Umfang skattsvika á Íslandi.
Jón Gunnarsson (Sf):
Frú forseti. Ég vil byrja á því eins og aðrir hafa gert að þakka fyrir þá skýrslu sem hér er lögð fram. Það er alveg auðséð að í hana hefur bæði verið lögð mikil vinna og einnig verið talsvert mikill metnaður til að skila góðu verki.
Þó vekur athygli mína að nefndin sem vann þessa góðu skýrslu fékk ekki alla þá útreikninga sem hún bað um og hlýtur að vera full ástæða til að spyrja hvernig standi á því. Á nokkrum stöðum í skýrslunni kemur fram að nefndin ætlaði sér að bera saman við upplýsingar sem fram komu um skattsvik í sambærilegum athugunum á árunum 1986 og 1993. Nefndin varð að hverfa frá því markmiði og í skýrslunni segir, með leyfi forseta:
„Í upphafi starfs nefndarinnar var ákveðið að bera saman niðurstöður úr fyrri skýrslum á grundvelli samanburðar úr þjóðhagsreikningum. Í fyrri skýrslum voru borin saman svokölluð ráðstöfunaruppgjör og framleiðsluuppgjör landsframleiðslu og var mismunurinn túlkaður sem líklegur undandráttur. …
Upphafleg áform nefndarinnar um að bera áfram saman áðurgreindar stærðir til þess að meta umfang vanframtalinna tekna gengu ekki eftir. Lagði hún til að Hagfræðistofnun Háskóla Íslands yrði fengin til að gera slíka úttekt en fjármálaráðuneytið taldi rétt að reynt yrði til þrautar að vinna verkið ásamt Hagstofu Íslands, m.a. með tilliti til samanburðar við fyrri kannanir. Hagstofa Íslands hafði tekið við ýmsum verkefnum sem Þjóðhagsstofnun hafði áður með höndum, m.a. að gera þjóðhagsreikninga. Hjá Hagstofu Íslands kom fram að vandkvæðum væri háð að útvega umbeðin gögn. Engin gögn bárust því frá Hagstofu Íslands og ber nefndarstarfið þess merki. Í ljósi þess að ekki yrði unnt að fá gerða hagfræðilega úttekt á umfangi skattsvika var horfið að því ráði að byggja ályktanir um umfang skattsvika á fyrri úttektum.“
Við verðum því að hafa þá staðreynd í huga þegar við berum saman það sem fram kemur í skýrslunni og eldri skýrslum um sama mál. Rétt er þó að spyrja: Finnst hæstv. fjármálaráðherra þetta allt í lagi, þarf ekki að gera þarna bragarbót á? Hvað veldur því að Hagstofan getur ekki sinnt þessu verkefni?
Nefndin telur á grundvelli þeirra gagna sem hún hafði að dregið hafi eitthvað úr umfangi hefðbundinna skattsvika, gamaldags skattsvika eða klassískra, eins og hæstv. fjármálaráðherra sagði, og stunduð hafa verið lengi, þ.e. að vantelja fram tekjur, oftelja fram gjöld eða stunda svarta atvinnustarfsemi en aukning hefði aftur á móti orðið á skipulögðum, vandlega undirbúnum skattsvikum og skattasniðgöngu. Við höfum þó ekki töluleg gögn fyrir þeirri niðurstöðu nefndarinnar. Eins og sagði áðan byggir sú niðurstaða ekki á hefðbundnum útreikningum þar sem reiknað er út hvernig skattsvik gætu litið út.
Við lestur skýrslunnar sést að skattsvik hafa breyst í eðli sínu. Í stað tilviljanakenndra svika einstaklinga sem koma upp vegna þess að tækifæri virðist vera til þess að nýta sér einhverjar smugur eða stunda skattundandrátt virðist þetta frekar vera orðin regluleg og skipuleg brotastarfsemi og við hljótum að þurfa að velta því fyrir okkur hvernig sú breyting hefur orðið. Eðli skattsvikanna hefur því breyst og nauðsynlegt að skattyfirvöld og eftirlitsaðilar séu í stakk búnir til að takast á við breytta tíma.
Þrátt fyrir breytingarnar eru hin svokölluðu hefðbundnu skattsvik langviðamest og nema 18–24 milljörðum kr. af hinum áætluðu 25–34 milljarða kr. skattsvikum, þ.e. nefndin kemst að þeirri niðurstöðu að 18–24 milljarðar af hinum 25–34 milljörðum liggi í svartri atvinnustarfsemi og öðrum vanframtöldum tekjum.
Samtals skattsvik upp á 25–35 milljarða kr. eru ekki litlir fjármunir og höfum í huga að þetta er áætluð upphæð skatttekna sem þeir sem ættu að borga skatta samkvæmt gildandi skattalögum koma sér undan að greiða á ári hverju.
Berum þetta aðeins saman við nokkrar lykiltölur úr rekstri ríkisins. Skattar og tekjur af hagnaði einstaklinga samkvæmt síðustu fjárlögum námu 73 milljörðum kr. Hærri talan í niðurstöðum nefndarinnar er upp undir helmingur af öllum sköttum og tekjum og hagnaði einstaklinga samkvæmt síðustu fjárlögum. Þetta er ekki langt frá því sem menn telja sig fá fyrir Símann ef þeir selja hann, við erum að tala um eina símasölu á ári eða upp undir það. Þeir aðilar sem svíkja undan skatti eru ekkert annað en laumufarþegar í samfélagi okkar og aðrir bera þá þyngri byrðar en ástæða er til vegna hegðunar hinna.
Að endingu vil ég taka undir spurningu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur sem hún lagði fram og nauðsynlegt er að fá svör við og einnig að skýrslan verði send hv. efnahags- og viðskiptanefnd til umfjöllunar og við tökum hana síðan til 2. umr. en látum þetta ekki verða lokaumræðu um skýrsluna.
