05.05.1988
Efri deild: 90. fundur, 110. löggjafarþing.
Sjá dálk 7482 í B-deild Alþingistíðinda. (5549)

360. mál, umferðarlög

Skúli Alexandersson:

Herra forseti. Það hafa verið afgreidd nokkuð mörg mál af þeirri dagskrá sem lá fyrir í morgun í upphafi fundar, en það má merkilegt heita að nú, þegar miklar annir eru á þingi og ég hélt að stjórnarliðar legðu allt kapp á að koma málum sem fljótast frá, það yrðu engin vandræði með það, er það svo að stjórnarliðar mæta ekki á fundi í þessari deild til að tryggja að þau mál, sem þeir eru að leggja fyrir og vilja koma hér til afgreiðslu, verði afgreidd.

Ég man bara ekki eftir því að þannig hafi verið ástatt um langan tíma. (EgJ: Jú.) Ekki á þann veg að það sé í lengri tíma að forseti hringi án þess að fá stjórnarliðið inn í salinn til að taka þátt í afgreiðslu. Það er ansi langt síðan slíkt hefur skeð. Þetta getur verið vegna þess að meiri hluti ríkisstjórnarinnar er svo stór, er svo mikill, svo stór og föngulegur hópur sem stendur á bak við ráðherrana og á að sjá til þess að mál þeirra fái hér eðlilegan framgang. En það hefur ekki reynst hér í dag. Menn hafa hálfpartinn þurft að taka afstöðu í málum sem þeir hafa ekki mikið kært sig um til að tryggja það að þau fái eðlilega afgreiðslu, eða nógu fljóta afgreiðslu réttara sagt.

En við verðum að vona að þetta endurtaki sig ekki og ráðherrarnir haldi sínu liði hér til starfa þessa síðustu daga sem við verðum hér að þingstörfum, en það ku styttast og vera mikil nauðsyn að hafa ekki þingið of lengi. Getur verið að þetta séu mótmæli stjórnarþingmannanna sjálfra gegn því ráðríki ráðherranna að koma þinginu heim sem fyrst? Það má vera að það sé á þann veg. Kannski hæstv. forseti Sþ. hafi verið að benda ráðherrunum á að það væri ekki æskilegt að senda þingið heim strax, við gætum tekið svolítið lengri tíma til að sinna þeim málum sem fyrir liggja. En sjálfsagt hefur það ekki verið á þann veg. Hæstv. forseti Sþ. hefur sjálfsagt verið upptekinn af því að skipuleggja þingstörfin fyrir ráðherrana.

Það var mælt fyrir því máli sem hér er til umræðu í gærkvöld og samkvæmt ósk hv. 2. þm. Norðurl. e. var umræðunni frestað og virðisaukaskatturinn þá tekinn fram fyrir þessa umræðu. Það þarf reyndar ekki að rekja. Virðisaukaskatturinn var afgreiddur til Nd. í nótt á þriðja tímanum.

Mín tilfinning er nú sú að æskilegast og réttast hefði verið að þetta mál hefði ekki verið tekið til umræðu frekar. Ég tel að hér sé ekki þannig lagað mál til umræðu að það liggi mikið á að samþykkja það. Ég tel að málið sé að mörgu leyti illa undirbúið og þar sé meira um fullyrðingar en að fyrir liggi grandskoðað mál sem hægt sé að taka afstöðu til.

Þetta frv. er í þremur flokkum má segja. Í fyrsta lagi eru tillögur um það að breyta númerum á bílum, í öðru lagi að breyta bifreiðaskoðun ríkisins í hlutafélag og í þriðja lagi að heimila sveitarstjórnum að sekta brotlega aðila í umferðinni, fjarlægja bíla o.s.frv.

Sjálfsagt er síðasti punkturinn sá hluti frv. sem menn gætu verið sæmilega sammála um að mætti samþykkja og þannig undirbúinn að manni finnst að þau rök sem þar eru lögð fram mæli með því að sá þáttur verði samþykktur. En hinir tveir þættirnir eru fyrst og fremst byggðir á fullyrðingum.

