10.11.1987
Neðri deild: 10. fundur, 110. löggjafarþing.
Sjá dálk 879 í B-deild Alþingistíðinda. (534)

75. mál, jöfn staða og jafn réttur kvenna og karla

Félagsmálaráðherra (Jóhanna Sigurðardóttir):

Herra forseti. Það er ekki oft sem konur eru í meiri hluta í þessari hv. deild en þær eru það ævinlega þegar verið er að fjalla um jafnréttismálin, ekki síst þegar verið er að fjalla um breytingu á lögum um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla en þau lög eru æ oftar til umræðu hér á hv. Alþingi.

Markmið þess frv. sem hér er til umræðu er að reyna að tryggja að með lögum verði aukinn hlutur kvenna í stjórnum, nefndum og ráðum á vegum ríkis, sveitarfélaga og félagasamtaka. Þetta markmið er ekki nýtt vegna þess að það er bæði að finna í núverandi jafnréttislögum og það er einnig að finna í framkvæmdaáætlun um jafnréttismál sem lögð var fyrir síðasta Alþingi.

Í stefnu og starfsáætlun núverandi ríkisstjórnar er að finna ýmis ákvæði þar sem áherslan er lögð á jafnréttismál. Ég nefni að fram kemur í stefnuyfirlýsingunni að lögð er áhersla á að áhrif kvenna verði aukin í þjóðlífinu. Þar er lögð áhersla á að átak verði gert til að koma á jafnrétti kvenna og karla með sérstakri áherslu á launajafnrétti. Þar er lögð áhersla á að störf kvenna hjá hinu opinbera verði endurmetin. Og þar er að finna ákvæði um að unnið verði samkvæmt framkvæmdaáætlun til fjögurra ára um aðgerðir til að ná fram jafnrétti kynjanna.

Með vísan til alls þessa sem ég hef vitnað til þá virðist sem vilji sé fyrir hendi til að auka hlut kvenna í þjóðfélaginu í áhrifastöðum og í stjórnum, nefndum og ráðum þó að vissulega sé hægt að benda á margt sem sýnir okkur að svo er ekki í reynd. T.d. tala skýru máli þær niðurstöður sem finna má sem fskj. með þessu frv. hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar og Guðrúnar Helgadóttur, en það er skýrsla sem tekin var saman af Jafnréttisráði um hvernig hlutur kvenna og karla er í stjórnum, nefndum og ráðum á vegum ríkisins. Sú skýrsla sýnir okkur ljóslega að það er langt í land með að jafnrétti ríki að því er varðar hlut kvenna í stjórnum, nefndum og ráðum á vegum ríkisins.

Í fskj. með frv. sem hér er til umræðu er birt bréf sem félmrn. sendi 22. júlí til ráðuneyta, stofnana og fyrirtækja ríkisins. Ástæða þess að þetta bréf var sent á sínum tíma var sú að fylgja eftir því sem fram kemur í stefnu og starfsáætlun ríkisstjórnarinnar. Einnig kemur fram í því bréfi að félmrn. muni fylgja þessu máli eftir með könnun á framkvæmd og stöðu mála innan ráðuneyta og ríkisstofnana. Þar er talað um og lögð áhersla á að átak verði gert í því að ríki og sveitarfélög vinni markvisst að því að tala kynjanna í stjórnum, nefndum og ráðum á vegum þessara aðila verði sem jöfnust. Þar er lögð áhersla á að ráðuneytið vinni að því að konur sem starfa hjá hinu opinbera fái aukin tækifæri til að gegna ábyrgðarstöðum og þar er lögð áhersla á að ráðuneyti og opinberar stofnanir á vegum ríkisins beiti sér fyrir að komið verði á sveigjanlegum vinnutíma til að stuðla að jafnri þátttöku kynjanna í heimilisstörfum og atvinnulífi.

Með þessu er gerð tilraun til þess, án þess að til komi lagaboð, að fara þess á leit við ráðuneyti, stofnanir og fyrirtæki ríkisins að þau vinni að því sem fram kemur í jafnréttislögunum, og fari að ákvæðum þeirra, og því sem fram hefur komið í framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar. Hvernig til tekst skal ekki um sagt hér, en vonandi ber þetta einhvern árangur.

Til þess að fylgja þessu enn frekar eftir hefur félmrn. skipað nefnd sem í eiga sæti fulltrúi úr félmrn., einn fulltrúi úr fjmrn. og formaður Jafnréttisráðs. Hlutverk þessarar nefndar er í samræmi við ákvæði í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar að vinna að tillögugerð um hvernig best sé að standa að endurmati á störfum kvenna hjá hinu opinbera. Nefndin á einnig að kanna hlunnindagreiðslur, þ.e. bílastyrki og fasta yfirvinnu hjá hinu opinbera, en í ljós kom hér á Alþingi fyrir nokkrum árum að þar er hlutur kvenna mjög rýr. Ef ég man rétt var hlutur kvenna þar um 5% í þessum hlunnindagreiðslum meðan hlutur karla var um 95%. Verkefni þessarar nefndar verður enn fremur að leita leiða til að tryggja jafnstöðu karla og kvenna við ráðningar og stöðuveitingar á vegum hins opinbera. Þessi liður sem ég nefndi síðast kemur að nokkru leyti inn á það mál sem hér er til umræðu. Vænti ég þess að nefndin taki það einmitt til umræðu hvort ástæða sé til þess að tryggja betur í lögum en nú er gert hlut kvenna í ábyrgðarstöðum, þ.m.t. í stjórnum, nefndum og ráðum á vegum ríkisins.

Hv. flm. þessa frv. ræddi um það að ég sem hér stend hefði einmitt talað fyrir því að beitt væri lagaboðum í jafnréttismálum og ekki skal ég neita því. Ég minni einmitt á í því sambandi að ég var flm. að frv. á árinu 1984 um breytingu á jafnréttislögunum, en fyrsti flm. að því frv. var hv. þm. Svavar Gestsson og einn flm. þess var einnig sá sami og er annar flm. frv. sem hér er til umræðu, hv. þm. Guðrún Helgadóttir. Þar er ákvæði einmitt til að ná þessu sama markmiði og hér er leitast við að tryggja, en þar er farin nokkuð önnur leið. Í því frv. kom fram, með leyfi forseta:

„Leitast skal við að hafa sem jafnasta tölu kynjanna í stjórnum, nefndum og ráðum á vegum ríkis, sveitarfélaga og félagasamtaka þar sem því verður við komið. Þegar beðið er um tilnefningu í stjórnir, nefndir og ráð á vegum ríkis og sveitarfélaga skal nefna karl og konu. Sé það ekki gert skal veita Jafnréttisráði skriflega, rökstudda greinargerð um ástæðu þess. Við skipun skal þess síðan gætt að hlutfall kynjanna verði sem jafnast.“

Hér er farin önnur leið að sama marki og frv. sem hér er til umræðu stefnir að.

Ég fagna því að þetta frv. er fram komið þannig að um þetta mál verði fjallað á Alþingi. Það er ekki síst ánægjuefni þegar jafnréttismálunum er hreyft að frumkvæði karlmanna hér á þingi. Ég vil ekki útiloka að lagabreytingu þurfi til þess að ná því markmiði sem að er stefnt með frv., en ég er ekki sannfærð um að einmitt sú leið sem er lögð til í þessu frv. sé sú rétta og hef bent á t.d. aðra leið sem ég tel að komi fyllilega eins til skoðunar í þessu máli.