skyldur erlendra fyrirtækja og starfskjör starfsmanna þeirra.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp um réttindi og skyldur erlendra fyrirtækja sem senda starfsmenn tímabundið til Íslands og starfskjör starfsmanna þeirra. Ég vil fyrir það fyrsta lýsa því yfir að ég fagna því að þetta frumvarp skuli loks komið fram. Ég hygg að umræða undanfarinna mánaða hafi leitt í ljós að mikil og rík þörf hafi verið á því að lög og reglur um vinnumarkaðinn yrðu skýrð og jafnvel hert, sérstaklega hvað varðar erlenda starfsmenn sem eru komnir hingað til lands.

Við í Frjálslynda flokknum höfum verið mjög framarlega í þessari umræðu nú um margra mánaða skeið. Það má segja að umræðan hafi farið á fulla ferð þegar lögin um svokallaða frjálsa för launafólks voru samþykkt frá hinu háa Alþingi í lok apríl sl. Þau lög tóku gildi 1. maí sl. og þá þegar vöruðum við mjög sterklega við því að leyfð yrði frjáls för launafólks frá svokölluðum nýjum aðildarríkjum Evrópusambandsins — ein tíu ríki ef ég man rétt, öll frekar fátæk ríki í Austur-Evrópu sem gengu í Evrópusambandið árið 2008. Við hefðum viljað nýta okkur það ákvæði í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið að frjálsri för launafólks frá þessum löndum yrði frestað a.m.k. til 2009 eða 2011. Þannig hefði okkur Íslendingum, íslenskum stjórnvöldum og íslensku þjóðfélagi, gefist tími til að búa okkur undir það sem augljóslega mundi gerast. Hér var þensluástand en í mörgum af þessum löndum mikið atvinnuleysi. Við vissum það af reynslunni frá nágrannalöndunum, sem höfðu opnað landamæri sín strax árið 2008, til að mynda Stóra-Bretland, að ef við Íslendingar mundum velja þessa leið, þ.e. að opna alveg fyrir frjálsa för, yrði hætt við því að hingað mundi streyma mikill fjöldi útlendinga. Við í Frjálslynda flokknum höfðum strax uppi miklar efasemdir um að íslenskt þjóðfélag væri hreinlega búið undir þetta.

Ég hygg, virðulegi forseti, að reynslan hafi sýnt að við höfðum rétt fyrir okkur. Íslensk stjórnvöld og íslenskt þjóðfélag voru ekki búin undir þetta, því miður. Það hefur að mörgu leyti skapað bagalegt ástand. Það hefur greinilega komið fram í umræðunni og í fjölmiðlum nú í vetur að víða er ástandið óviðunandi. Við getum litið á launamálin. Við getum litið á búsetumál þeirra sem hingað eru komnir. Við getum litið á ýmis mál varðandi félagslegu hliðina, til að mynda menntamál, jafnvel heilbrigðismál og annað þar fram eftir götunum.

Ég held, frú forseti, að allir sem skoða þetta með opnum huga hljóti að sjá að það er mjög mikið til í þessu. Við í Frjálslynda flokknum höfum að sjálfsögðu haft miklar áhyggjur af því hvaða áhrif þetta mundi hafa á launakjör hér á Íslandi, hvaða áhrif þetta mundi hafa til að mynda á markaðslaunakerfið sem hefur verið byggt á Íslandi.

Þannig er málum háttað á Íslandi að við erum með samninga við launþega en þeir samningar eru þannig gerðir að lágmarkslaunin eru lág. Síðan bætist annað við lágmarkslaunin, yfirvinna, óborguð yfirvinna, önnur fríðindi og annað þar fram eftir götunum, sem gerir það að verkum að launin eru hærri en lesa má um í töxtum. Þetta er það kerfi sem hefur verið byggt upp á Íslandi. Þegar allt í einu kemur mikill fjöldi af fólki sem er reiðubúið að vinna í hinum ýmsu starfsgreinum á strípuðum lágmarkstöxtum, eða jafnvel undir þeim, er náttúrlega hætta á ferð. Það skapar eðlilega mjög mikla spennu og að sjálfsögðu óánægju meðal þeirra sem fyrir eru á íslenskum launamarkaði, ekki bara óánægju meðal Íslendinga heldur líka óánægju þeirra útlendinga sem þegar eru komnir hingað og hafa dvalið hér um nokkurt skeið. Að sjálfsögðu verða þeir líka óánægðir ef þeir standa frammi fyrir því að til þeirra kemur atvinnurekandi og segir: „Þú átt ekki lengur að fá 1.000 kr. á tímann, þú átt að fá 850 kr. á tímann. Ég er kominn með manneskju sem er reiðubúin að vinna á strípuðum lágmarkstaxta. Ef þú ert ekki reiðubúinn að samþykkja þetta getur þú bara farið og fundið þér vinnu annars staðar. Ég ætla að gera þetta svona.“ Við höfum heyrt dæmi um að þetta hafi einmitt verið að gerast. Það skapar auðvitað óánægju og spennu og vandamál í þjóðfélaginu. Það er bara þannig. Það er þetta sem við í Frjálslynda flokknum höfum haft mestar áhyggjur af og það er þetta sem við höfum verið að benda á í málflutningi okkar.

