12.11.1987
Sameinað þing: 17. fundur, 110. löggjafarþing.
Sjá dálk 938 í B-deild Alþingistíðinda. (601)

83. mál, nýting á kartöflum

Flm. (Guðni Ágústsson):

Hæstv. forseti. Sú till. til þál. sem hér er lögð fram skýrir sig að mestu sjálf. Ég vænti þess að hv. alþm. þekki það vandamál sem hefur ríkt í þessari atvinnugrein nú um nokkurt skeið. Það samræmist kannski ekki anda þessarar tíðar að flytja till. um nýtingu á auðæfum, hvort heldur eiga í hlut matvæli eða veraldlegir hlutir. Bruðlið og sóunin í okkar heimshluta kann að verða mannkyninu hættuleg áður en yfir lýkur.

Íslendingar hika ekki við að leyfa innflutning á matvælum og bjóða hann til sölu þótt dagstimpill sé löngu fallinn úr gildi eins og menn hafa væntanlega séð með eigin augum eða þá í ágætum fréttatímum í Ríkissjónvarpinu. Við flytjum inn matvörur jafnvel með rotvarnarefnum sem ekki standast okkar hollustulög. Bruðl okkar birtist ekki bara í því að henda kartöflum, heldur einnig í því, eins og fram kom í blaði í gær, að kaupa dýr fíkjutré, tvö tré í Flugstöð Leifs Eiríkssonar fyrir 1700 þús. kr. með lömpum og fylgidýrum. Milljóna króna gróðurævintýri í innflutningi á fíkjutrjám og enn fremur á kartöflum þrátt fyrir það að allar geymslur séu fullar.

Í umræðunni um hið mikla kartöflumagn og nýtingu á þessum verðmætum hefur verið bent á möguleika sem ber að kanna frekar. Fyrir liggja kannanir og Iðntæknistofnun hefur þegar hafið vinnu við framleiðslu á réttum úr kartöflum til manneldis og lofar það góðu.

Þessi tillaga beinist fyrst og fremst að því að ríkisstjórnin láti kanna sérstaklega þær ábendingar um nýtingu sem hafa komið fram nú í haust og við bendum þar á fjórar leiðir:

Að vinna kartöflur og nýta þær til fóðurs. Að nýta kartöflur til iðnaðar.

Að framleiða úr kartöflum ýmsa rétti til manneldis eins og þegar mun vera í þróun hjá Iðntæknistofnun.

Að kanna hvort útflutningur geti komið til greina og þá hvernig staðið yrði að honum með sem hagkvæmustum hætti. Nokkur lönd hafa verið nefnd í þessu sambandi, svo sem Svíþjóð, Norður-Noregur og Finnland, þá með matarkartöflur í huga.

Enn fremur veltum við upp þeirri hugmynd, sem einnig er rædd og kartöflubændur munu nú vera að skoða, að reyna stofnrækt og útflutning á útsæði, jafnvel á þessum vetri, sem ekki er útilokuð hugmynd.

En af því að ég minnist á þessar leiðir, þá hefur ágætur maður í haust skrifað í Morgunblaðið greinar af þekkingu um hvað mætti gera við kartöflur til að nýta þær og, með leyfi forseta, ef ég má vitna í greinar Eriks Klonofsky sem er pólskrar ættar. Hann er verkfræðingur og hefur unnið að þessum málum hér. Hann segir um iðnaðarframleiðsluna að kartöflur séu víða mikið notaðar í etanól eða vínanda, kartöflumjöl, kartöflusýróp o.fl. Við þekkjum það að áfengislögin banna hér framleiðslu á því þannig að þessi möguleiki er kannski ekki fyrir hendi í dag, en frá þessari framleiðslu, ef um vínandaframleiðslu væri að ræða, þá kemur úrgangur sem er gott fóður fyrir búpening.

