stjórn fiskveiða.
Virðulegi forseti. Við höfum hér til umfjöllunar frumvarp sem lætur kannski ekki mikið yfir sér en er í reynd nokkuð stórt mál. Í máli hv. þingmanna sem hér hafa talað hefur talsvert verið rætt um væntingar og um það hvað þetta mál snýst um. Það er kannski einn af göllum frumvarpsins og málatilbúnaðarins í kringum það að væntingar sem nú þegar er búið að senda út í samfélagið eru allt of miklar. Hér er því verið að reyna að hraða málinu í gegn hvað sem það kostar þrátt fyrir allar athugasemdir, sem eru fjölmargar, þrátt fyrir þá galla sem rætt hefur verið um í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd og eins hjá einstaka umsagnaraðilum.
Þetta er kannski, má segja, í nokkru samræmi við annað sem ríkisstjórnin hefur staðið fyrir í sambandi við sjávarútveginn og þar hafa líka verið skapaðar mjög neikvæðar væntingar. Það er í sambandi við fyrningarleiðina sem boðað hefur verið að muni koma hér á dagskrá einhvern tímann í framhaldinu — skilaboðin til sjávarútvegsbyggðanna eru þau að það eigi að fyrna og taka til baka veiðiheimildir. Það hefur haft þær afleiðingar að fyrirtækin hafa hætt við framkvæmdir, hafa stöðvað endurnýjun og alls kyns framkvæmdir sem satt best að segja hefur haft þau áhrif í sjávarbyggðunum að margir iðnaðarmenn sem áður horfðu fram á nokkuð góða tíð þar sem sjávarútvegurinn blómstrar sem aldrei fyrr — þær væntingar hjá iðnaðarmönnunum hafa dregist saman. Ríkisstjórn eða stjórnvöld á hverjum tíma mega ekki tala út og suður og gefa bæði fyrirheit og væntingar fram í tímann sem ekki er hægt að standa við.
Í því máli sem við ræðum hér í dag sem skiptist í fjóra liði — nokkuð vel hefur verið komið inn á það í framsögum hér, þ.e. um heimild til að undanskilja afla frá kvóta í fræðsluskyni og um að setja lagaramma um frístundaveiðar. Í öðru lagi má segja að bráðabirgðaákvæði um tvennt, annars vegar um strandveiðar og hins vegar um skiptingu heildarafla karfa milli gullkarfa og djúpkarfa — væntingarnar í þessu máli hafa fyrst og fremst snúist um bráðabirgðaákvæði I, þ.e. strandveiðar. Við höfum fengið upplýsingar um það í nefndinni, bæði frá umsagnaraðilum og eins utan úr samfélaginu, að menn hafi verið að kaupa upp rúllur og menn hafi verið að velta fyrir sér fjarskiptatækjum út af því. Menn hafa verið að velta fyrir sér að koma öllum þeim bátum sem taldir eru sjófærir til þess að komast í þessar frjálsu strandveiðar.
Þetta hefur líka haft þau áhrif, sem er auðvitað neikvætt, og hefur aðeins verið komið inn á hér, að þeir sem áður voru í frístundaveiðum, þ.e. með farþega eða á sjóstöng, hafa jafnvel velt því fyrir sér að hætta þeim ferðum. Sú umræða hefur komið upp í nefndinni, m.a. frá umsagnaraðilum, þar sem væntingar eru um að þetta muni skila meiri ágóða en frístundaveiðarnar eða það að fara út með ferðamenn. Þetta er auðvitað mjög neikvætt vegna þess að þetta mun hafa þau áhrif að þessi nýja grein, frístundaveiðarnar og eins náttúrlega sjóstangaveiðin — menn hafa haft nokkrar væntingar um að hún muni vaxa og hún hefur gert það hægt og rólega. Auðvitað er ekki við þá aðila að sakast sem reikna sér þannig niðurstöðu að þeir hafi meiri ágóða af því að fara í frjálsar strandveiðar heldur en að vera í þessum farþegaflutningum eða í frístundaveiðunum.
En hv. þm. Einar K. Guðfinnsson hefur farið hér mjög ítarlega yfir nefndarálit okkar í minni hlutanum. Það sem ég mundi helst vilja bæta við, og koma með nokkra áherslupunkta, er fyrst og fremst um þá galla sem við höfum séð á þessu. Það er í fyrsta lagi það að undirbúningur hefur ekki verið nægur. Þessi hugmynd, sem fékk eins og komið hefur fram mjög misjafnar móttökur þegar hún kom fyrst fram hér í vetur, hefur alls ekki verið útfærð nægilega vel. Við framsóknarmenn útilokum alls ekki einhvers konar strandveiðar. Hugmyndin þarf hins vegar miklu betri undirbúning.
