23.11.1987
Sameinað þing: 20. fundur, 110. löggjafarþing.
Sjá dálk 1120 í B-deild Alþingistíðinda. (723)

91. mál, jarðgangaáætlun

Steingrímur J. Sigfússon:

Virðulegur forseti. Sú tillgr. sem hér er til umfjöllunar er ekki löng, sem sagt svohljóðandi:

„Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að leggja fyrir yfirstandandi þing fullmótaða langtímaáætlun um gerð jarðganga.“

Ástæðan fyrir því að tillgr. er ekki lengri er einfaldlega sú að málið er á því stigi að það þarf ekki fleiri orð um það að hafa. Þetta mál á sér þann aðdraganda og er orðið þannig unnið af hálfu ýmissa aðila að mönnum er ekkert að vanbúnaði að taka um það ákvörðun. Það liggja fyrir að mínu mati öll þau gögn sem þurfa að liggja fyrir þegar löggjafinn gengur endanlega frá sinni langtímastefnumörkun í þessu efni. Þá er spurningin kannski fyrst og fremst sú: Telja menn þörf á því að um þetta sé mörkuð langtímastefna eða ekki? Ég er þeirrar skoðunar og mér hefði þótt vænt um ef maður hefði heyrt frá fleiri hv. þm., hvort þeir finnast ekki eitthvað fleiri en þeir sem hafa talað í umræðum um þessa till. Ég held jafnframt að málið liggi þannig að ef ekki næst samstaða um langtímastefnumörkun á þessu sviði er allt verkið í hættu. Þetta er eðli sínu samkvæmt svo stórt verkefni að það er varla hægt að reikna með því að framkvæmdir verði í gangi á sviði meiri háttar jarðgangagerðar nema á einum stað á landinu í einu. Til þess að tryggja þá sæmilegan frið og sæmilega samstöðu um slíka verkáætlun verða menn að binda hana til langs tíma þannig að þeir sem verða að sætta sig við að bíða geti sett traust sitt á markaða langtímastefnu sem segir að röðin komi að þeim.

Þetta þekkja hv. þm. frá því menn voru að undirbúa og ganga frá fyrstu langtímaáætlunum um vegagerð og ég er þeirrar skoðunar að það fyrirkomulag hafi sannað ágæti sitt. Ég er þess vegna alveg viss um að hafi hv. þm. Vestfirðinga og hv. þm. Austfirðinga áhuga á því að röðin komi að þeim þegar framkvæmdum við Ólafsfjarðarmúla lýkur, sem vonandi verður eftir þrjú ár, ættu þeir að gerast eindregnir talsmenn þess að Alþingi gengi frá því með því að setja niður langtímastefnumörkun á þessu sviði sem um gæti skapast pólitísk samstaða og friður.

Ég þarf í sjálfu sér ekki að hafa mörg orð um nytsemd þess að menn taki á á þessu sviði. Þau hef ég margoft haft hér um þetta mál í fyrri tillöguflutningi. Ég stilli mig þó ekki um að nefna, vegna þess að ýmsar nýjar upplýsingar hafa komið fram þar um, að þegar verið er að þrátta um arðsemi samgöngubóta samanborið við eitthvað annað í þjóðfélaginu kemur ævinlega í ljós að menn vanmeta arðsemi samgöngubótanna þrátt fyrir allt. Þó að menn hafi þann frasa gjarnan á vörunum, eins og sagt er, að engin fjárfesting sé jafnarðbær og samgöngubætur kemur engu að síður í ljós að yfirleitt vanmeta menn gildi þess að byggja upp góðar samgöngur. Það sem menn verða að muna eftir alveg sérstaklega, þegar reynt er að bera saman þær aðstæður sem mundu skapast þegar jarðgöng væru komin t.d. um miðbik Vestfjarðanna og Austfjarðanna, er að taka inn í myndina allt það óhagræði sem er af núverandi ástandi. Menn gleyma gjarnan öllum þeim mikla kostnaði sem því er samfara að baksa við að halda opnum fjallvegum og þeim takmörkuðu afnotum sem menn hafa af vegum sem ekki eru opnir nema kannski einn dag í viku. Menn gleyma jafnvel að taka svo augljóst mál sem orkusparnaðinn af því að keyra nokkurn veginn láréttan veg í gegnum fjöllin í staðinn fyrir að lyfta allri umferðinni fleiri hundruð metra upp í loftið með tilheyrandi orkukostnaði og sliti á ökutækjum. Þetta gera frændur okkar Færeyingar, sem hér hafa verið nefndir til sögunnar, og þeir leggja svo mikla áherslu á þetta að þeir eru að fara út í jarðgangagerð á vegarkafla þar sem fyrir er fínasti malbikaður vegur. Ástæðan er fyrst og fremst sú að sá vegur, leiðin frá Vestmannaeyjum til Þórshafnar, liggur á einum stað upp í nokkur hundruð metra yfir sjó og það er þessi fjallvegur sem þeir vilja taka af með jarðgöngum til að losna við snjómokstur, til að spara orku o.s.frv. Einhvern tíma, kannski eftir 20 ár, verðum við Íslendingar vonandi komnir svo langt að skilningur á þessum hlutum leyfi að við náum að hugsa svona.

Ég er þeirrar skoðunar að íslenska þjóðin sé miklu fátækari en hún heldur sig vera ef hún hefur ekki efni á því að verja í framkvæmdir á þessu sviði sem svarar 120–150 millj. kr. á ári og ef hún gerir það næstu 20 árin er brýnasti vandinn á þessu sviði leystur. Það er allt og sumt sem til þarf. Þá mætti leggja ca. 1,5 km af jarðgöngum á hverju ári og ef við gerðum það í 20 ar og lengd jarðganga væri komin í 30 km hygg ég að þær framkvæmdir sem menn tala mest um á miðju Norðurlandi, Vestfjörðum og Austfjörðum væru orðnar að veruleika. Þetta mál er í raun og veru ekki stærra en þetta þrátt fyrir allar draugasögurnar um hinn óhemjulega kostnað sem sé samfara jarðgangagerð. Það kemur enda í ljós, þegar málið er skoðað, að þetta yrði hvorki í fyrsta né síðasta sinn sem menn ráðast í fjárfrekar framkvæmdir á sviði samgöngumála á Íslandi. Eðli málsins samkvæmt hljóta ákveðin verkefni þar að vera dýrari en önnur og það eru auðvitað jarðgöngin. En þau breyta líka miklu fyrir þá sem þeirra eiga að njóta.

Ég legg á það mikla áherslu, herra forseti, að þetta mál verði afgreitt og ég vona að sú nefnd sem fær það til umfjöllunar og hv. þm. geri upp hug sinn í þessum efnum. Það er búið að tala nóg. Það er búið að afla allra upplýsinga sem til þarf. Það er ekkert annað eftir en að taka ákvörðun.