jöfn staða og jafn réttur kvenna og karla.
Virðulegi forseti. Við fjöllum hér um jafnréttismál í 2. umr. Það er spennandi að fylgjast með þessari umræðu af því að nú reynum við nýtt fyrirkomulag varðandi tímalengd umræðu. Ný þingsköp hafa tekið gildi þannig að nú tala allir í 10 mínútur í þessari umferð og geta svo talað í 5 mínútur í næstu. Ég held að við upplifum það strax að umræðan er miklu léttari og snarpari og við erum með hnitmiðaðri ræður. Menn komast hraðar að, það er auðveldara að reikna út hvenær maður kemst að af því að maður getur talið þá sem eru á undan á mælendaskránni og margfaldað með 10. Það er því svolítið gaman að prófa þetta form núna við þessa umræðu.
Hv. þm. Birkir Jón Jónsson sem hefur setið í félagsmálanefnd og átt hlut að málinu í vinnslu er ekki staddur í þinginu í dag en ég vil draga það fram að hann skrifar undir nefndarálitið sem er hér til umfjöllunar eins og þingmenn annarra flokka í félagsmálanefnd en þeir skrifa allir undir það án fyrirvara nema hv. þm. Pétur Blöndal. Það ríkir því almenn samstaða um frumvarpið.
Framsóknarmenn hafa unnið að þessum málum síðustu árin enda hafa ráðherrar í félagsmálaráðuneytinu verið frá Framsóknarflokknum og því byggir þetta frumvarp á þeim grunni sem við höfum lagt á síðustu árum og missirum. Í þessu frumvarpi eru mörg nýmæli, það er verið að breyta fyrirkomulaginu þannig að við vonumst til að ná meiri árangri í jafnréttismálum en við höfum alls ekki náð þeim árangri sem til stóð. Því fer víðs fjarri, virðulegi forseti. Auka á eftirlitshlutverk Jafnréttisstofu, hún á að fá ríkari heimildir til að afla gagna frá fyrirtækjum, stofnunum og félagasamtökum sem liggja undir rökstuddum grun um brot á lögunum og hún fær jafnframt heimild til að leggja dagsektir á viðkomandi aðila þangað til viðunandi úrbætur verða gerðar. Að okkar mati er mjög mikilvægt að hægt sé að beita dagsektum af því að allt of mikið hefur verið um það að falast hafi verið eftir upplýsingum og þeim ekki verið skilað, málin hafa verið látin danka og trassast og enginn árangur næst með þeim hætti.
Jafnréttisstofu á einnig að verða heimilt að leita sátta í ágreiningsmálum, hún skal vinna að forvörnum gegn kynbundnu ofbeldi, breyta hefðbundnum kynjaímyndum og vinna gegn neikvæðum staðalímyndum um hlutverk kvenna og karla. Markmiðin sem stefnt er að með þessu frumvarpi eru skýr og góð að mínu mati og okkar framsóknarmanna.
Ákvæðið um að allar stofnanir og fyrirtæki með fleiri en 25 starfsmenn setji sér jafnréttisáætlun eða samþætti jafnréttissjónarmið í starfsmannastefnu sína teljum við gott og réttmætt ákvæði. Það hefur verið svolítið umdeilt. Margir hafa talað um að þetta yrði allt of íþyngjandi fyrir fyrirtæki og stofnanir en nú þegar hafa fjölmargar stofnanir ríkisins gert slíkar áætlanir. Við teljum að stíga eigi þetta skref.
Varðandi umræðu sem hér hefur orðið um ýmis atriði eins og breytingar á skipan Jafnréttisráðs þá situr sú sem hér stendur ekki í félagsmálanefnd þannig að það er kannski erfitt að átta sig nákvæmlega á umræðunni sem þar fór fram. Ég skynja þetta svo, virðulegi forseti, að niðurstaðan sé einhvers konar samkomulag sem myndast hafi í félagsmálanefnd um breytingar á ráðinu. En það er alveg fullt tilefni til að koma með athugasemdir eins og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir gerði hér. Og ég verð að segja að svar formanns félagsmálanefndar, hv. þm. Guðbjarts Hannessonar, kom svolítið á óvart. Í svari hans komu fram skýringar á því af hverju breytt var um fulltrúa í ráðinu og teknir út fulltrúar. Þar var notað orðið „uppskrúfað“ um umræðuna, eitthvað slíkt, virðulegi forseti.