Fjölmargar athugasemdir komu fram í nefndinni. Ég verð nú reyndar að viðurkenna að þegar maður situr í fyrsta sinn í nefnd og fær aðila til að fjalla um mál á fund þá kom mér það satt best að segja á óvart að það var, held ég, ekki einn einasti umsagnaraðili af þeim fjölmörgu sem voru kallaðir fyrir af nefndinni, af okkur í minni hlutanum, sem tóku undir boðskap nefndarinnar ef undanskilinn er hæstv. ráðherra og ráðuneytið. Allir aðrir höfðu eitthvað neikvætt um málið að segja, meira að segja smábátasjómenn, eins og kom fram í máli hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar, sem þó hafa hugsanlega mestan ávinning af þessu. Þeir höfðu fjölmargar athugasemdir við málið.
Þrátt fyrir að við fengjum marga umsagnaraðila inn á fund og margar umsagnir sendar þá var það engu að síður svo að ekki komu umsagnir frá öllum á tilskildum tíma og við fengum ekki að kalla alla fyrir nefndina sem við óskuðum eftir. Þannig komst Landhelgisgæslan til að mynda ekki á fund okkar vegna andstöðu meiri hlutans en sendi vissulega skriflega umsögn. Einnig barst okkur umsögn og álit eigenda sjávarjarða eftir að málið var tekið út úr nefndinni og þeir gerðu nokkuð alvarlegar athugasemdir við málið þar sem þeir töldu að réttur þeirra úti fyrir sjávarjörðinni til strandveiða væri ekki reifaður og væri jafnvel sniðgenginn í frumvarpinu. Þeir töldu sig jafnvel eiga kost á sókn fyrir dómstólum ef þetta færi óbreytt í gegn. Ég tel nauðsynlegt í ljósi þessa að við fjöllum um þetta milli 2. og 3. umr. í nefndinni.
En ef ég árétta aðeins helstu gallana þá snúast þeir fyrst og fremst um undirbúning málsins og hvernig sá knappi tími hefur verið notaður. Í raun og veru þarf miklu lengri tíma og menn eiga ekki að senda svona miklar væntingar út í samfélagið sem síðan er hlaupið upp til handa og fóta til þess að reyna að koma til móts við. Þá hafa öryggissjónarmið talsvert verið reifuð í nefndinni og hefur svo sem verið komið með jákvæðar umsagnir sumra aðila um það. Engu að síður hefur verið rætt um að þarna verði ekki eins góð skip á ferðinni og kannski er ætlast til og við höfum séð og eins hugsanlega minni reynsla þeirra sem þarna færu út.
Stærsti kosturinn, sem kannski átti að vera ein af ástæðunum fyrir því að menn væru svolítið skotnir í þessari hugmynd um strandveiðar, átti að vera sá að þarna átti að auka nýliðun og gefa nýjum aðilum möguleika á að komast inn í þessar veiðar. Í umsögnum aðilanna kom ítrekað fram, hjá fjölmörgum þeirra, að það væri galli við þetta að þeir sem væru líklegastir til að komast inn í þessar veiðar væru þeir sem væru nýlega búnir að selja kvóta og ættu sín skip og gætu því farið aftur út á miðin. En það var nú sjálfsagt ekki hugmyndin á bak við það, hugmyndin var fyrst og fremst sú að hleypa nýjum aðilum að. Þessi galli hefur verið reifaður af ansi mörgum umsagnaraðilum í nefndinni og ég tek undir það að þetta er atriði sem hefði þurft að skoða, með hvaða hætti væri hægt að tryggja nýliðun og fjölbreytni án þess þó að ganga of langt hvað varðar öryggissjónarmiðin sem ég ræddi um hérna áður.
Einn gallinn sem hefur líka komið fram í máli flestra umsagnaraðila, og kom skýrt fram í máli hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar, í framsögu okkar minnihlutamanna, er að veiðar þessar eru áætlaðar hér til bráðabirgða og eðlilega um sumarið. Sá tími skilar því miður oft og tíðum mun verðminni fiski til lands og reynslan, og það kom fram hjá umsagnaraðilum, hefur sýnt að gæðin eru heldur ekki eins mikil eins og þegar fiskveiðar eru með öðrum hætti, valinn annar tími.
Þetta er auðvitað gallinn við sóknarmark þegar menn eru að fara inn á að veiða sem hraðast að það er ekki endilega markaðurinn sem stýrir veiðunum heldur er fyrst og fremst verið að skila því sem má veiða á hverjum tíma. Þegar það er svona skammur tími er hætt við því að það geti komið niður á bæði verði og gæðum. Það er kannski ekki það sem við þurfum helst, hvernig við eigum að umgangast þessa auðlind okkar.
Fjölmargir umsagnaraðilar nefndu það sem verulegan galla eða áhættu í kerfinu — það er í sjálfu sér ekki innifalið í kerfinu en er hugsanlegur galli — og vísuðu þar til reynslu af öllum þeim skiptum sem opnað hefur verið á þetta kerfi, að menn telja sig vinna sér inn kvóta. Menn telja sig vinna sér inn rétt og ætlast til þess að geta gengið að honum vísum aftur og aftur. Nú er það alls ekki og skýrt er tekið fram að þetta er ákvæði til bráðabirgða. Hins vegar verður það ekki frá þeim tekið sem vinna við svona umhverfi að þeir vísa til fortíðar, og menn munu auðvitað láta á það reyna og verða sjálfsagt nokkuð harðir hagsmunaaðilar.
