ráðstafanir í ríkisfjármálum.
Frú forseti. Tekið var til umræðu í dag með afbrigðum frumvarp ríkisstjórnarinnar til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Þetta er svo sannarlega ekki fyrsta málið sem kemur á dagskrá þingsins með afbrigðum nú undanfarna daga. Eftir því sem ég fæ best upplýsingar um hefur fjöldi mála verið tekinn til umfjöllunar á Alþingi með afbrigðum í haust það sem af er þessu þingi, að minnsta kosti tíu sinnum fleiri mál en tekin voru með afbrigðum fyrir ári.
Það segir mikið um ástandið og um stjórn þingsins og hvernig komið er fyrir efndum á þeim loforðum sem gefin voru og heitstrengingum af hálfu forustu þingsins þegar núverandi hæstv. forseti tók við starfi sínu og þegar gerðar voru breytingar á þingsköpum fyrir um ári sem áttu að leiða til breyttra vinnubragða í þingstörfum. Við sjáum árangurinn af þessu. Við sjáum árangurinn í því að skipti eftir skipti eru mál tekin inn með afbrigðum vegna þess að ríkisstjórnin hefur þann mikla meiri hluta í atkvæðum talið sem nauðsynlegur er til þess að samþykkja að mál komi inn með afbrigðum. Það sýnir líka vinnubrögðin eins og t.d. við þau mál sem við fjöllum um þessa dagana; fjárlög, fjáraukalög og ráðstafanir í ríkisfjármálum, efnahagsmálin almennt séð.
Þetta er sem sagt enn eitt málið sem kemur inn með þessum hætti og það er ámælisvert og það er áfellisdómur yfir ríkisstjórninni og þeim vinnubrögðum sem hún ástundar, það að hún kemur hér sýknt og heilagt með illa undirbúin mál á síðustu stundu og keyrir þau í gegn og þau fá litla umfjöllun á vettvangi þingnefndar. Það er óvirðing við þingið og það er óvirðing við þjóðina að mál skuli afgreidd með þeim hætti.
Í frumvarpinu er verið að gera tillögur um breytingar á allmörgum lögum — svokallaður bandormur — það tekur til breytinga á ýmsum lögum sem heyra undir mörg ráðuneyti. Af þeim sökum mælti hæstv. forsætisráðherra fyrir frumvarpinu. Í þessari umræðu hefur þegar verið farið yfir mörg þessara atriða. Sum eru ekki umdeild í sjálfu sér. Ég get sagt fyrir mig að ég tel að í frumvarpinu séu ýmis mál sem ég get út af fyrir sig stutt. En í þessu lagafrumvarpi eru líka stórmál á ferðinni sem ég tel alvarleg. Ég ætla að nefna nokkur atriði í því efni á þeim tíma sem ég hef til ráðstöfunar.
Ég ætla að nefna fyrst II. kafla frumvarpsins sem fjallar um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvöru. Þar er verið að taka úr sambandi með lögum þau ákvæði í samningum ríkis og bænda að greiðslur til bænda skuli bundnar með vísitölu og taka reglubundinni breytingu með vísitölu. Hér er því haldið fram að þetta sé unnt að gera án þess að það varði við eða stríði gegn ákvæðum 72. gr. stjórnarskrárinnar. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, sem tekið hefur þátt í þessari umræðu, hefur haldið því fram.
Nú hlýtur það að vera atriði sem verður að skoðast sérstaklega og þá ekki síst af Bændasamtökunum hvernig þessu víkur við. Það er ljóst að hér er verið að taka úr sambandi samningsbundna launahækkun til bænda. Það er það sem verið er að gera. Þetta er ígildi þess að verið sé að taka úr sambandi kjarasamninga með lögum. Það er nú bara svo einfalt vegna þess að þessar greiðslur til bænda eru kjaratrygging þeirra, og er nú bændastéttin í landinu ekki sú sem best hefur kjörin eða breiðust hefur bökin til þess að taka á sig skerðingar af því tagi sem hér er um að ræða.
Vitaskuld verður þess freistað að varpa þessari skerðingu yfir á neytendur í formi hækkaðs vöruverðs. Þannig að annað tveggja gerist, og sennilega hvort tveggja, að vöruverð hækkar og kjör bænda versna. Það er það sem mun gerast og er það mín skoðun að hér sé höggvið í raðir þeirra sem síst skyldi.