Önnur tegund iðnaðarframleiðslu sem hann minnist á er kartöflumjöl og kartöflusterkja. Kartöflur eru einnig notaðar til framleiðslu á kartöflusýrópi sem er notað í sælgætisiðnaði, í sultugerð, líkjöraframleiðslu o.fl. Einnig er framleiddur þrúgusykur úr kartöflum og er hann notaður í vefjariðnaði, límframleiðslu og efnaiðnaði.

Kartöflur til fóðurs eru orkuríkar og hafa hátt fóðurgildi, en nota þarf þær með öðrum fóðurefnum til þess að jafnvægi ríki milli eggjahvítu og kolvetnis í fóðrinu. Þær meltast vel hjá svínum eftir suðu, en ekki þarf að sjóða þær fyrir jórturdýr nema hætta sé á eitrun í kartöflunum. Þarna er athyglisverð leið að nýta þær hér í svín og sem dæmi mundu 4000 tonn af kartöflum, ef þau væru nýtt í svín, gefa af sér kjöt af 4000 grísum sem væru 100 kg hver þannig að þarna er leið til að nýta kartöflur og spara innflutt fóður.

Enn fremur hef ég nýlega heyrt að menn sem hafa stofnað áburðarverksmiðju þar sem lífrænn áburður verður framleiddur af möðkum á Hvolsvelli telji það grundvöll að nýta kartöflur til eldis á möðkunum.

Kartöflur til almennrar neyslu eru kannski stærsti kosturinn sem við eigum eigi að síður og eigum að íhuga mjög. Iðntæknistofnun hefur bent á leiðir og það er vitað mál að hér er mikið flutt inn af snakki og ýmsum vörum sem iðnaðarframleiðsla úr kartöflum gæti komið í staðinn fyrir. Eins er það þurrkuð kartöflustappa sem er seld í pökkum og enn fremur að setja kartöflur í duft. Það er möguleiki. Og síðan ýmsir réttir, kartöflulummur o.fl., sem gætu orðið hér vinsælir ef vel tækist til.

Ég tel að hér sé um stórmál að ræða vegna þess að samstaða bændanna sem hafa stundað þessa ræktun, eins og kemur fram í grg., hefur brostið í góðærinu og þeir standa nú veikir fyrir. Auðvitað er það spurningin, ef skipulagsleysið ríkir áfram, hvort þeir halda áfram við þessa iðju. Það væri þá illa farið ef þeir ágætu matvælaframleiðendur hyrfu frá sínum búskap.

Enn fremur er það íhugunarefni, og ég vonast til að hæstv. ríkisstjórn hafi manndóm til að taka á því, eins og kemur fram í grg., að nú eru flutt inn 2000–3000 tonn af kartöflum til framleiðslu á „frönskum kartöflum“. Það mundi muna miklu ef þessi innflutningur yrði takmarkaður um sinn og íslenskar gæðakartöflur nýttar í þessu skyni. Ég skil raunar ekki ástæðu þess að menn skuli ekki meta meir hagsmuni bændanna sem þarna eiga í hlut en heildsalanna sem kannski beita þar miklum þrýstingi og hafa áhrif á að þetta fær að viðgangast. Ég hygg að fæstar þjóðir í veröldinni mundu líða það að fluttar væru inn erlendar kartöflur ef allar geymslur þeirra væru fullar af kartöflum samtímis. Þó viðgengst það eins og er hér að innflutningur á sér stað sem nemur þetta miklu magni.

Ég fagna því að hæstv. forsrh. sést hér í salnum sem foringi ríkisstjórnarinnar. Ég treysti honum til að beita sér í ríkisstjórninni fyrir því að þetta mál verði tekið til skoðunar. Ég veit um hug hæstv. landbrh. til þessa máls. Það eru miklir hagsmunir þjóðarinnar í veði, ekki síst í kjördæmi hæstv. forsrh. Heilt þorp hefur byggst þar upp í kringum þessa atvinnugrein og þetta hefur einnig orðið aðal- og aukabúgrein hjá mörgum ágætum bændum þar sem víðar.

Ég vænti þess að þessi þáltill. fái skjóta meðferð í þinginu og hún mæti skilningi og velvilja hæstv. ríkisstjórnar.