Stærsti liðurinn sem þó hefur verið fjallað um og er stærsti gallinn við frumvarpið — sem hefur líka komið fram í umsögnum sveitarfélaga og nánast allra aðila og ekki síst þá smábátaeigenda eða smábátasjómanna — er tenging strandveiðanna við byggðakvótann. Á fund nefndarinnar komu, eins og fram hefur komið, fulltrúar bæði frá Súðavík og Stykkishólmi. Ég nefni sem dæmi að í Stykkishólmi eru 40–50 störf grundvölluð á byggðakvótakerfinu hjá einu fyrirtæki, sem er að vísu bara hluti af því sem þessi fiskvinnsla þarf á að halda, en tryggir það að hún er þarna á þessum stað.
Það kom líka fram hjá forsvarsmönnum Stykkishólmsbæjar að það væri mjög ólíklegt, eða nánast útilokað, að þessum afla í strandveiðum yrði landað í Stykkishólmi, einfaldlega vegna fjarlægðar frá miðum. Það hefur komið fram í skiptingu á þessum svæðum að með reglugerð og heimild og vinnu sjávarútvegsráðuneytisins og hæstv. sjávarútvegsráðherra eigi að vinna á þeim göllum. Það er auðvitað allsendis óvíst hvernig það muni fara og hvernig það muni reynast. Því er mjög erfitt fyrir okkur sem erum að fjalla um þetta núna að vega það og meta. Það er klárlega þetta ákvæði, þó ekki væri annað, sem gerir það að verkum að við getum ekki samþykkt þetta eins og það kemur fyrir.
Breytingar meiri hlutans, sem koma fram í nefndaráliti hans, eru allar til bóta, tel ég, en þær taka hins vegar ekki á helstu vanköntunum sem hafa verið reifaðir hér, bæði í mínu máli og eins í máli hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar.
Ég vil þó ítreka það í lokin að hugmyndin um þessa opnun, um þessar strandveiðar, er alls ekki útilokuð frá hendi okkar framsóknarmanna, en við þurfum í þessu tilliti eins og í öllum málum er varða atvinnuvegina að ganga fram með varúð og taka nægjanlegan tíma í þær breytingar sem við ætlum okkur. Skapa ekki allt of miklar væntingar, hvorki í jákvæða átt né neikvæða, áður en fyrir liggur hver niðurstaðan í málinu verður. Þegar við teljum hér á þinginu að við höfum fundið þá leið sem verði heppilegust í góðu samráði við alla hagsmunaaðila þá eigum við að fara fram með lagasetningu og láta á það reyna.
Mér finnst varhugavert að fara fram með þessa tilraun svokallaða, bráðabirgðaákvæði. Ef hún mistekst hrapallega og þetta fer á vondan veg á ýmsan hátt, ætlum við þá að kippa því til baka og segja: Þetta var bara vond tilraun en tilraunarinnar virði? Ég held varla. Ég held að við hljótum að þurfa að ígrunda málið betur svo að ekki séu líkur til þess að þetta sé bráðabirgðaákvæði til eins árs og komi nokkurn tímann til aftur. Það hlýtur að vera miklu gæfulegra og giftulegra í okkar vinnu hérna inni að við ígrundum málið nokkuð vel þannig að miklar líkur séu til þess að svona ákvæði sé komið til að vera. En ég er efins um að þetta mál sé nægilega vel ígrundað og get þar af leiðandi ekki stutt það. Ég verð hins vegar til viðræðu, við skulum segja ef þetta fer nú hér í gegn, um að skoða strandveiðar með einum eða öðrum hætti næsta vetur sem ég hefði talið að væri eðlilegri framgangsmáti. Að við mundum velta þessu betur fyrir okkur ekki síst í ljósi þess hvernig umsagnaraðilar fjölluðu um málið, það var ekki hægt að finna einn einasta sem samþykkti þetta frumvarp eins og það lá fyrir.
Ég held, frú forseti, að ég láti þetta gott heita í bili. Það má auðvitað segja margt fleira og fara nánar ofan í hvert einasta efnisatriði, til að mynda má nefna þar ákvæði nr. II, um heildarafla í karfa og skiptingu þar, en tek bara undir ákvæðið þar sem meiri hlutinn hefur reyndar lagt til eftir áliti umsagnaraðila, og við tökum undir í minni hlutanum.
En frú forseti. Ég læt þessu máli mínu lokið að þessu sinni en ítreka það í lokin að ég tel nauðsynlegt að um málið verði fjallað í nefndinni milli 2. og 3. umr.