Það kom raunar fram m.a. í máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar hér fyrr í dag, að bændastéttin mundi væntanlega ekki skorast undan því að taka þátt í að bregðast við þeim aðstæðum sem uppi eru í íslensku samfélagi með því að taka einhverja skerðingu á sig eins og almennt er að gerast í samfélaginu en við verðum að sjálfsögðu að reyna að taka mið af því hver staða einstakra stétta og hópa er til þess að bera slíkar byrðar. Hér er þung byrði lögð á bændastéttina til viðbótar við þau áföll sem hún hefur orðið fyrir í sambandi við fóðurverð, í sambandi við áburðarverð og í sambandi við olíuverð sem bændastéttin hefur þurft að glíma við að undanförnu.
Vísitalan er svo í raun og veru tekin úr sambandi, sett hámark, sett þak á það hvað hún má hækka. Við ræddum hér fyrir örfáum dögum eða vikum nákvæmlega það sama varðandi íbúðareigendur í landinu. Við, þingmenn stjórnarandstöðunnar, spurðum: Af hverju er ekki hægt að setja þak á hækkun vísitölu á íbúðarlánum? Af hverju er það ekki hægt? Nei, það var ekki hægt. Það gat ríkisstjórnin ekki gert. Það kostaði svo mikla peninga og það var ómögulegt að setja þak á hækkun vísitölu á íbúðareigendur. En það er hægt að gera það hér gagnvart bændastéttinni. Það er auðvitað fullkominn ósómi, virðulegi forseti, af ríkisstjórninni að standa svona að málum. Og það er skömm fyrir hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, sem ég veit að er þarna í hliðarsal, að koma fram með þetta mál með þessum hætti.
Annað mál sem ég vil líka nefna varðar tekjustofna sveitarfélaga, III. kaflann, þar sem lagt er til að útsvarsprósenta til sveitarfélaganna hækki um 0,25 prósentustig úr 13,03 í 13,28, þ.e. hámarksútsvar. Ég er ekki andvígur því að þessi breyting verði gerð í sjálfu sér og við höfum margoft í vetur rætt vanda sveitarfélaganna — tekjutapið sem þau verða fyrir ásamt fyrirsjáanlegum auknum útgjöldum vegna erfiðra aðstæðna í atvinnulífi, aukinnar fjárhagsaðstoðar o.s.frv., hefur þýtt að þau munu eiga í vaxandi erfiðleikum með að sinna grundvallarþjónustu sinni. Ég leggst því ekki gegn því að þessi hækkun komi inn á útsvarið en tel ákaflega þýðingarmikið að sveitarfélögin nýti hana til þess að efla eða standa vörð um grundvallarkjarnaþjónustu sem þau veita. Ég nefni t.d. skólamáltíðirnar í því sambandi. Fyrirsjáanlegt er að foreldrar munu í vaxandi mæli veigra sér við kostnaði sem þeir gætu ella losnað við eins og t.d. í leikskólum, eins og t.d. í skólunum, grunnskólunum, frístundaþjónustu, skólamáltíðir o.s.frv. Ég tel mikilvægt að sveitarfélögin nýti þetta svigrúm til þess að standa vörð um eða bæta þjónustuna á þessu sviði.
Hér er líka lögð til sérstök 0,25% hækkun á tekjuskatti sem hugsuð er til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Það hefur verið gagnrýnt hér æ ofan í æ í vetur að í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar var ekki gert ráð fyrir sérstöku aukaframlagi til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga upp á 1.400 millj. kr. sem er algerlega lífsnauðsynlegt fyrir mörg sveitarfélög vítt og breitt um landið, sveitarfélög þar sem greiðslur úr jöfnunarsjóðnum vega kannski 30–40 og jafnvel upp í 50% af tekjunum. Þetta hefur verið mjög gagnrýnt hér og ríkisstjórnin hefur ekki farið varhluta af þeirri gagnrýni. Hún hefur orðið vör við hana. Hún hefur heyrt hana hér í þingsölum og hvarvetna þar sem ráðherrar hafa komið og hitt sveitarstjórnarfólk, á fjármálaráðstefnum sveitarfélaga hefur ríkisstjórnin verið sérstaklega gagnrýnd fyrir þetta.