Nú er það því miður þannig að harkalega hefur verið snúið út úr því sem við höfum verið að segja, mjög harkalega og oft með ósvífnum hætti, t.d. af okkar pólitísku andstæðingum sem vita náttúrlega upp á sig skömmina. Þeir óttast þessa umræðu, þeir vita að þeir brugðust að verulegu leyti í vor. Þeir áttu ekki að segja já við frjálsri för launafólks frá 1. maí sl., þeir áttu að segja nei eins og við gerðum í Frjálslynda flokknum, bæði stjórnarandstöðuflokkarnir, Samfylking og Vinstri grænir, en að sjálfsögðu líka Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur. Það hefði í sjálfu sér verið ágætistæki til þess að slá á þenslu sem er nauðsynlegt miðað við þær efnahagsaðstæður sem ríkja í þjóðfélaginu. Um leið hefðum við getað opnað á að íslenskt fólk, sem í dag situr heima og getur ekki verið á vinnumarkaði vegna óréttlátra skattareglna og annarra laga sem hafa verið sett í þessum sal, gæti verið á vinnumarkaði þó að það ynni bara hlutastörf.

Við sjáum það til að mynda í verslun og þjónustu, þar hafa laun lækkað eða ekki fylgt launaþróun í öðrum atvinnugreinum. Það hefur verið bent á það — mig minnir að einn af bönkunum hafi verið að benda á það hér um daginn í fréttabréfum eða greiningarskýrslum. Laun í verslun og þjónustu og laun í byggingariðnaði hafa alls ekki fylgt launaþróun í öðrum atvinnugreinum á Íslandi. Það er bara þannig.

Virðulegi forseti. Ég talaði aðeins um vinnumarkaðinn og hvernig það hefði farið. Ég er hér með tímaritið Ísafold. Þar er grein um þetta. Í þessu nýjasta hefti Ísafoldar kemur fram hvernig brotið er á starfskjörum erlendra verkamanna. Þar skrifar erlendur verkamaður eða launþegi sem hefur fengið vinnu hjá íslensku fyrirtæki eins konar dagbók — og þetta er nýskeð, þetta er frá því nú í janúar. Hann lýsir því, maður af pólskum uppruna, hver raunveruleikinn er hjá þeim erlendu starfsmönnum sem hingað koma. Það kemur fram að skráningu er ábótavant, það kemur fram að launasamningar virðast ekki standast. Það kemur fram að fólkið er látið greiða fyrir gistingu, fólkið er látið greiða fyrir fæði langt umfram það sem eðlilegt getur talist. Fólk er látið greiða fyrir fæði þó að það eigi rétt á því að fá ókeypis fæði miðað við þau skilyrði sem það starfar við. Þetta er mjög athyglisverð lesning og ég hygg að hún segi ansi margt um það hvernig ástandið er.

Virðulegi forseti. Það frumvarp sem hér er komið fram hefði að sjálfsögðu mátt koma fyrr. Ég vænti þess að þetta frumvarp muni að einhverju leyti leiða til þess að ráðin verði bót á málum. Í því er kveðið á um ákveðna eftirlitsskyldu ef svo má segja. Vinnumálastofnun fær á hendur skyldur varðandi eftirlit. Það má spyrja hæstv. félagsmálaráðherra þeirrar spurningar hvort ekki hefði verið eðlilegra að stéttarfélögin fengju beina aðild að því að sjá til að mynda ráðningarsamninga eða þjónustusamninga, að það þyrfti ekki að fara í gegnum Vinnumálastofnun. Mér þætti vænt um að fá að heyra það, virðulegi forseti, frá hæstv. ráðherra hvernig á því stendur að þetta er ekki fært beint í hendurnar á verkalýðsfélögunum. Við í Frjálslynda flokknum höfum bent á það í málflutningi okkar að við teljum mikilvægt að verkalýðsfélögin fái heimildir til að fylgjast með því að ekki sé verið að brjóta á þessu fólki og við teljum að verkalýðsfélögin sjálf séu best fær um að sjá um þetta.

Mig langar, virðulegi forseti, aðeins til að koma inn á stjórnmálaályktun Frjálslynda flokksins sem var samþykkt á landsþingi fyrir viku. Mig langar að lesa hana upp svo að hlutirnir séu á hreinu því að þetta er ályktun flokksins sem var samþykkt fyrir örfáum dögum. Fjórði kaflinn, um málefni innflytjenda, hljóðar svo, með leyfi forseta:

„Frjálslyndi flokkurinn metur mikils vinnuframlag erlends fólks við uppbyggingarstarf í íslensku samfélagi síðustu missirin. Margt af þessu fólki mun dvelja hér langdvölum og ber samfélaginu skylda til að veita því stuðning og hjálp til aðlagast íslensku samfélagi, m.a. með íslenskukennslu.

Frjálslyndi flokkurinn telur afar nauðsynlegt að stjórnvöld hafi fullt eftirlit með komu erlends verkafólks inn á vinnumarkaðinn og tryggi að réttur þess sé virtur og aðbúnaður mannsæmandi.

