur rétt þarna eftir 1970 og svo nokkrum árum seinna í 200 mílur, yxi fiskafli okkar gífurlega. Ég man það vel þegar þessir atburðir voru að gerast. Þetta voru gífurlega merkilegir og mikilvægir atburðir í sögu þjóðarinnar og það fer ekkert á milli mála að seinna meir, þegar menn skrifa Íslandssöguna, verða þetta með merkilegri ártölum í sögu þjóðarinnar.

Umræðan á þeim árum snerist um það að þegar við að lokum værum lausir við erlendu togarana úr fiskveiðilögsögunni, værum búnir að losa okkur við Englendingana, Belgana og Þjóðverjana, þó í minna mæli væru, og svo Færeyingana af okkar fiskimiðum mundu ekki líða nema tiltölulega fá ár þangað til þorskveiðin færi kannski upp í milljón tonn á ári. Ég man vel eftir þessu. Menn voru mjög bjartsýnir og reiknuðu með því að á nokkrum árum mundi þorskaflinn vaða upp þannig að við mundum leika okkur að því að skófla upp svo sem eins og milljón tonnum af þorski árlega. Það mundi allt fyllast hér af fiski þegar við værum lausir við erlendu togarana.

Ég man nefnilega eftir því sem ungur drengur þegar ensku togararnir voru inni á öllum fjörðum, þegar við vorum með þriggja mílna landhelgi. Þeir voru að fiska uppi í landsteinunum. Það er ósköp eðlilegt að þeir menn sem voru aldir upp við það reiknuðu með að þegar við að lokum losnuðum við þessa erlendu togara burt úr fiskveiðilögsögunni, af miðunum, mundi aldeilis koma gósentíð, Ísland yrði gósenland. Gnægtir sjávarins mundu tryggja okkur hér gífurleg auðæfi og gæti nánast hálf þjóðin búið niðri á Mallorka og fengið sendan tékkinn þangað meðan svo sem eins og 5000 sjómenn og annað eins af fólki í landi sæi um að afla auðæfanna, gæti síðan sent hinum hlutanum, sem gæti þá lifað í vellystingum praktuglega í útlöndum, a.m.k. hluta úr árinu, tekjurnar af hinum gífurlegu auðæfum sem felast í sjónum í kringum landið.

Það er einkennilegt að þetta hefur ekki gengið eftir. Þvert á móti hefur þorskaflinn að vísu sveiflast í kringum 300 þús. tonnin, en hann hefur ekki komist mikið upp úr því. Að vísu er eitt ár undanskilið. Það er árið 1981 þegar þorskaflinn komst í 461 þús. tonn sem er líklega metár í sögu fiskveiða hér á landi þar sem þorskafli verður mestur. En þetta er mjög fróðleg spurning að velta fyrir sér og reyna að fá svör við: Hvernig stóð á því að það gekk ekki eftir sem allir töldu þó að hlyti að verða þegar landhelgin væri komin út í 200 mílur?

Ég hygg að flestir sem hér eru inni muni eftir hinni svokölluðu „svörtu skýrslu“ sem Hafrannsóknastofnun sendi frá sér fyrir allmörgum árum. Hún var mjög umdeild. Eins og ég kom inn á í máli mínu hér fyrr í gær einhvern tíma greindi aðila á þeim árum á um réttmæti þeirra rannsókna og athugana sem fiskifræðingar Hafrannsóknastofnunar stóðu fyrir. Bæði sjómenn og útgerðarmenn og kannski sérstaklega stjórnmálamennirnir og innisetumennirnir voru mjög vantrúaðir á staðhæfingar fiskifræðinga um að ástandið væri svona slæmt. Það kann að vera að einhverju leyti skýring á því að aflinn hefur ekki skilað sér eins og við vonuðum.

Ég held, virðulegur forseti, þó að við séum kannski farnir að vera aðeins þreytandi hér, að það sé alveg nauðsynlegt að fá að fjalla nokkuð um þetta atriði málsins, sem mér finnst hafa orðið svolítið út undan í umræðunum, hvernig stendur á að það gekk ekki eftir að aflinn færi upp í 1 millj. tonna eða svo.