Í sambandi við að taka upp nýtt númerakerfi á bifreiðaflota landsmanna hefur umræðan byggst í fyrsta lagi á því að þeir sem hafa verið að mæla með þessari breytingu hafa haft stór orð um að þau númer sem við Íslendingar höfum búið við á undanförnum áratugum séu hin mestu hégómanúmer. Menn hafa lagt sig fram um að gera þá sem hafa mælt með því að halda áfram því númerakerfi að hégómlegum mönnum, jafnvel reynt að gera þá broslega, og talað um að þetta væru menn sem væru að verja sín lágu númer. Ég er búinn að heyra það frá fleiri en einum og fleiri en tveimur af meðmælendum frv. að ég væri fyrst og fremst að verja númerið mitt sem er P 43. Það væri ekki nema eðlilegt að ég vildi berjast fyrir því að ekki yrði breytt bílnúmerakerfinu á Íslandi. En það er af og frá að mín skoðun í þessu máli byggist í einu eða neinu á því að ég sé með tiltölulega lágt snæfellskt númer. Ég hef í umræðunni hvað eftir annað lýst því yfir og skal lýsa því yfir enn hér að ég væri fyllilega ánægður að vera með númer, snæfellskt númer, þó það væri fjögurra og jafnvel fimm stafa tala og alla vega upprugluð. Ég er aftur á móti því að við förum að elta eitthvert erlent kerfi, sænskt eða danskt eða þýskt, og falla frá því kerfi sem við höfum búið við á undanförnum áratugum, þ.e. að merkja bílana okkar eftir héruðum. Ég tel að sá þáttur að vera með P-númer, vera með X-númer eða með Y-númer hafi svo mikið gildi fyrir okkur að við eigum ekki endilega að apa upp eitthvert erlent kerfi til að breyta því. Ég tel að með því að halda þessum númerum höldum við við okkar héraðavitund. Með því að leggja niður þessi númer væri gengið mjög á það sem staðfestir að ég sé Snæfellingur, hv. þm. Stefán Guðmundsson sé Skagfirðingur og þegar við erum að keyra um vegi landsins finnum við fyrir því að við séum ekki að mæta þessum eða hinum, jafnvel séum alls ekki vissir um hvort við séum að mæta Íslendingi eða útlendingi, heldur finnum við fyrir því hvernig umferðin á Íslandi er og hvernig íbúar landsins mætast og fara um vegina, ekki allir með einu nafni, ekki allir með þessu Jónsnafni sem nú er talið nauðsynlegt að allir beri, heldur hver með sínu sýslumerki og sýslueinkenni. Það getur vel verið að segja megi að það sé að vissu leyti hégilja að halda því fram að við eigum að reyna að halda því á loft að verið hafi til sýslur á Íslandi, jafnvel hreppar, við eigum ekki að halda slíku til haga. Ég er alveg á þveröfugri skoðun. Ég held að það sé nauðsynlegt okkur Íslendingum að halda flestu af því sem sérkennir okkur, hvort sem það er á þann veg að það sérkenni okkur sem þjóð eða það sérkenni okkur sem íbúa þessarar eða hinnar byggðarinnar á landinu.

Ég tel því að þeir menn, sem hafa haft orð á því að við sem mælum með því að halda okkar númerakerfi óbreyttu séum að mæla með hégómanúmerum, þeir sem nú mæla hvað ákafast með hinni gerðinni, séu ansi hégómlegir vegna þess að þeir séu að berjast fyrir því að verða ekki neitt sérstakir, reyna að komast inn í almenninginn, inn í alþjóðamyndina, vera eins og stóru þjóðirnar, þora ekki að standa undir því að vera Íslendingur eða vera Snæfellingur.

Það verður gaman að því, hv. þm., þegar við verðum búnir að fá þessi númer á bílana okkar. Mikið verður nú gaman að því að keyra vestur á Snæfellsnes og mæta kannski hv. 1. þm. Vesturl. Alexander Stefánssyni og gera sér alls ekki grein fyrir því hvort þar mætum við Þjóðverja eða jafnvel Svía (Gripið fram í: Hann verður með ljós líka.) eða hvort við finnum fyrir því að þar erum við að mæta venjulegum Íslendingi sem hefur haft reisn til að halda sínum séreinkennum.

