ríkisábyrgð á lántöku Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta.
Frú forseti. Við ræðum stórt og viðamikið mál, Icesave-frumvarpið svokallaða eða ríkisábyrgð á Icesave-reikninga. Þetta mál hefur verið til umræðu í þinginu í átta vikur og þingmenn hafa skipst á skoðunum með og á móti. Sitt sýnist hverjum og oft á tíðum hefur verið mikill hiti í málinu. Margir hafa bent á að mikilvægt sé að samþykkja Icesave-samningana til að fá lán frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og Norðurlöndunum og viðskiptalífið hefur lagt á það mikla áherslu að niðurstaða náist í þessu máli. Aðrir hafa hins vegar bent á þann gríðarlega kostnað sem fylgir Icesave-samningunum og þá miklu fjárhagslegu áhættu sem getur fylgt því að takast á við þessar skuldbindingar. Ég nefni til að mynda að vaxtakostnaður við Icesave-lánið er um 100 milljónir á sólarhring. Það er um 4,2 milljónir á tímann og 70 þúsund á mínútu. Þetta eru eingöngu vextirnir. Það er ljóst að ekki má mikið út af bera til að þessar skuldbindingar verði þjóðinni ofviða.
Einnig hefur verið mikið fjallað um lagalega óvissu í tengslum við þessa samninga og einkum hefur verið fjallað um greiðsluskyldu Íslendinga og margir haldið því fram að okkur beri ekki skylda til að greiða þessa reikninga. Ég held að það sé mikilvægt að skoða aðeins forsögu málsins. Þetta á rætur að rekja í Landsbankanum og til þeirra gríðarlegu innlána sem bankinn stofnaði til á erlendri grundu.
Þegar bankarnir fóru í þrot í október upphófst mikil umræða og mikill styr á milli Íslands annars vegar og Hollendinga og Breta hins vegar varðandi þær inneignir sem á þessum reikningum voru. Það hefur verið talað um að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn beiti þrýstingi en ég ætla ekki að efast um að líklega hefur fyrri ríkisstjórn einnig verið beitt þrýstingi í þessu máli. Ég held að það taki enginn svona skuldbindingar sér á hendur án þess að vera beittur einhverjum þrýstingi. Það er síðan í desember sem ákveðið er að semja um málið en formleg sameiningarnefnd tók ekki til starfa fyrr en núverandi ríkisstjórn, eða fyrir síðustu kosningar, var mynduð. Sú samninganefnd skilaði samningi sem var með fyrirvara um ríkisábyrgð og það er sú ríkisábyrgð sem við erum að ræða í dag og höfum verið að ræða undanfarnar átta vikur.
Það liggur líka ljóst fyrir og hefur ekki verið launungarmál að áður en skrifað var undir þessa samninga voru miklar efasemdir um þá, til að mynda innan raða Vinstri grænna. Sú andstaða fór ekki leynt. Til að mynda hefur hæstv. heilbrigðisráðherra Ögmundur Jónasson ávallt lagst gegn þeim, bæði innan ríkisstjórnar, í fjölmiðlum, inni á þingi og annars staðar. Það var síðan samþykkt að þetta frumvarp færi inn til þingsins en margir höfðu miklar efasemdir um það og lögð var áhersla á það, sér í lagi af hálfu þeirra sem efasemdir höfðu, að öll gögn í málinu yrðu fengin upp á borðið og allt yrði opnað, ekki einungis fyrir þingið heldur líka fyrir þjóðina. Þetta fór síðan til fjárlaganefndar, hún lauk sínum störfum, skilaði inn áliti og svona er staðan í dag.
Það er hægt að kenna fyrri ríkisstjórn um, það er hægt að kenna núverandi ríkisstjórn um og ég efast ekki um að allir bera einhverja ábyrgð í þessu. En staðan er einfaldlega þessi: Hér stöndum við. Málið er á þessum tímapunkti. Það er komið inn í fjárlaganefnd og ég get sagt að ég hafði persónulega miklar efasemdir um þetta mál og hélt þeim ávallt á lofti innan þingflokksins og einnig innan fjárlaganefndar.
Fljótlega eftir að farið var að ræða málið í fjárlaganefnd kom það í ljós að ríkisábyrgðin óbreytt, þ.e. frumvarpið óbreytt, væri ekki með meiri hluta Alþingis. En hvað á þá að gera? Í mínum huga hefði verið mjög óábyrgt að setja þetta mál inn í þingið upp á von og óvon og fella það. Þetta er þannig mál, það er það mikið sem tengist þessu, tengingar við erlend ríki og fleira og því hefði verið mjög óábyrgt að senda málið inn í þingið upp á von og óvon.