Ég er með mjög athyglisverða grein sem birtist í því ágæta blaði Þjóðviljanum 23. febr. 1979. Þar skrifar Jóhann J. E. Kúld mjög góða grein um fiskimál og nefnir hana „Hugleiðingar um skýrslu og tillögur Hafrannsóknastofnunar í fiskveiðimálum 1979“. Með leyfi virðulegs forseta langar mig til að lesa kafla úr þessari grein og fjalla nokkuð um þetta mál, en eins og ég segi finnst mér að við höfum ekki farið nóg niður í þetta vandamál sérstaklega. En ástæðan fyrir kvótakerfinu má segja er einmitt þetta, sem ég gat um, að það gekk ekki eftir að þorskaflinn mundi vaxa gífurlega við það að við náðum að friða fiskimiðin, við fengum 200 mílna efnahagslögsögu. Mig langar til að grípa niður í þessa grein og lesa kafla úr henni og þá kannski rifjast upp fyrir mönnum hin margfræga svarta skýrsla Hafrannsóknastofnunar:

„Út hefur verið gefin skýrsla Hafrannsóknastofnunar um ástand fiskistofna á Íslandsmiðum og tillögur um hámarksveiði hvers stofns árið 1979.

Meginundirstaða allrar fiskvinnslu í landinu hefur hvílt og hvílir á þorskstofninum og af þeirri ástæðu eiga allir landsmenn mikið undir því, að nægilega mikið aflamagn af þorski komi á land árlega svo hægt sé að fullnægja þeim mörkuðum sem byggðir hafa verið upp síðustu áratugina á þeirri fisktegund.

Árið 1950 er heildarþorskafli af Íslandsmiðum talinn vera 350 þús. tonn og 1951 348 þús. tonn.“ Þetta er nú mjög fróðlegt. Þarna sjáum við að þorskaflinn 1987 er ekkert meiri en hann var 1951 þegar bresku togararnir voru hér inni á öllum fjörðum. Það er mjög fróðlegt að velta fyrir sér hvað eiginlega veldur því að við höfum nánast ekki grætt neitt á útvíkkun landhelginnar nema við getum auðvitað sagt sem svo að hefðum við ekki náð að stækka landhelgina, efnahagslögsöguna, veiddist hér e.t.v. enginn þorskur meir. Það er svo önnur saga. Það er kannski líklegast, að við sætum uppi í dag algerlega þorsklausir. Það má vel vera og er ekki ólíklegt að svo hefði verið. En mér finnst mjög merkilegt að gera sér grein fyrir þessu og ég tel að það ætti að eyða miklum tíma í að rannsaka og fjalla um þetta atriði málsins.

Margir hafa líka velt því fyrir sér hvort við ættum að taka þá áhættu að veiða engan þorsk í svo sem eins og eitt ár og vita hvort ekki væri hægt að hafa hann á einhvers konar lánskjaravísitölu í sjónum. Hafa menn velt því nægjanlega vel fyrir sér að geym3 þorskinn með verðbótum í sjónum, láta hann fylgja lánskjaravísitölu og í staðinn fyrir að veiða 300 þús. tonn eitt árið veiða ekkert í eitt ár og veiða svo kannski 700 þús. tonn á einu ári í staðinn? Það gæti vel verið að það væru mjög góðar verðbætur, jafnvel betri en lánskjaravísitalan gefur sem þykir vera með því betra þó sem menn fá.

„Þá kemur aflasveifla upp á við frá 1952 til 1960.“ Ég sé að mér hefur orðið aðeins á í messunni og bið velvirðingar á því, virðulegur forseti, að mig minnti að aflatalan frá 1981 hafi verið með hinni mestu, en það kemur í ljós að þorskaflinn er að meðaltali a.m.k. jafnhár á þessu tímabili og reyndar aðeins hærri, en það er sagt hér að tímabilið 1952–1960 verði þorskafli að meðaltali á ári 485 þús. tonn. (HBl: Það er heildaraflinn, er það ekki?) Það segir hérna í blaðagreininni að þetta sé þorskaflinn, heildarþorskafli.

„Þá kemur tímabilið 1961–1975 og er meðaltalsþorskaflinn yfir þetta 15 ára tímabil 394 447 tonn á ári. Síðasta árið sem breski togaraflotinn er á Íslandsmiðum er árið 1976, en það ár verður heildarþorskaflinn 347 849 tonn. Þarna er um aflaminnkun að ræða milli ára sem er 23 142 tonn því að árið 1975 varð þorskaflinn 370 991 tonn.