Flokkurinn telur að fólk sem hingað kemur eigi að geta notað sína menntun og fagþekkingu á innlendum vinnumarkaði, enda sé fullgildum skírteinum framvísað.

Frjálslyndi flokkurinn mun þó beita sér fyrir að undanþága sú, sem samið var um í EES-samningnum, varðandi innflutning verkafólks frá aðildarlöndum EES, verði nýtt og innflutningur takmarkaður, í samræmi við ákvörðun íslenskra stjórnvalda. Yfirvöld verða á öllum tímum að hafa stjórn á því hverjir og hve margir innflytjendur koma til landsins. Jafnframt ber öllum, sem sækja hér um dvalarleyfi, að skuldbinda sig til að hlíta íslenskum lögum og stjórnarskrá.

Frjálslyndi flokkurinn varaði á Alþingi við afleiðingum þess að nýta ekki undanþáguákvæði um frjálst streymi fólks frá nýju aðildarlöndum Evrópusambandsins til landsins. Ríkisstjórnin neitaði að hlusta á þau varnaðarorð sem þingmenn Frjálslynda flokksins höfðu uppi, auk þess sem ríkisstjórnin vanrækti að marka stefnu í málefnum innflytjenda. Ekkert gerðist í þessum málum fyrr en Frjálslyndi flokkurinn hóf umræður um innflytjendamál sl. haust.

Íslenskt þjóðfélag er að breytast í fjölmenningarþjóðfélag og er afar mikilvægt að nýir borgarar aðlagist samfélaginu og kynnist menningu þjóðarinnar og tungu.“

Þetta var stjórnmálaályktun Frjálslynda flokksins sem var samþykkt á Hótel Loftleiðum fyrir viku.

Ég hygg að frumvarpið, virðulegi forseti, sem hér liggur fyrir, frumvarp um réttindi og skyldur erlendra fyrirtækja sem senda starfsmenn tímabundið til Íslands og starfskjör starfsmanna þeirra, sé a.m.k. gott skref eða ég vona það. Ég segi það með þeim fyrirvara að það á eftir að fjalla um þetta frumvarp í félagsmálanefnd þar sem ég sit, en ég hygg að þetta frumvarp sé gott skref í rétta átt til þess að tryggja að réttindi séu ekki brotin á því fólki sem hingað kemur, að verkalýðsfélögin eða yfirvöld, til að mynda Vinnumálastofnun, fái í hendur tæki til að fylgjast með því að ekki sé verið að brjóta réttindi á þessu fólki. Þannig getum við beitt okkur fyrir því að okkur takist að viðhalda markaðslaunakerfinu á Íslandi sem hefur verið byggt upp í mörg ár. Sé þetta skref í þá átt tel ég að þetta sé hið besta mál og hlýt náttúrlega að fagna því. Ég segi þó enn og aftur að frumvarpið hefði mátt koma fram miklu fyrr. Ég minni líka á að nýleg stefnumótun stjórnvalda um málefni innflytjenda hefði að sjálfsögðu líka mátt koma miklu fyrr. Okkur í félagsmálanefnd var lofað því að hún skyldi verða tilbúin fyrir 1. október sl. Hún var fyrst að koma fram núna fyrir örfáum dögum.

Ég vona að hæstv. félagsmálaráðherra taki gildar óskir okkar í stjórnarandstöðunni um það að við fáum að ræða þessa stefnumótun á Alþingi, að hæstv. félagsmálaráðherra leggi það helst fyrir þingið, til að mynda í formi skýrslu, þannig að hér geti farið fram sómasamlegar umræður um þá stefnumótun. Sú stefnumótun er að sjálfsögðu ekki fullkomin. Hún vekur upp ýmsar spurningar, sérstaklega varðandi útfærslu, kostnað og annað þar fram eftir götunum. Ég hygg að það væri mikill akkur í því fyrir hið háa Alþingi að fá að ræða þá stefnumótun í almennilegum umræðum og fá til þess góðan tíma.

Virðulegi forseti. Ég hef fylgt þessu frumvarpi aðeins úr hlaði. Ég reikna með því að það verði núna sent til félagsmálanefndar. Ég mun að sjálfsögðu fylgjast með afdrifum þess þar, bíð spenntur eftir því að fá að sjá umsagnir frá verkalýðshreyfingunni. Ég vona að þær umsagnir verði kannski aðeins meira í takt hver við aðra en var í vor þegar frumvarpið um frjálst flæði var samþykkt. Þá vöruðu ótal verkalýðsfélög allt í kringum landið mjög sterklega við því að frjálst flæði vinnuafls frá þessum nýju löndum Evrópusambandsins yrði heimilað, en Alþýðusamband Íslands, af einhverjum ótrúlegum orsökum sem ég kann ekki að nefna og tel ekki vera hlutverk mitt að reyna það, ákvað að horfa fram hjá öllum þeim umsögnum og gaf grænt ljós á að það mál yrði samþykkt.

Virðulegi forseti. Ég hef lokið ræðu minni um þetta mál að þessu sinni.