Mér finnst leitt að heyra ef þetta eru einhverjar forsendur á bak við breytingarnar og ég tek undir með hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur að vert er að íhuga þá stöðu sem komin er upp þegar við gerum breytingar sem byggja á einhverjum slíkum sjónarmiðum. En ég skil það svo að þessi niðurstaða sé einhvers konar samkomulag. Flokkarnir hafi reynt að ná saman um niðurstöðu og þeir hafi náð henni og þess vegna séu þessar breytingar gerðar. Einhverjir fengu sitt í gegn hér og aðrir annars staðar og þetta er sem sagt niðurstaðan og ég geri ekki alvarlegar athugasemdir við hana.
Hér hefur líka orðið talsverð umræða um vottunarkerfið. Það kemur fram í nefndarálitinu að nefndin hafi rætt ítarlega þann möguleika að koma á vottunarkerfi fyrir framkvæmd jafnréttisáætlana og jafnlaunakerfa hjá þeim aðilum sem lögin ná til. Svo er það rökstutt síðar að nefndin leggi til að sett verði inn ákvæði til bráðabirgða um að þetta verði skoðað mjög alvarlega. Í því bráðabirgðaákvæði, verði það samþykkt, er lögð sú skylda á herðar hæstv. félagsmálaráðherra að hlutast til um að hrinda þeirri vinnu í framkvæmd að undirbúa slíkt vottunarkerfi og miðað er við að vottunarkerfið verði tilbúið fyrir 1. janúar 2010. Það er einbeittur vilji nefndarinnar að svona vottunarkerfi komist á, svo mjög er það útskýrt í nefndarálitinu. Sagt er að gera verði ráð fyrir að breyta þurfi lögunum til að skjóta lagastoð undir vottunarkerfið og réttaráhrif vottunar og þetta kosti tíma og fjármuni o.s.frv.
Ég átta mig ekki alveg á því sem fram kom í máli formannsins, virðulegi forseti, miðað við það svar sem formaður félagsmálanefndar gaf áðan, að þessi mál hefðu verið skoðuð í tíð síðustu ríkisstjórnar og þá hefði launavottun verið skoðuð og út úr þeirri vinnu hafi komið að slíkt fyrirkomulag kostaði gífurlega háar fjárhæðir. Það má alltaf deila um hvað er hátt í því sambandi þegar svo mikilvægt mál er undir eins og 15% launamunur á milli kynjanna. Það hlýtur að vera geysilega alvarlegt mál og tilefni fyrir tugþúsundir kvenna að mæta til mótmæla í miðborginni. Við eigum þess vegna að gera allt sem við getum til að laga þá stöðu þó að það kosti einhver fjárútlát. Hv. þm. Guðbjartur Hannesson gaf í skyn að það sem nefndin væri að ræða núna væri um eitthvað annað en það sem fyrri ríkisstjórn hefði verið að skoða en ef maður les nefndarálitið kemur fram að koma eigi á vottunarkerfi, eða svo ég vitni bara beint í textann, með leyfi forseta:
„Nefndin ræddi ítarlega þann möguleika að koma á vottunarkerfi fyrir framkvæmd jafnréttisáætlana og jafnlaunakerfa hjá þeim aðilum sem lögin ná til.“
Þarna er verið að tala um jafnlaunakerfi þannig að ég sé því ekki stóran mun á þessu og því sem fyrri ríkisstjórn var að skoða nema að verið er að bæta við vottunarkerfi fyrir framkvæmd jafnréttisáætlana, ef miðað er við þau rök sem voru færð fram áðan af formanni nefndarinnar. Ég teldi því gott ef formaður nefndarinnar eða hæstv. félagsmálaráðherra Jóhanna Sigurðardóttir gætu í lok umræðunnar farið aðeins yfir þennan þátt í vottunarkerfinu, hvort það sé einhver sérstakur munur á því sem nú á að stefna að og því sem fyrri ríkisstjórn var að skoða, af því ég skildi hv. þm. Guðbjart Hannesson svo að þar væri munur á. Ég sá það ekki fyrir mér og hafði ekki áttað mig á því áður en þessi umræða hófst.