Það bendir ekkert til þess að þessi aflaminnkun orsakist vegna minnkaðrar stofnstærðar þorsksins því á árinu 1976 voru Bretum torveldaðar mjög veiðar á miðunum. Mig undrar mikið frekar á því hvað aflaminnkunin er lítil þegar aðgerðir varðskipanna eru teknar með í reikninginn.

Þegar við svo förum sjálfir að ráða miðunum árið 1977, þá fer ársaflinn niður í 340 þús. tonn og árið 1978 niður í 330 þús. tonn“, svo að það er ekki nema von að menn hafi farið að verða hræddir.

„Þessi aflaminnkun er vegna þess að stofninn hefur á löngu tímabili verið að minnka, segja fiskifræðingar. Og máli sínu til staðfestingar birta þeir tölur um stofnstærðir þorsksins frá því tímabili sem aflatölurnar hér að framan eru teknar.“

Ég man vel þessa umræðu sem fór fram á síðustu árum áttunda áratugarins, þ.e. rétt fyrir 1980. Menn voru í raun mjög hissa. Ég man reyndar eftir því að sterkasti árgangur þorsks sem var þá talið að hefði komið var frá 1976 en upp úr því hefur verið talið að þorskstofninn sé frekar veiklulegur.

Reyndar er líka fróðlegt að velta öðru fyrir sér frá þessum árum þegar við erum að veiða þennan mikla þorskafla á árunum fyrir 1960. Ég hef oft verið að velta því fyrir mér að það væri gaman að athuga, og það hefur vissulega verið gert þó að ég hafi reyndar ekki lesið slíkar skýrslur, að væntanlega hefur fiskiskipaflotinn verið öllu óburðugri á þeim árum en hann er í dag og væri gaman að sjá samanburð á því hvað það hafi kostað að sækja tonnið á þeim árum miðað við það sem kostar að sækja tonnið í dag.

„Hvaða áhrif hefur friðunin haft?" Þetta er hlutur sem menn spurðu mjög um. Á árunum 1957–1959 telur Hafrannsóknastofnunin að hrygningarstofn þorsksins hafi verið 1 millj. tonna, 1970 hafi hrygningarstofninn verið kominn niður í 700 þús. og 1978 aðeins 165 þús. tonn. Þarna virðist vera um algert hrun að ræða og þess vegna var þetta líka kölluð svarta skýrslan því að samkvæmt henni varð ekki annað séð en þorskurinn væri nánast að hverfa af Íslandsmiðum.

„Þá segir stofnunin að heildarstofn þorsksins hér við land árið 1955 hafi verið 2,6 millj. tonna, en sé árið 1978 kominn niður í 1,2 millj. tonna.

Þessi mikla rýrnun á hrygningarstofninum á átta ára tímabili, 1970–1978, er samkvæmt þessu hvorki meira né minna en 66 875 tonn á ári. Meginorsök þessarar minnkunar telur stofnunin vera hina stórauknu sókn í hinn ókynþroska hluta stofnsins. Í sambandi við minnkaðan þorskafla áranna 1977 og 1978 þykir mér vanta í skýrsluna að það sé metið hvaða áhrif hafi haft á aflamark þessara ára þær friðunarráðstafanir sem í gangi hafa verið. Það fer ekki á milli mála að friðunarráðstafanir hafa valdið minnkuðum afla, enda eru þær til þess gerðar, en hve miklu þetta nemur treysti ég mér ekki að fullyrða neitt um.“

Það er fjallað hér um áhrif annarra takmarkana.

„Stækkun á möskva úr 135 mm í 155 mm í togaravörpu er gerð til þess að hlífa smáfiski, en það þýðir minnkað aflamagn. Þá er lokun veiðisvæða þegar fjöldi fiska sem er undir 58 mm verður 40%. Þetta verkar á sama hátt og þýðir minna aflamagn, en allt fyrir það nauðsynlegt að mínum dómi.

Hafrannsóknastofnun vill að hert verði á lokun veiðisvæða þannig að ef 32% fiska á svæðinu reynist undir 60 cm verði viðkomandi svæði lokað og gildi það ákvæði allt árið.