Málsvörum númerabreytingarinnar hefur ekki verið nóg að mæla með þessari breytingu vegna þess að við þyrftum að vera alveg eins og Svíar. Það hefur ekki nægt þeim. Þeir hafa líka þurft að halda því fram að af þessu væri hinn stórkostlegasti gróði. Þetta væri svo mikil skipulagsbreyting að það liggur við að það mætti leggja niður ýmsa skatta og skyldur vegna þess að það sparaðist svo geysilega mikið. (JúlS: Ætli það þurfi virðisaukaskatt?) Jafnvel að það þurfi ekki virðisaukaskatt eins og hv. þm. Júlíus Sólnes segir.

Ég tel, og okkur hafa verið færð þau gögn í hendur, þó ég fari ekki að lesa þau upp hér, að fullyrðingar um sparnaðinn séu mjög vafasamar þó ekki sé meira sagt og þær séu fyrst og fremst notaðar til þess að slá ryki í augu fólks í þessari umræðu, í þessari ákafaumræðu til þess að gera okkur eins og Svía o.s.frv. Fullyrðingarnar um að það sé sparnaður byggjast fyrst og fremst á því að það verður breytt um skattinnheimtu, ríkiskassinn fær minna í skráningargjöld og þess háttar en áður. En hann fer bara aðra leið eins og ég benti á áðan í umræðunni um bifreiðagjöldin að var þegar farið að undirbúa. Það voru fyrstu lög krataríkisstjórnarinnar, bráðabirgðalögin um að leggja á bifreiðagjöld. Þá var þegar farið að undirbúa að koma þessum málum í gegn og hirða af bifreiðaeigendum mikið meira fé en talað er um að spara hér. Þannig eru heilindin í þessari umræðu.

Það er um ýmislegt fleira talað. Í sambandi við sparnaðinn á náttúrlega að sparast hópur af mönnum. Og eitt til viðbótar, sem ég hef ekki almennilega skilið, og það er að þetta kerfi sé mikið heppilegra í sambandi við tölvurnar. Það hefur aldrei komið útskýring sem ég hef getað áttað mig á í sambandi við að það væri orðið svo auðvelt að skipuleggja bifreiðaskráninguna alla saman í gegnum tölvur með þessu nýja kerfi, en það væru einhverjir erfiðleikar með því gamla.

Ég hélt að með því að tekist hefur að skipuleggja og sjá um með handvinnunni sem unnin hefur verið í Bifreiðaeftirlitinu ætti að vera hægt með tölvunum að koma því líka áleiðis. Sú röksemdin er kannski hvað lélegust af öllum að það sé illmögulegt að nota tölvur við vinnu í kringum skráningu og númeraskipti með gamla kerfinu, en alveg sérstaklega gott með því nýja.

En manni er sagt um tölvurnar að þær skili næstum aldrei öðru en því sem í þær er matað og það fari bara eftir því hvernig starfsliðið við tölvurnar er hverju þær skila. Það er oft sagt: Tölvan sagði þetta, gerði þessa vitleysu o.s.frv. En vitaskuld er það ekki af öðru en því að sá sem á bak við hana var, sá sem mataði hana, hafði ekki vald á því að skaffa henni réttar upplýsingar.

Ég vil endurtaka að ég teldi mjög miður, þrátt fyrir það og jafnvel þó það yrði nokkur sparnaður af númerabreytingum, að fella niður það séreinkenni okkar að hafa héraðanúmer. Mér er kunnugt um að eitt ríki í Evrópu, það má vera að þau séu fleiri, eitt smáríki í Evrópu, hefur andæft gegn því að fara inn í stóru fjölskylduna, verða alveg eins og hinir. Það er Lúxemborg. Þeir eru enn þá með svipað númerakerfi og við. Ég fór út til Lúxemborgar í sumar og fékk mér þar bíl og ég fann ekki fyrir því að það skapaði okkur nokkra erfiðleika að ferðast á þessum bíl nema síður væri. Vegna þess að við vorum á bíl sérmerktum og öðruvísi en þau fínu númer sem ég var að sýna áðan gekk okkur í mörgum tilfellum miklu betur. Þarna voru Lúxemborgarar á ferð og maður fann fyrir því að það var borin ákveðin „respekt“ fyrir þessum bíl fram yfir það sem átti sér stað gagnvart flatneskjunni. En því miður. Maður heyrir að Efnahagsbandalagslöndin geti varla þolað Lúxemborg þetta frelsi og leggi sig nú fram í því að fá Lúxemborg til að fella þessa númeragerð sína niður og fara inn í kerfið. Er nú nema von að við viljum hlaupa á eftir?

