almenn hegningarlög.
Frú forseti. Hér er verið að ræða breytingu á almennum hegningarlögum og eins og komið hefur fram hefur talsverð vinna verið lögð í þetta mál innan allsherjarnefndar þar sem vinnan hófst í raun í fyrra.
Í frumvarpinu eru heilmiklar réttarbætur og ég held að ástæða sé til að draga þær sérstaklega fram og fagna þeim. Það fyrsta sem ég vil nefna er það stóra skref sem öll allsherjarnefndin leggur til að verði tekið og það er sú leið að afnema fyrningarfrest í alvarlegum kynferðisbrotum gegn börnum.
Ég vil lýsa sérstakri ánægju minni með þá þverpóliltísku samstöðu sem myndaðist í nefndinni um að taka þetta skref. Ég held að það væri farsælt ef við tækjum fleiri skref í þá átt að gera þennan málaflokk þverpólitískan. Ég vil leyfa mér að kalla þennan dag afskaplega stóran. Ég held að þetta séu ein þýðingarmestu lögin sem samþykkt munu verða á yfirstandandi þingi því að þau taka til mikilvægustu hagsmuna hvers einstaklings sem er eigin heilsa og rétturinn til að ná fram rétti sínum og upplifa réttlæti.
Ég lagði fyrst fram frumvarp um að afnema fyrningarfrest í kynferðisafbrotum gegn börnum fyrir fjórum árum. Þetta var fyrsta þingmál mitt á þinginu. Safnast hafa 23 þúsund undirskriftir til stuðnings frumvarpinu og fjöldi hagsmunaaðila hefur lýst yfir stuðningi við málið. Má þar nefna umboðsmann barna, Barnaverndarstofu, barnaverndarnefnd Reykjavíkur, stjórn Barnaheilla, Samtök um kvennaathvarf, Mannréttindaskrifstofu Íslands og nánast hverja einustu kvennahreyfingu í landinu. Það ber sérstaklega að þakka þessum aðilum og þeim einstaklingum sem barist hafa fyrir þeim réttarbótum sem við sjáum í frumvarpinu.
Það er mjög mikilvægt að þetta frumvarp taki tillit til þeirrar sérstöðu sem kynferðisafbrot gegn börnum hafa. Við vitum að einstaklingar sem verða fyrir barðinu á barnaníðingum sækja sér aðstoð og rétt sinn seint á lífsleiðinni. Samkvæmt tölfræði Stígamóta eru 40% þeirra sem leita til Stígamóta eldri en 30 ára en samkvæmt núgildandi lögum eru öll kynferðisafbrot gegn börnum fyrnd þegar einstaklingurinn er orðinn 29 ára.
Upprunalega frumvarpið gerði ráð fyrir fjögurra ára lengingu sem þýddi að þessi brot mundu fyrnast við 33 ára aldur þolandans en nú hefur náðst þverpólitísk samstaða innan nefndarinnar um að afnema fyrninguna í alvarlegustu brotunum sem lúta að börnum. Í því felast þau skilaboð að við viljum ekki láta barnaníðinga njóta þess aðstöðumunar sem þeir hafa gagnvart börnum hvað þetta varðar. Ef við höfum fyrningu í þessum málaflokki er enn hætta á að við upplifum það að sjá sýknu vegna kynferðisofbeldis gegn börnum. Það er því mjög stórt skref sem hér er verið að taka en í því sambandi ber að minnast að nú þegar eru til ófyrnanleg brot í íslenskri löggjöf. Má þar nefna mannrán, ítrekuð rán, landráð, manndráp o.s.frv. Það er mjög ánægjulegt að alvarleg kynferðisafbrot gegn börnum séu nú komin í flokk ófyrnanlegra brota. Ég held að hver einasti þingmaður geti fagnað þessari niðurstöðu en ég held að almenningur fagni henni sömuleiðis og ekki síst þeir einstaklingar sem hafa verið beittir kynferðislegu ofbeldi. Ég held að hagsmunahópar þessa málaflokks hvort sem það er Blátt áfram, Stígamót, Kvennaathvarfið, Femínistafélag Íslands eða önnur hafi líka ástæðu til að fagna. En ég vil líka nefna þá einstaklinga sem hafa komið fram í þessari umræðu og sagt sína sögu. Margir hverjir hafa lent í fyrningu. Ég held að þáttur þeirra til að ná fram þeim réttarbótum sem við erum að ná hér í dag skipti alveg gríðarlega miklu máli. Við skulum hafa það í huga að það þarf ótrúlegt hugrekki til að koma fram með sína sögu eftir að hafa verið beittur kynferðislegu ofbeldi.