Þá er enn ótalið að ef meira en 10% af þorski er í afla samkvæmt þunga sem er undir 54 cm máli þá er slíkur afli upptækur. Þetta er gert til þess að menn forðist að drepa smáfisk. Þetta þýðir líka minnkað aflamagn sé miðað við þegar smáfiskur var veiddur án nokkurrar takmörkunar á íslenskum miðum. Þá eru veiðibönnin á þorski sem í gildi hafa verið. Þau hafa hlotið að koma fram í minnkun afla, enda til þess gerð.“

Þetta er mjög athyglisvert og það vakna ýmsar spurningar við þessa þróun mála. Sjómenn hafa oft verið ásakaðir fyrir að drepa smáfisk og það sem verra er: þeir hafa verið ásakaðir fyrir að hirða hann ekki. Það gengur m.a.s. svo langt að sumir halda því fram um sérstaklega stóru verksmiðjutogarana að það væri hægt að gera út skip sem gerði ekki annað en hirða upp fiskinn eftir verksmiðjutogarana. Það væri hægt að setja minna skip í að hirða upp slóðina eftir þá. Ég man að þetta var mjög rætt fyrr á árum og voru sjómenn mjög ásakaðir fyrir smáfiskadrápið. Það kann að vera að eitthvað hafi verið til í þessum sögum. Ég hef oft rætt við sjómenn sem hafa lýst andúð sinni á því smáfiskadrápi sem þeir hafa orðið vitni að á togurunum sérstaklega. Kannski þarna séu skýringar á því að þorskstofninn virðist vera orðinn svona viðkvæmur og veiklulegur miðað við það sem hann var þó meðan Bretarnir voru hér að veiðum. Það finnst mér athyglisverðast að við skulum hafa verið með svona gífurlega sterkan þorskstofn meðan Bretarnir voru valsandi um öll miðin. Þetta er mjög merkilegt og þessar tölur eru ákaflega fróðlegar og athyglisverðar. Spurningin er hvort það væri ekki hægt að draga meiri lærdóm af þessu og koma því inn í stjórn fiskveiðanna.

Ef menn vildu hugsa svolítið minna um þetta skömmtunarkerfi og kvótavesen sitt og reyna heldur að velta betur fyrir sér þessum hlutum. Þetta er einmitt það sem við höfum lagt til með fiskveiðistefnu Borgarafl. Það er að hún sé fyrst og fremst byggð á rannsóknum á ástandi fiskstofnanna þannig að það sé fylgst mjög náið með því hvert sé ástand fiskstofnanna hverju sinni og á hverjum stað og það sé gripið til friðunaraðgerða í hvert skipti sem eitthvað gerir vart við sig, ýmist of mikill smáfiskur á einhverjum stað eða að vart verður við hrygningarfisk á sumrin sem þarf að friða.

Ég er á því að ef menn vildu einbeita sér að þessu og stýra fiskveiðunum í takt við slíkar upplýsingar værum við miklu betur komnir en að festa okkur í þessu skömmtunarkerfi, kvótakerfi þar sem er úthlutað svo og svo mörgum tonnum af þorski á hvern bát og svo er bara farið að ná í þann þorsk og þá varðar menn lítið um hvort hann er stór eða lítill.

„Meta verður út frá friðunaraðgerðum“, segir í greininni. „Ég álít að meta hefði átt hve mikla rýrnun á ársafla allar framangreindar friðunarráðstafanir hafa orsakað. Því sannleikurinn er sá að það er ekki hægt að bera saman ársafla þorsks nú, eftir að friðunarráðstafanir voru gerðar, við ársafla þorsks á Íslandsmiðum áður þegar engum veiðisvæðum var lokað, möskvi í vörpu miklu minni og smáfiskur drepinn miskunnarlaust hvar sem til hans náðist ef hægt var að nýta hann til einhvers. Það voru ekki bara Bretar sem drápu smáþorsk heldur Íslendingar líka. 20–30 cm skreiðin vitnaði um þetta smáfiskadráp sem nú er blessunarlega hætt. Þá voru heldur engin veiðibönn sett á þorskveiði. Ég tel það ekki heiðarlegt ef tvö síðustu árin eru borin saman, hvað aflamagni viðvíkur, við það aflamagn sem fékkst áður, þegar engin friðun var í gildi, án þess að tekið sé fullt tillit til þessa.“

Sú aflaminnkun sem verður á árunum 1970–1978 skýrist að sjálfsögðu með þeim friðunaraðgerðum sem þá er farið að beita að lokum.