Hvernig ætlar hún að bregðast við þessu? Hún ætlar að gera það í gegnum almenna skattahækkun, almenna tekjuskattshækkun. Taka sem sagt 0,25% til viðbótar í tekjuskattinn og standa þannig undir hluta af þessu viðbótarframlagi í jöfnunarsjóðinn, ekki öllu en hluta. Hún ætlar líka að nýta þessa hækkun til þess að standa skil á fasteignasköttum ríkisins af opinberum byggingum til sveitarfélaganna sem er að mínum dómi forkastanleg aðferðarfræði. Þannig að ég gagnrýni þessa þætti alveg sérstaklega.
Ég hlýt að velta upp því sem nokkuð hefur komið við sögu í þessari umræðu og það er sjúkrahúsgjaldið, að nú eigi að innleiða aðgöngumiða að sjúkrahúsum landsins. Nú á að selja aðgang að sjúkrahúsunum rétt eins og seldur er aðgangur að bíóhúsunum. Þá ætlar ríkisstjórnin að taka upp nýtt gjald, innlagnargjald á sjúkrahúsin, og reynir svo að koma hér, bæði hæstv. heilbrigðisráðherra og ýmsir þingmenn beggja stjórnarflokkanna, og tala um að í sjálfu sér sé ekkert nýmæli á ferðinni af því það kosti að leggjast inn á sjúkrahús ef menn koma inn á sjúkrahús í gegnum slysadeild eða bráðamóttöku, eða ef menn fara t.d. á göngudeild.
Það breytir ekki því að hér er brotið blað. Hér er nýmæli á ferðinni. Hér er verið að innleiða nýjar álögur — á hverja? Á sjúklinga. Lagt er til að það verði gert í hvert skipti sem einstaklingur leggst inn á spítala. Og á hverja leggst þetta þyngst? Það leggst þyngst á þá sem eru langveikir, á króníska sjúklinga, á langveik börn sem koma skipti eftir skipti inn á spítala, á krabbameinssjúklinga sem þurfa að koma æ ofan í æ í meðferð. Þetta eru nú bökin sem ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingarinnar telur að geti borið auknar byrðar.
Þetta er fráleitt að þetta eigi nokkuð skylt við jafnaðarmennsku. Það er Samfylkingunni til mikillar háðungar og í raun til skammar að hún skuli koma með þessi mál hér inn í þingið og bjóða upp á þetta. Við höfum vitað að það hefur verið pólitísk stefna Sjálfstæðisflokksins, og það er í eðli frjálshyggjunnar, að vilja taka gjöld fyrir alla þjónustu af þessum toga frekar en að gera það í gegnum samneysluna, í gegnum sameiginlega sjóði með almennri skattheimtu.
Um þetta snýst auðvitað hinn pólitíski ágreiningur og hin pólitíska rökræða. Hún snýst um það hvernig við ráðstöfum sameiginlegum tekjum. Hvernig öflum við tekna fyrir sameiginlegum verkefnum og hvernig ráðstöfum við þeim? Það er þetta sem ágreiningurinn snýst um og þess vegna þarf ekki að koma á óvart að Sjálfstæðisflokkurinn hafi rekið þessa stefnu. Hún er ekki ný af nálinni af þeim bæ. En að Samfylkingin, jafnaðarmannaflokkurinn, skuli bjóða okkur upp á þessa nýju gjaldtöku, sölumennskuna inn á sjúkrahúsin, er fyrir neðan allar hellur og þeim lítt til sóma.
Hér er sagt að ráðherrar geti ákveðið í reglugerð hámark komugjalds fyrir þá sem þurfa að leggjast inn á sjúkrahús oft á ári en í því felst að sjálfsögðu að einstaklingar eiga að borga í hvert skipti. Þannig að það sjá allir í hendi sér að þetta mun koma illa við langveika sjúklinga, við börn sem eru langveik og koma inn aftur og aftur. Ég fordæmi þá breytingartillögu sem felst í þessu lagafrumvarpi harðlega og skora á ríkisstjórnina að taka hana til endurskoðunar og draga hana til baka, að því væri mestur sómi fyrir ráðherra, ekki síst fyrir ráðherra Samfylkingarinnar.