Ég held að með því skrefi sem hér er verið að taka hafi réttarvernd barna í þessu þjóðfélagi verið stórlega aukin. Það er ótrúlega mikilvægt að einstaklingur sem beittur hefur verið kynferðislegu ofbeldi fái ekki þau skilaboð frá kerfinu að hann geti ekki leitað réttar síns vegna þess að tímafrestur sé runninn út. Þegar þetta frumvarp er orðið að lögum munu þessir einstaklingar ekki búa við þá stöðu, þannig að enn og aftur fagna ég þeirri breytingu sem hér er lögð fram og þeirri þverpólitísku samstöðu sem hefur náðst.
Það er líka margt annað ánægjulegt í þessu frumvarpi svo sem breytingar á nauðgunarákvæðinu. Við erum í raun og veru að sameina þrjú nauðgunarákvæði í eitt. Margir hafa talað fyrir þessu og bent á þann galla í lögum að það telst t.d. ekki nauðgun ef einstaklingi sem er þroskaheftur eða rænulaus er nauðgað. Hér verður breyting á og það er afskaplega mikilvægt. Það er líka mjög mikilvægt að benda á að sú leið sem hér er farin dregur úr vægi verknaðaraðferðarinnar. Bent hefur verið á það í umræðunni að við ættum að draga úr vægi hennar því að verndarhagsmunirnir séu í aðalhlutverki. Nauðgun er brot gegn kynfrelsi og það þarf að setja í öndvegi. Hins vegar er sú leið sem hér er farin til batnaðar og mun bæta þetta umhverfi til muna að mínu mati.
Það er líka ánægjulegt að meiri hluti allsherjarnefndar hefur bætt við sem hluta á skilgreiningu á nauðgun hugtakinu „ólögmæt nauðung“. Þetta er m.a. það sem ríkissaksóknari benti á að þyrfti helst að bæta inn í ljósi þess að það þyrfti að vera alveg tryggt að það næði yfir þá verknaði sem nauðganir eru.
Varðandi vændishluta hefur ekki náðst samkomulag um að lögfesta sænsku leiðina. Við höfum ítrekað talað fyrir því að hana beri að fara og við munum halda áfram að berjast fyrir henni. Þegar minnst er á sænsku leiðina komumst við ekki hjá því og er fullkomlega rétt að minnast á baráttu hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur fyrir þeirri leið. Hún hefur staðið mjög framarlega í ýmsum réttarbótum hvað þetta varðar og ég veit að barátta hennar fyrir því að lögfesta sænsku leiðina heldur áfram. Í þessu samhengi má einnig nefna önnur baráttumál sem hún hefur dregið fram á yfirstandandi þingi eins og svokallaða austurríska leið o.s.frv. og ég hlakka til að verða samferða henni í þeirri baráttu.
Allsherjarnefnd leggur til hækkun á kynferðislegum lágmarksaldri. Þetta er mikilvægt skref. Við erum að hækka hann úr 14 árum í 15. Danir eru með 15 ára viðmið, Svíar með 15, Bretar með 16 þannig við erum að nálgast hin Norðurlöndin hvað þetta varðar. Þessi breyting mun sömuleiðis hafa mjög praktíska breytingu samkvæmt því fólki sem starfar á þessu sviði.
Loks vil ég draga fram að verið er að þyngja refsingar fyrir kynferðisafbrot gegn börnum til muna og í fyrsta skipti erum við að setja lágmarksrefsingu fyrir kynferðisafbrot gegn börnum. Við erum að samræma refsingar fyrir kynferðislega misnotkun á börnum og refsingar fyrir nauðgun. Samkvæmt núgildandi lögum er hámarksrefsing fyrir kynferðislega misnotkun á barni 12 ár en fyrir nauðgun á fullorðnum einstaklingi frá einu ári upp í 16. Það er sérstaklega ánægjulegt að í þessu frumvarpi er tekið það skref að samræma þarna á milli þannig að þetta mun án efa hafa þær jákvæðu afleiðingar að við munum sjá réttlátari dóma fyrir kynferðisafbrot gegn börnum.
Ég vil einnig draga fram að lagabreytingar eru ekki allt. Við þurfum að hafa hugann við félagsleg úrræði. Við þurfum að huga að fræðslu fyrir heilbrigðisstarfsfólk, kennara og börnin sjálf. Allar stéttir og hagsmunaaðilar þurfa að standa saman til að ná tökum á þessum vanda, ná tökum á því ofbeldi sem því miður viðgengst í samfélagi okkar eins og öllum öðrum samfélögum.
Að lokum vil ég segja að ég tel þetta mjög góðan dag því að allir eru sammála í þessum sal að ég tel um þær góðu réttarbætur sem hér er verið að lögfesta og ég held að við munum öll hér inni halda áfram að berjast gegn kynbundnu ofbeldi. Ég vil kalla þennan dag dag réttlætis og ég er mjög stoltur af því skrefi sem þjóðþingið mun taka hér í dag.
