12.01.1988
Neðri deild: 52. fundur, 110. löggjafarþing.
Sjá dálk 3910 í B-deild Alþingistíðinda. (2738)

63. mál, lánsfjárlög 1988

Kjartan Jóhannsson:

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir brtt. á þskj. 503 sem ég flyt ásamt Guðmundi G. Þórarinssyni og er á þá lund að 7. gr. lánsfjárlaganna verði breytt þannig að í stað orðanna „til hönnunar og smíði ferju“ komi: Að fengnu samþykki fjmrh. og fjvn. Alþingis til hönnunar og smíði ferju.

Þetta varðar þá ferju sem gengur milli lands og Eyja og lánsfjárheimild til handa Herjólfi hf. til að taka lán vegna hönnunar og smíði ferju.

Ég vona að allir alþm. séu sammála okkur flm. um tvennt varðandi þetta mál. Í fyrsta lagi það að rétt og skylt er að halda uppi góðum samgöngum milli lands og Eyja. Þar háttar svo til að ferju- og flugsamgöngur koma í stað vegakerfis og af þeim sökum eiga Vestmanneyingar rétt á góðum samgöngum á þessu sviði. Það hef ég sagt margoft áður og vil ítreka nú. Á því leikur enginn vafi í huga mínum. Í öðru lagi að undirbúning að meiri háttar fjárfestingum, sem ríkið og Alþingi eru ábyrgðaraðili að, beri að vanda eftir föngum, upplýsa vel og ákvarðanir að taka að vel yfirveguðu ráði þannig að vel sé ljóst hverjar skuldbindingar eru í ákvörðuninni fólgnar og að leitað sé eins hagkvæmrar lausnar og tök eru á miðað við þau gæði þjónustunnar sem eðlileg og æskileg eru talin.

Það eru þessi tvö grundvallaratriði sem mætast í þeirri tillögu sem ég mæli hér fyrir. Við viljum sem sagt að staðið verði myndarlega að því að halda uppi góðri ferðaþjónustu milli lands og Eyja en við teljum jafnframt eðlilegt, sjálfsagt og reyndar skylt að málið fái góðan undirbúning.

Um þetta mál er það að segja að upplýsingar um það eru mjög takmarkaðar. Nefndarmenn hafa einungis séð það sem stutta skýrslu um þessa ferjusmíði, skýrslu sem margir mundu nefna frumáætlun. Samkvæmt henni er smíðakostnaður áætlaður um 660 millj. kr. og þar eru settar fram hugmyndir um mikla aukningu í ferjuflutningum en ekki verður séð að sérstök rannsókn hafi farið fram á þeim markaði sem þar er gert ráð fyrir að sækja inn á eða afla ferjunni. Hins vegar kennir reynslan okkur að ferjuflutningar við Ísland hafa yfirleitt ekki reynst arðbærari en svo að ríkissjóður hefur alla jafna þurft að standa undir öllum fjármagnskostnaði og vel það. Endurgreiðsla og vextir af 660 millj. kr. láni miðað við álíka endingartíma og nú er verið að tala um á núverandi Herjólfsskipi gæti þess vegna orðið á annað hundrað millj. kr. á ári. Hér eru því verulegar skuldbindingar og útgjöld í húfi.

Nú má vel vera að aðstandendur ferjunnar búi yfir frekari áætlunum og gögnum og rannsóknum en nefndin hefur séð. Alla vega skilst mér að þeir telji málið allvel undirbúið. Þeir ættu því ekki að hafa á móti því að leggja þau gögn fram þannig að málið verði skoðað nánar áður en lokaákvörðun er tekin eins og við flm. þessarar brtt. teljum bæði skylt og rétt og Alþingi beri beinlínis að gera.

Eins og ég sagði áðan er tillagan á þá leið að 7. gr. verði umorðuð lítils háttar þannig að heimildin til lántökunnar sé óbreytt að tölu til og í höndum Herjólfs hf. en hún sé að fengnu samþykki fjmrh. og fjvn. Hugsunin er sú að færi gefist til þess að skoða betur rekstraráætlanir ferjunnar og gera endurgreiðsluáætlanir og meta aðra þætti sem nauðsynlegt þykir að skoða, þar á meðal varðandi hafnaraðstöðu og almennar rekstrarforsendur.

Við flm. höfum haft í huga að settur yrði vinnuhópur til þess að vinna þetta verk og þá með aðild fjmrn., samgrn., fjvn. og stjórnar Herjólfs hf. og mælum við með því að þannig verði að málum staðið. Ætti málið þá að verða vel upplýst og ígrundað og ekki ástæða til þess fyrir neinn að koma eftir á og segja að hann fríi sig ábyrgð á málinu af því að það hafi ekki verið upplýst eða ekki hlotið skoðun eða ekki verið gerð grein fyrir því. Fyrir því eru dæmi að þannig hafi menn fríað sig ábyrgð. En Alþingi má ekki fría sig ábyrgð í þessu máli og heldur ekki sá ráðherra sem með fjármálin fer.

Þar sem hér er um fyrirsjáanlega fjárskuldbindingu að ræða er ábyrgðin í málinu samkvæmt þessari brtt. lögð á hendur þeirra aðila sem fyrst og fremst fara með fjármál af hálfu ríkisins og Alþingis, þ.e. lögð á hendur og herðar fjmrh. og fjvn. Það kynni að vera ástæða til að taka þessi vinnubrögð upp varðandi fleiri þætti í áætlunum þingsins en það er fyrst og fremst með hliðsjón af þeirri stærð fjárfestingar sem hér um ræðir og þeirri upphæð skuldbindinga sem okkur sýnist fyrirsjáanlegar sem við höfum einskorðað okkur við þetta mál eitt.

Það er von okkar flm. að með þessari breytingu sé séð fyrir eðlilegu mati á þessu máli af hálfu Alþingis og ábyrgð á endanlegri ákvörðun sé öxluð með eðlilegum hætti og þannig að séð verði fyrir því að hún verði tekin að yfirveguðu ráði og af skynsamlegu viti til hags fyrir bæði Vestmanneyinga og ríkissjóð.