„Á bls. 5 í margumræddri skýrslu Hafrannsóknastofnunar segir orðrétt um hrygningu þorsksins á vetrarvertíð 1978: „Hrygningin á sl. ári var ekki nærri eins dreifð og árið áður þegar hluti hrygningarstofnsins gekk á grunnmið norðanlands. Lítið varð vart við hrygningarfisk á hefðbundnum slóðum suðvesturlands. Helst var hann að finna á svæðinu frá Eystra-Horni að Hjörleifshöfða. Endurmat á stærð hrygningarstofnsins bendir til að hann hafi verið 165 þús. tonn í upphafi vertíðar í stað 180 þús. tonna sem spáð hafði verið. Klak tókst þó allþokkalega.“

Ég stansaði við þessa grein um hrygninguna og las hana yfir nokkrum sinnum.

Óneitanlega hefði verið gaman og fróðlegt að heyra eitthvað um rannsóknir á hrygningunni á grunnslóð norðanlands 1977. Og eitthvað hefur líka verið minnst á hrygningu norðanlands 1978. Það er haft eftir Akureyrarskipstjóra að hann hafi fengið hrygnandi þorsk á Skagagrunni á vertíð 1978. En það var nú ekki helst þetta sem ég fór að hugsa um við lesturinn heldur þessi setning: „Lítið varð vart við hrygningarfisk á hefðbundnum slóðum suðvesturlands.“

Hitt hefur þó ekki farið fram hjá neinum að netabátar voru með þorskanet á Selvogsbanka og allt út á Hrygg, sem er yst á bankanum, og þaðan fluttu þeir hrygningarþorsk að landi. Þetta hefði ég nú haldið að væri hefðbundin hrygningarslóð.“

Það er mjög fróðlegt að heimsækja fiskverkunarhús m.a. á Suðurnesjum. Ég kom í nokkur slík hér í kosningabaráttunni sl. vor. Þeir voru þar að verka saltfisk m.a. og þar voru heilu stæðurnar með miklum smáfiski. Þeir Suðurnesjamenn kölluðu slíkan fisk Vestfirðinga. Það voru Vestfirðingar. Það var smáfiskurinn sem lá þar í stæðunum. Þeir hafa oft ásakað einmitt sjómennina á Vestfjörðum fyrir að það komist ekkert nema smáfiskur suður fyrir í stað þess, eins og var í gamla daga, að stórþorskurinn veiddist á vetrarvertíð á Suðvesturlandi. Það var þá sem stóri þorskurinn veiddist. Hann hrygnir út af Norðurlandi og Vestfjörðum og síðan fer hann og sækir suður á við. Það var í gamla daga að menn tóku stórþorskinn á vetrarvertíðinni á Suðvesturlandi. Þetta er alveg horfið þannig að nú veiðist bara smáþorskur á vertíðarbátunum suðvestanlands. Reyndar er orðið miklu minna um stórþorsk yfirleitt. (Gripið fram í.) Það er kannski að verða eitt aðalvandamálið að stórþorskurinn er alveg horfinn úr aflanum eða hann a.m.k. er orðinn svo lítill hluti af aflanum því að við erum alltaf að drepa smáþorskinn. Þess vegna spyr ég enn einu sinni hvort það væri hægt að geyma þorskinn í sjónum svo sem eins og eitt ár og fá út úr þeirri geymslu vel ríflega skv. lánskjaravísitölu af þorski.

„Áhrif minnkandi sóknar. Þá segir að afli netabáta á Suðvesturlandi hafi minnkað úr 66 þús. tonnum 1977 í 54 þús. tonn 1978 eða um 12 þús. tonn“. Þetta er það sem ég var að segja áðan, að vertíðaraflinn fer minnkandi, kannski einkum vegna þess hvað fiskurinn er miklu minni. Um þetta segir orðrétt í skýrslunni: „Skýringin á þessari minnkun milli ára er sú staðreynd að 1970 árgangurinn, sem kom í hrygningarstofninn árið 1977, er nú að mestu uppurinn og hans gætti lítið í aflanum á sl. vetrarvertíð, minna en fiskifræðingar áttu von á, aðeins 16% þorsksins á vetrarvertíð voru af þessum sterka árgangi. „Þetta er að endurtaka sig sí og æ, að við verðum alltaf fyrir meiri og meiri vonbrigðum með hvað fiskurinn er lítill.“