Annar þátturinn er um að breyta um eignaraðild að Bifreiðaeftirliti ríkisins. Þó ég skilji alls ekki samhengið í því fylgir þeirri hugmynd umræða um að gera heilmikið fyrir Bifreiðaeftirlit ríkisins. Hér fylgir, eins og hv. þm. munu sjálfsagt hafa séð, mikið af teikningum sem er ekki algengt í þingskjölum. Það eru teikningar um hvað skuli gera í sambandi við bifreiðaeftirlit á Íslandi ef það skyldi takast að breyta um eignaraðild á Bifreiðaeftirlitinu. Þetta eru skrýtnar röksemdir.

Getur verið að einhverjir aðilar hafi á undanförnum árum séð sér hag í því að takmarka fjármagn til Bifreiðaeftirlits ríkisins, standa í vegi fyrir því að þessi stofnun yrði byggð eðlilega upp svo hún gæti sinnt þeirri þjónustu sem æskileg er við bifreiðaeigendur í landinu? Maður hlýtur að fá þá tilfinningu þegar maður les þetta plagg og heyrir málflutninginn í kringum þá nauðsyn að breyta nú um eigendur að Bifreiðaeftirlitinu. Í sjálfu sér er ég ekki á móti því að það verði stofnað sérstakt fyrirtæki um bifreiðaeftirlitið, en ég sé engin rök fyrir því að það hafi verið beðið eftir því og það séu rök fyrir því að þetta hljóti að breytast með því að það verði eigandabreyting.

Aðilarnir sem mikið er talað um nú. Hann er kallaður óskaplega fínu nafni þessi hópur sem talað er um. (Dómsmrh.: Það eru nú bara bifvélavirkjar, Skúli minn.) Ja, bara. (Dómsmrh.: Sem héraðshöfðingjum finnst nú líklega ekki merkilegt.) Það er mikið meira en bara bifvélavirkjar. Bifvélavirkjar eiga skilið mikið stærra orð en „bara“. Jú, jú, jú, jú. Hagsmunaaðilar. Ætli það mundi ekki verða sagt um þennan hóp? — Ekki þennan? Ég verð líkast til að fara í að lesa hvað hér er um sagt. (Dómsmrh.: Það skyldi nú þurfa að koma yfir þingmanninn að þurfa að lesa frv.) Hann er sjálfsagt búinn að lesa það of oft.

Jú, jú. „Nefndin hefur kannað áhuga hagsmunaaðila“, eins og ég nefndi áðan, hæstv. ráðherra. Það stendur í frv. og kannski ráðherra hafi ekki lesið það nógu vel. Það stendur hér. Ekki er rétt að bera það á þingmenn að þeir lesi illa frumvörp þegar ráðherrar vita ekki sjálfir hvað hefur staðið þar. Það stendur: „Nefndin hefur kannað áhuga hagsmunaaðila á því að gerast hluthafar í Bifreiðaskoðun Íslands hf.“ og „Nefndin telur ljóst að aðilar innan Bílgreinasambandsins, tryggingafélög, Félag bifvélavirkja og Félag ísl. bifreiðaeigenda muni fúsir til að leggja fram nægjanlegt hlutafé á móti hlut ríkissjóðs eins og hann verður ákveðinn.“ Hagsmunaðilar, ég undirstrika það enn á ný.