Virðulegi forseti. Það liggur mikil ástæða að baki því að við ræðum þessi mál hér. Mig langar aðeins að tæpa á nokkrum málum sem eru mikilvæg í jafnréttisumræðunni. Í fyrsta lagi er allt of mikill launamunur hér á landi. Það er 15% launamunur milli kynja. Við héldum á sínum tíma að auðvelt yrði að leiðrétta launamuninn en erfiðara að breyta viðhorfum í jafnréttismálum en sagan segir okkur að það er þveröfugt. Það er geysilega erfitt að minnka launamuninn en viðhorfin hafa svo sannarlega breyst og að talsverðu leyti til batnaðar. Við þurfum því að spýta í lófana til að minnka launamun kynjanna. Kjarasamningar eru fram undan og ríkisstjórnin hefur þau ákvæði í stjórnarsáttmála sínum að minnka launamun kynjanna um allt að helming. Það er stefnt að því og það gefst tækifæri á næstunni að taka stór skref í því sambandi. Fjölmennar stéttir á vinnumarkaði bíða eftir því að ná góðum samningum í þá veru að launamunur kynjanna minnki. Ég get nefnt þar umönnunarstéttirnar, t.d. á sjúkrahúsum og í umönnunarstörfum almennt, kennarastéttina og fleiri stéttir. Ég vil líka nefna að heimilisofbeldi er allt of útbreitt í okkar samfélagi og þar eru konur þolendurnir og við þurfum að vinna samhent að því að minnka slíkt ofbeldi eins og unnt er.
Ég vil líka nefna að það er mikið verk að vinna hvað varðar valdahlutföll kynjanna, hvernig völdum er fyrir komið í samfélagi okkar. Þar vil ég nefna fyrirtækin og markaðinn, að konur eru þar ekki fremstar í flokki, m.a. hvað varðar efnahagsleg völd, stöður í stjórnum fyrirtækja. Þar gætir óþols hjá konum. Þær komast ekki þangað sem þær stefna. Allt of fáar konur eru í stjórnum fyrirtækja. Félag kvenna í atvinnurekstri hefur látið til sín taka á þessum vettvangi og er það vel. Staðan á markaði því ekki ásættanleg.
Ég nefni líka völd innan fjölmiðla. Fjölmiðlar eru geysilegt vald, oft er talað um fjölmiðla sem fjórða valdið og ég held að það sjái allir, ef maður skiptir því upp milli kynja, að karlarnir halda utan um þyngri völdin í fjölmiðlum. Þar þurfa konur líka að ná betri stöðu til þess að fjölmiðlavaldið átti sig á hvernig lýðræðinu er best fyrir komið og að sjónarmið kvenna fái að hljóma þar jafnsterkt og sjónarmið karla.
Ég vil einnig nefna hér stjórnmálin, bæði sveitarstjórnir og Alþingi. Í sveitarstjórnum eru konur núna í kringum 35%. Þetta er of lágt hlutfall, það þarf að stefna að hærra hlutfalli. Á þinginu náðu karlar þeim árangri að ná tæplega 70% hlutfalli í síðustu alþingiskosningum. Þar varð mikið bakslag árið 2003. Árið 1999 náðum við árangri, þá hækkaði hlutfallið. Karlar náðu 65% hlutfalli, konur 35%, en svo lækkaði það verulega í næstu kosningum á eftir og við höfum ekki náð aftur því sem við náðum 1999. Þetta er alvarlegur hlutur, virðulegi forseti, en ég bind vonir við að þetta frumvarp, sem við samþykkjum væntanlega bráðlega og er ágæt samstaða um, komi okkur til aðstoðar varðandi launamun kynjanna, heimilisofbeldið, stöðuna á markaði, stöðuna í stjórnmálunum og stöðuna hjá fjórða valdinu, hjá fjölmiðlunum. Ég vona að það hjálpi okkur á öllum þessum póstum.
Virðulegi forseti. Ég læt máli mínu lokið hér þó að ég hafi ekki notað allar mínar 20 mínútur. Ég vil enn á ný lýsa því yfir að það er spennandi að taka þátt í umræðunni núna þegar við höfum skemmri tíma en fyrr til að taka til máls í 2. umr. og gef hér með næsta ræðumanni 5 mínútur af mínum 20.