Ekki skal ég vefengja að þetta hafi getað orðið til þess að minnka aflann. En ég vil jafnframt halda því fram að færri bátar á þorskanetum, sem þýðir minnkandi sókn, geti líka verið orsök í minnkandi afla.“ Það er rétt að taka öll atriði inn í umræðu sem þessa því það er ekki hægt að skýra þetta allt kannski á einn veg, að það sé lélegri hrygningarstofn og minnkandi fiskar. Það verður að taka alla þessi þætti saman. Þess vegna er ekki nokkur vafi á því að þessi margfræga skýrsla er mjög fróðleg.

„Og í framhaldi af þessari skoðun minni þá þykir mér það skrýtið ef ekki er hægt að skrifa eitthvað af þeirri 10% minnkun á heildarafla suðvestursvæðisins, sem varð á milli áranna 1977 og 1978 á kostnað þess að fiskveiðifloti Suðurnesjamanna minnkaði.“

Það er nefnilega það. Hann var farinn að minnka þá þegar 1977 og 1978 og hefur haldið áfram að minnka allar götur síðan. Ef ekkert verður að gert hverfur fiskveiðiflotinn af Suðurnesjum endanlega. Við þm. í stjórnarandstöðunni höfum verið með nokkra tilburði í þá átt að vekja sérslaklega athygli á því hvernig er ástatt á Suðurnesjunum. Ég vil rifja upp að fyrr í haust stóðum við þm. Borgarafl. fyrir utandagskrárumræðu um sölu fiskiskipa af Suðurnesjum sem er komin til vegna hins illræmda kvóta þar sem skip sunnan margfrægrar norður-suður línu verða skyndilega svo miklu verðmætari þegar þau eru teymd norður fyrir þá línu. Þetta hefur valdið því að það stefnir hraðbyri í þá átt að það verður ekki bjástrað mikið við útgerð sunnan línunnar.

„Ég held að það sé nauðsynlegt fyrir okkur, allra hluta vegna, að reyna að greina á milli aflaminnkunar sem verður þannig, að við leitum að fleiri en einni orsök, en sláum því ekki föstu að minnkandi afli þurfi alltaf að vera því að kenna að stofninn hafi minnkað og það sé eina orsökin.“

Ég vildi að þetta væri rétt, að það væru aðrar skýringar, þannig að við kannski ættum eftir að upplifa það ævintýri að þorskurinn skili sér eins og við héldum þegar var verið að víkka og stækka fiskveiðilögsöguna, þegar menn voru svo bjartsýnir upp úr 1970 að það mundi ekki líða langur tími þangað til þorskafli kæmist í svo sem eins og milljón tonn. Þvílíkt góðæri og gósenland sem við byggjum þá í. (EgJ: Voru það einhverjir sem hugsuðu þannig?) Það voru margir, hv. 5. þm. Austurl. Egill Jónsson. Það var mjög um það rætt manna á meðal að það væri ekkert ósanngjarnt að ætlast til þess að við gætum náð upp undir milljón tonnum af þorski miðað við hvernig ástandið hafði verið. Við náðum þó, eins og ég segi og eins og kemur fram fyrst í skýrslunni, að meðaltali 485 þús. tonnum tímabilið 1952–1960 meðan bresku togararnir voru vaðandi nánast upp í landsteinana.

Svo kemur dökka útlitið sem varð til þess að þetta varð að hinni frægu svörtu skýrslu.