Vinnan í fjárlaganefndinni var mjög góð. Allt frá fyrsta degi sátu þar allir við sama borð, óháð pólitískum flokkum. Þá voru engar upplýsingar mér vitandi sem meiri hlutinn fékk í hendur sem minni hlutinn fékk ekki líka í hendur. Málið var unnið með þverpólitískum hætti eins og rætt hefur verið um undanfarna daga að hafi verið svo mikilvægt. En það voru ekki allir sammála um að málið ætti að vinna með þessum hætti, hvorki innan ríkisstjórnarmeirihlutans né innan minni hluta. Mér finnst mikilvægt að það komi fram að sá fyrsti sem léði máls á því að vinna þetta með þessum hætti var einmitt hæstv. heilbrigðisráðherra Ögmundur Jónasson, sem hefur gagnrýnt þessa samninga hvað mest en hann sagði við 1. umr., með leyfi forseta:
„Ég er nefnilega þeirrar skoðunar að á þetta mál eigi að líta á annan hátt en önnur mál sem koma fyrir þingið. Það má ekki hafna í hefðbundnum hjólförum flokkastjórnmála. Þetta er mál sem við eigum öll að sameinast um að taka á sem Íslendingar óháð flokkslínum. Ég tel að við eigum að forðast persónulegt hnútukast. Það hafa verið gerð mjög mikil mistök á Íslandi á undanförnum árum og þar hafa margir komið að málum.“
Þetta er lesið úr ræðu Ögmundar Jónassonar sem hann flutti við 1. umr. þessa máls (Gripið fram í.) og hv. þm. Birkir er að reyna að læra af hæstv. heilbrigðisráðherra og hefur ræðuna þarna á borðinu hjá sér. Síðan fer málið í fjárlaganefnd og mjög fljótlega, að mínu viti sem betur fer, fór fjárlaganefnd einmitt að vinna með þessum hætti. Þetta var unnið á þverpólitískum forsendum. Það var ekki eytt miklu púðri í að reyna að gagnrýna það hver ber raunverulega ábyrgð því allir bera einhverja ábyrgð með einum eða öðrum hætti. Eins og komið hefur fram er það líklega hvað síst Borgarahreyfingin. Skoðun mín á því hver ber mesta ábyrgð á þessu er alveg ljós en ég ætla ekki að reifa það hér í dag.
Forustu fjárlaganefndar og þá sérstaklega formanni hefur verið hælt mikið fyrir að reyna með öllum ráðum að halda málinu utan þessara pólitísku hjólfara en að mínu viti eru þetta raunar eðlileg vinnubrögð. Það eru eðlileg vinnubrögð að vinna með þessum hætti í stórum málum sem þessum, þegar svona mikið er undir. En það má segja formanni fjárlaganefndar til hróss að þetta hafi ekki alltaf þótt sjálfsögð vinnubrögð en þetta eiga að vera eðlileg vinnubrögð.
Niðurstaðan varð sú að menn fóru að ræða sig niður á ákveðna fyrirvara. Þessir fyrirvarar eru bæði efnahagslegs og lagalegs eðlis, auk fleiri fyrirvara sem þar eru. Lagalegu fyrirvararnir eru sjálfsagðir og mikilvægir og hafa verið mikið til umræðu. Margir hafa þar lagt hönd á plóg, fólk úti í samfélaginu, virtir lögfræðingar og fleiri. Þeir fyrirvarar eru tveir, annars vegar er varðar greiðsluskyldu Íslendinga og hins vegar er varðar það sem oft hefur verið kennt við Ragnar Hall. Efnahagslegi fyrirvarinn er ekki hvað síst mikilvægur því það er einmitt það sem margir hafa áhyggjur af, þ.e. hvað gerist ef við ekki getum greitt af þessum skuldbindingum. Efnahagslegi fyrirvarinn er eins konar girðing utan um það. Þar var unnið á þeim sama grunni og lagt var upp með, með þverpólitískum hætti. Að tillögunum unnu þingmenn úr öllum flokkum í samráði við fjárlaganefnd. Ég held að ekki sé á neinn hallað hvað það snertir að nefna þar hv. þm. Pétur H. Blöndal, en hann var sá sem fyrstur nefndi efnahagslega fyrirvara fyrir um sex vikum síðan eða fljótlega við 1. umr. málsins. Við verðum að hafa það hugfast í málum sem þessum að það er sama hvaðan gott kemur.
Mér finnst persónulega að starfið í fjárlaganefnd hafi verið til mikillar fyrirmyndar. Menn hafa ekki alltaf verið sammála en það hefur verið útkljáð með heiðarlegum hætti. Það hefur verið mikið til umræðu hvort samningarnir standi eða standi ekki. Ég held að það sé ekki grunnspurningin núna. (Gripið fram í: Jú, víst.) Grunnspurningin er og það er það sem við verðum að vinna að að fyrirvararnir sem við setjum standi. Það er ekki okkar að meta hvort samningarnir standi eða ekki. Hollendingar og Bretar þurfa að fallast á þá með einum eða öðrum hætti og við eigum að gera þær girðingar í þessari ríkisábyrgð þannig að við teljum okkur trygg.
Margt hefur komið fram í umræðunni. Ég hef fylgst nokkuð vel með henni og það var samkomulag um að málið færi til fjárlaganefndar aftur á milli 2. og 3. umr. Ég hef leitast við að punkta niður hjá mér allt það sem bent hefur verið á og auk þess hafa fleiri aðilar en eru innan þings haft samband varðandi ýmsa punkta. Ég vonast til þess að menn, bæði í mínum flokki og öðrum flokkum, setji málið ekki í nein pólitísk hjólför á síðustu metrunum og reyni að halda það út að vinna þetta með þessum hætti. Ég ítreka að ég á bæði við samflokksfélaga mína auk þingmanna annarra flokka. Ég hygg að miðað við hvernig vinnan var í fjárlaganefnd séu verulegar líkur til þess að mögulegt sé að taka á þeim málum sem komið hafa upp í umræðunni. Ég treysti fjárlaganefnd og þeim sem þar sitja, fulltrúum allra flokka mjög vel til að komast að góðri niðurstöðu hvað það snertir.