Jú, ég geri mér ekki alveg grein fyrir því að þarna sé nema einn hópur manna, einn hópur í þessum hóp sem er beinn hagsmunaaðili að Bifreiðaskoðun Íslands og vitaskuld er það Félag ísl. bifreiðaeigenda. Ég sé ekki að tryggingafélög eða Bílgreinasambandið séu frekar hagsmunaaðilar að þessum málum en bara bensínsalarnir. Þetta eru viðskiptaaðilar við bíleigendur og ég sé ekki nein rök fyrir því af hverju ekki er kallað á olíufélögin til að gerast hluthafar í þessu. Það eru allar líkur fyrir því að þá mundi vera hægt að byggja miklu stærri höll. Þeir eru hagsmunaaðilar. Þeir hafa viðskipti við bílana. Ég sé ekki að tryggingafélögin geti talist hagsmunaaðilar í sambandi við bifreiðaskoðun. Þeir eru ekki aðrir aðilar í sambandi við bílrekstur en að hafa sjálfdæmi um að leggja gjöld á bifreiðaeigendur. Einn af þeim fáu hópum í þjóðfélaginu sem mega fella gengi sjálfir, hækka verðið hvenær sem er. Ég sé ekki rök fyrir því að Bílgreinasambandið eigi frekar en þessir aðilar sem ég nefndi, tryggingafélög, að vera hluthafar þarna. En gott og vel. Þeir hafa verið til kallaðir. Og eru líkur fyrir því að þessir aðilar, þó það geti vel verið að þeir starti vel, komi í framtíðinni til með að standa betur að bifreiðaeftirlitinu en ríkið hefur gert hingað til? Og hvaða trygging er fyrir því, þó að það séu loforð um það hér í frv., að Bifreiðaskoðun Íslands sinni bifreiðaskoðun á svipaðan máta og Bifreiðaeftirlit ríkisins hefur gert á undanförnum árum og úti um land? Ef við trúum plagginu og teikningunum getur verið að það verði komið upp sæmilegu skoðunarkerfi fyrst um sinn, en þegar þessi mál þróast höfum við enga tryggingu fyrir því að það verði áfram gott. Það er engin trygging fyrir því samkvæmt þessu frv., jafnvel þó að tekið sé tillit til brtt. nefndarinnar, að skoðun verði sinnt út um land. Og ég fullyrði að þó að hér sé nefnt Bílgreinasamband er þar ekki verið að „presentera“ skoðun bifreiðaverkstæða úti um land. Ég er ansi hræddur um að þeir sem túlka skoðun Bílgreinasambandsins, jafnvel tryggingafélaganna, séu svipaður hópur, svipaður fámennishópur og greiddi atkvæði fyrir alla verslunarmenn, þ.e. kaupmenn og samvinnufélög, í kaupdeilunni á dögunum, það sé fámennishópur sem segi að þetta sé skoðun þessa sambands o.s.frv. en er á allt, allt annan veg.

Svo á nú á síðustu dögum þingsins að leggja til að gengið verði frá lögum um Bifreiðaeftirlit ríkisins og samþykkt að það verði fært í hendur nýrra eigenda og það samþykkt án þess að nein trygging sé fyrir því að það taki að sér skoðun á bifreiðum landsmanna, án þess að það sé nokkur trygging fyrir því, eða líkur á því má nærri því segja, að þeirri skoðun verði sinnt af neinni alvöru nema hér í Reykjavík. Það sem okkur er sýnt fyrst og fremst í þessu frv. og grg. eru teikningar af bifreiðaskoðunarstöð sem á að byggja á höfuðborgarsvæðinu. (EgJ: Hún er fyrir allt landið.) Hún er fyrir allt landið, segir hv. þm. Egill Jónsson, og það eru mestar líkur til að þannig verði. En ætli það séu ekki nokkuð margir sem þyrftu að láta skoða bílana sína austur í Nesjum, austur á Höfn í Hornafirði og jafnvel vestur á Snæfellsnesi? Og ætli það séu ekki margir sem teldu það óeðlilegt að þessi þjónusta færist hingað til Reykjavíkur meira og minna? Það er hægt að koma með fjöldann allan af málefnum og færa rök fyrir að þeim yrði miklu betur sinnt ef allt yrði fært hingað til Reykjavíkur. En er það vilji almennings í landinu að svo verði gert? Ekki hef ég trú á því að hv. þm. Egill Jónsson sé á þeirri skoðun. Þegar verið er að gera hluti eins og að breyta eignarformi á Bifreiðaeftirliti ríkisins á það vitaskuld að vera eitt af grundvallaratriðum þess að þar sé ekki, þó að einhvers staðar verði stigið spor fram á við, verið að stíga spor aftur á bak á öðrum stöðum í landinu. Ég tel þess vegna að nauðsynlegt hefði verið að þessi mál hefðu verið skoðuð miklu betur en gert hefur verið áður en ætlast er til að þetta frv. verði að lögum.