„Annars er það sannast sagna að Hafrannsóknastofnun lítur mjög dökkum augum á framtíð þorskstofnsins og telur eina ráðið að draga úr sókninni í hann. Hún vill að hámarksafli á þessu ári fari ekki fram úr 250 þús. tonnum í stað 330 þús. tonna afla á sl. ári. Þetta þýðir minnkun á þorskafla sem nemur 80 þús. tonnum og munar um minna bæði fyrir þjóðarbúið og fiskvinnslustöðvarnar. Og sé það rétt að hrygningarstofninn hafi verið kominn niður í 165 þús. tonn á vetrarvertíð í fyrra og 83 þús. tonn af þeim stofni hafi verið drepin á árinu þá þurfa að bætast 118 þús. tonn í hrygningarstofninn nú svo hann nái 200 þús. tonnum eins og áætlað er að hann verði á þessari vertíð.“

Síðan kemur tafla um álit Hafrannsóknastofnunar á stærð hrygningarstofns þorsks með óbreyttri sókn. Árið 1979 er talið að hrygningarstofninn verði 200 þús. tonn, árið 1980 266 þús. tonn, árið 1981 184 þús. tonn og árið 1982 221 þús. tonn, árið 1983 278 þús. tonn og árið 1984 234 þús. tonn.

Ef farið hefði verið að tillögum og friðunarhugmyndum Hafrannsóknastofnunar, þá gerði stofnunin ráð fyrir því að hrygningarstofninn mundi verða árið 1979 200 þús. tonn eins og í hinni töflunni, 1980 ívið meiri eða 329 þús., 1981 303 þús., 1982 384 þús. og 1983 505 þús. tonn.

Það er fróðlegt að bera þetta saman við það sem veiddist á þessum árum. Ég er með töflu 10 á bls. 37 í grg. með kvótafrv. Þar er einmitt sagt frá því að árið 1981 veiddust 461 þús. tonn af þorski, árið 1982 veiddust 382 þús. tonn af þorski og árið 1983 294 þús. tonn af þorski þannig að tölur Hafrannsóknastofnunar ollu töluverðu fjaðrafoki á þessum árum. Þetta varð kannski til þess að það varð trúnaðarbrestur eða kom upp tortryggni í garð Hafrannsóknastofnunar og fiskifræðinga. Sjómenn sérstaklega áttu bágt með að trúa þessum tölum og vefengdu þær á ýmsan hátt og útgerðarmenn ekkert síður og stjórnmálamennirnir voru frekar vantrúaðir á þetta. Þess vegna fór sem fór að fiskveiðistjórnunin með heildaraflamarki, sem átti að byggjast á friðunarhugmyndum Hafrannsóknastofnunar, virkaði aldrei eins og hún átti að gera vegna þess að aðilar treystu hvorki né trúðu hver öðrum á þessum árum. Það er raunverulega undanfari kvótakerfisins. Það er ástandið sem skapaðist út af þessari svörtu skýrslu á árunum strax á eftir, hvernig stjórn fiskveiða fór fram þá með heildaraflamarki og þeirri friðun sem átti að byggja á tímabundinni lokun svæða með ungfiski og banndögum á sumrin þar sem hrygningarfiskurinn gerði vart við sig.

Ég segi eins og er að ástandið var þannig þá, en það er allt annað ástand í dag. Ég held að í hjarta sínu séu nær allir útgerðarmenn sannfærðir um að kvótakerfið er eitt það versta kerfi sem við höfum nokkurn tíma látið okkur detta í hug að taka upp. Hins vegar er því ekkert að leyna að mjög margir útgerðarmenn eru tiltölulega sáttir við að starfa og gera út í þessu kerfi. Þeir hafa fengið mjög ríflegan kvóta. Ég þekki svo vel til hjá t.d. Útgerðarfélagi Akureyringa að ég hygg að forráðamenn þess ágæta fyrirtækis séu í sjálfu sér ekkert mjög óhressir að starfa undir kvótafyrirkomulagi. Þeir hafa mjög góðan kvóta og eru reyndar nýlega búnir að stórauka hann með því að kaupa Dagstjörnuna af Suðurnesjum þannig að ég er ekkert viss um að þeir vilji mikið breyta til. Þeir eru mjög sáttir við núverandi fyrirkomulag þó að kannski hver og einn forráðamanna þar mundi segja: Mér finnst kvótakerfið alveg fráleitt. En ég get ekki áfellst þessa menn þó að þeir kæri sig ekkert um að breyta þessu kerfi. Þeir hafa það ágætt í þessu kerfi. Og þannig er e.t.v. um velflesta útgerðarmenn. Við skulum því ekkert vera hissa á því að það hafi verið veifað alls konar stuðningsyfirlýsingum við kvótakerfið frá þingum Landssambands útgerðarmanna, frá fiskiþingum og ótal öðrum samkundum þar sem útgerðarmenn koma saman og jafnvel sjómenn líka. Það má segja alveg það sama um velflesta sjómenn. Þeir vita hvað þeir hafa í þessu kerfi og það út af fyrir sig kemur ekkert mjög illa út. En ég held að hver og einn þessara manna, ef hann væri spurður hvert væri álit hans á þessu kvótakerfi, ef hann gæti fengið því breytt og ráðið því einn, mundi vilja taka upp gamla kerfið sem í dag ætti að geta virkað mjög vel þar sem, eins og ég hef margoft fjallað um, ástandið er allt annað nú en það fyrir fyrir 6–7 árum þegar þessi svarta skýrsla Hafrannsóknastofnunar var nýkomin út og menn tortryggðu og vantreystu hver öðrum.