Það kom fram í ræðu frsm. í gærkvöld að ein rökin fyrir því að breyta um eignaraðild að Bifreiðaeftirliti ríkisins væri að það mætti gera ráð fyrir að þjónustan yrði sveigjanlegri, mennirnir yrðu meira þjónustusinnaðir. Ég hefði kannski getað búist við því að heyra þessa skoðun frá þeim hóp sem er kallaður últrafrjálshyggjuhópur, en að heyra fullyrðingu á þennan veg frá hv. þm. Jóhanni Einvarðssyni, því bjóst ég aldrei við. Ég held að það sé svipað með þetta mál og tölvurnar að það fer sjálfsagt mikið eftir þeim sem stjórnar hverju fyrirtæki hvernig sveigjanleikinn og þjónustulundin er. Ég væri a.m.k. tilbúinn að fela hv. þm. Jóhanni Einvarðssyni forustu í hvaða fyrirtæki sem væri, vitandi um að hann væri þjónustusinnaður. (JE: Get ég fengið þetta skriflegt?) Ég mundi geta gefið hv. þm. þetta skriflegt, já, ef hann óskar eftir því. Og ég hefði líka óskað jafnvel eftir því að fá skriflegt frá hv. þm. hvort hann mundi verða minna þjónustusinnaður ef hann stjórnar ríkisfyrirtæki en ef hann stjórnaði sínu eigin einkafyrirtæki. Ég held að þetta sé sá allra mesti útúrsnúningur og þau aumustu rök sem maður hefur lengi heyrt.

Þó að hv. stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar hafi ekki mikinn áhuga fyrir því að koma málum áfram, sinni því lítið sumir hverjir að hugsa um að greiða atkvæði og koma málum ríkisstjórnarinnar áfram, ætla ég ekki að eyða mikið lengri tíma í umfjöllun um þetta mál að sinni, en ég vænti þess að deildarþingmenn skoði í sinn eigin barm og þegar þeir fara að hugsa svolítið um þetta mál hvort það sé allt rétt sem dembt hefur verið yfir almenning í fjölmiðlum frá hendi þeirra manna sem hafa lagt sig fram í að telja mönnum trú um að það væri einhver nauðsyn að breyta þessum hlutum, breyta kerfinu, breyta númerakerfinu og breyta eignarréttinum.

Ég tel að þau rök sem þeir hafa lagt fram máli sínu til stuðnings séu mjög vafasöm. Ég tel aftur á móti að það séu mörg rök sem hníga eindregið að því að við eigum ekki að fella niður það númerakerfi sem við búum við. Við eigum að hafa reisn til að vera svolítið öðruvísi en aðrir. Við eigum ekki að vera hrædd við það þó að einhverjir brosi að okkur út af því að við séum með öðruvísi númer en Svíar og Danir. Það er óskaplega notalegt að fá slíkt bros. Mér finnst ákefðin í þessu máli vera svipuð og á sama veg og ég sagði áðan um að allir ættu að heita Jónar, allar Guðrúnar eða þá á hinn veginn að við leggðum niður föðurnafnið okkar og færum í danska „systemið“, að heita Hansen og Jensen, Bergström og svoleiðis. Það er ekki nokkur vafi að það væri miklu betra að beita tölvunum í því kerfi. Það er nú líkast til! Margfalt auðveldara — Jónsen, Hansen — en búa við það að heita Alexandersson, Einvarðsson o.s.frv.

Og alveg er það eins með hinn þáttinn, að ef vilji er fyrir hendi að efla bifreiðaeftirlitið sé ég enga ástæðu til að breyta um eignarrétt á Bifreiðaeftirliti ríkisins. Það er meira að segja búið að teikna hús og teikna stöð og menn eru komnir niður á hvernig er best að hafa skoðunina. Ég sé ekki nokkur rök fyrir því að það væri erfiðara og verra að skoða bíla í stöðinni þó að þetta fyrirtæki heiti og verði áfram Bifreiðaeftirlit ríkisins.