Núna held ég að það sé mikil samstaða og traust milli útgerðarmanna, sjómanna og fiskifræðinga um að reyna að byggja upp þorskstofninn og beita til þess skynsamlegum friðunaraðgerðum. Ég er ekki í nokkrum minnsta vafa um að með heildaraflamarki samfara skynsamlegum friðunaraðgerðum, og það mætti vel hugsa sér að beita svæðisaðgerðum, vera með mismunandi friðunaraðgerðir eftir svæðum, eftir byggðarlögum og láta heildaraflamarkið vera breytilegt, þ.e. að heildaraflamark sé ákveðið fyrir eitt ár í senn, en þá má skipta því misjafnlega niður á hluta ársins, ég er alveg sannfærður um að með slíku kerfi gætum við náð miklu betri stýringu og nýtingu á fiskstofnunum. Eins og ég hef margítrekað í ræðum mínum í sambandi við meðferðina á frv. til l. um stjórn fiskveiða hv. Ed. mundum við þá geta nýtt frumkvæði einstaklinganna, gert það virkt.

Ég ætla svo að ljúka máli mínu með því að lýsa enn þá einu sinni yfir undrun minni yfir því að hv. þm. Sjálfstfl. í Ed. skuli virkilega geta staðið hér eða setið öllu heldur frammi fyrir alþjóð og rétt upp hönd með þessu kerfi. Þá er illa farið fyrir Sjálfstfl. þar sem ég þrátt fyrir allt starfaði um árabil, en þetta er kannski skýringin á því að ég sá mér ekki fært að starfa með Sjálfstfl. öllu lengur. (GHG: Hv. þm. gerði aldrei athugasemd við þetta meðar, hann var í flokknum, aldrei.)

Að lokum áður en ég lýk máli mínu, virðulegur forseti, vil ég hvað mig varðar lýsa yfir undrun minni yfir þessari umræðu allri og vekja athygli á því, sem ég býst við að fleiri fulltrúar stjórnarandstöðunnar eigi eftir að gera á eftir, að svo virðist sem menn hafi engar áhyggjur af skattamalum, þ.e. að það á að fara að borga út laun hér í þjóðfélaginu 1. janúar og búið að reikna þau laun út á grundvelli skattalaga sem ekki hafa enn verið samþykkt á Alþingi. Við óskuðum eftir því að fá hingað í hv. Ed. hæstv. fjmrh. til að svara fyrir hvort hann teldi að þetta væri allt í lagi og hvort það lægi meira á að ræða hér fiskveiðistefnu 24 tíma eða svo. Við gætum væntanlega fyrir löngu verið búnir að samþykkja sem lög frá Ed. frv. til l. um tekjuskatt og eignarskatt þannig að það væri þá hægt að borga út laun um næstu mánaðamót byggt á lögum en ekki bara á einhverjum lausum hugmyndum manna um hverjar verði skattprósentur og persónuafsláttur og þess háttar. Við getum ekkert svarið fyrir það í hv. Ed. að það geti ekki komið til greina að það verði einhverjar breytingar á frv. um tekjuskatt og eignarskatt. Það er ekki hægt að sverja fyrir það þó það hafi reyndar margkomið fram að hér fer fram hálfgerð leiksýning hvað það varðar. Hv. stjórnarþm. virðast ekki vera hér til að greiða atkvæði í samræmi við sína sannfæringu heldur eru þeir allir hlekkjaðir saman og síðan ýtir hæstv. sjútvrh. á takka og þá rétta allir upp hönd samtímis.