ríkisábyrgð á lántöku Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta.

Virðulegi forseti. Enn ræðum við Icesave-málið eða réttara sagt frumvarp um ríkisábyrgðarheimild til handa fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs til að ábyrgjast lán Tryggingarsjóðs innstæðueigenda vegna Icesave-skuldbindinga.

Sá sem hér stendur hefur komið allnokkrum sinnum upp og skýrt mál sitt þannig að í dag verður ræða mín einhvers konar upprifjun, einhvers konar viðbætur út frá því sem síðan hefur bæst við. En ég hef líka kallað eftir því að stjórnarþingmenn kæmu hingað upp í mun meira mæli en þeir hafa gert — en þeir hafa þó gert það í dag og það er gleðilegt — til að útskýra afstöðu sína. Ég tel að þar skorti á og það sé mjög nauðsynlegt fyrir fólkið í landinu að heyra af hverju stjórnin telur að þetta sé rétta leiðin.

Sú ábyrgð sem við ræðum hér kostar okkur um 100 milljónir á dag, hvern einasta dag. Hún er milli 35 og 40 milljarðar á ári alla vega og það jafnvel þótt skil eigna Landsbankans erlendis verði allt að 100% eftir því sem einstaka menn halda fram, alla vega 95%. Vextirnir einir gera það að verkum að við verðum að skila extra 100 milljónum í gjaldeyri á hverjum einasta degi alla vega í sjö ár hið minnsta eða skera niður og/eða skattleggja um þá upphæð og kaupa svo gjaldeyri með meðfylgjandi lækkunaráhrifum á íslensku krónuna.

Það sem er merkilegt í þessu máli, og það virðist vera alveg sama hvaða upplýsingar hafa komið fram, er að forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar telja málið ávallt komið á lokastig og best sé að samþykkja það strax. Það gerðist í upphafi sumarþings þegar skyndilega var upplýst að samningur hefði náðst þó að tveimur dögum fyrr hefði hæstv. fjármálaráðherra sagt að málið væri hvergi nærri að klárast. Það er rétt að minna á, virðulegur forseti, að málið fór í gegnum ríkisstjórn og þingflokka stjórnarflokkanna án þess að samningurinn væri lagður fram. Þetta hefur m.a. komið fram í máli hv. þingmanns og fyrrverandi ráðherra Ögmundar Jónassonar.

Seinni tíma spuni stjórnarflokkanna hefur verið sá að alltaf hafi átt að sýna samninginn, en það er einfaldlega ekki rétt. Það hefur m.a.s. komið fram í tölvupóstum þáverandi ráðuneytisstjóra fjármálaráðuneytisins, sem birtust á Wikileaks-netmiðlinum, dagsettum fyrir kosningar í vor eða 13. apríl, til eins af fulltrúum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, að gott væri að bíða með birtingu og umræður um samninginn vegna fyrirliggjandi kosninga.

Virðulegi forseti. Ráðuneytisstjóri, ekki pólitískur ráðgjafi fjármálaráðherra hæstv., sem hann varð síðar — nei, ráðuneytisstjóri virðist hafa farið fram á leynd upplýsinga fram yfir kosningar því að það hentaði hans seinni tíma atvinnurekanda, hæstv. fjármálaráðherra. Leynd upplýsinga frá ráðuneytisstjóra fyrir kosningar, um fjárhæðir sem skipta okkur nokkur hundruð milljörðum, upplýsinga sem hefðu vel getað haft áhrif á niðurstöðu kosninganna.

Annar ráðuneytisstjóri frá sambærilegum tíma er nú sakaður um að hafa nýtt sér innherjaupplýsingar til að forða tugum eða hundruðum milljóna fjölskyldueigna og ekki ætla ég að gera lítið úr því meinta broti. En mér finnst sérkennilegt að upplýsingar um fyrrnefnda leynd upplýsinga skuli ekki fá meiri athygli í íslenskri samtímaumræðu. Það er svo sem eftir öðru í þessu sérkennilega máli.

Hæstv. fjármálaráðherra sagði strax í vor að samningurinn væri góður. Það er ekki hægt að koma heim með lítinn sætan samning um stórt og ljótt mál, minnir mig að hæstv. ráðherra hafi sagt. Hann barðist gegn vinnu þingsins í sumar, vinnunni við fyrirvarana, enda væri samningurinn góður. Við atkvæðagreiðsluskýringu féllu orðin „og þó fyrr hefði verið“ um leið og hæstv. ráðherra sagðist styðja málið. Í haust átti fyrst að afgreiða málið fyrir 23. október, annars færi allt í steik. Síðan var það lok nóvember og nú segja hæstv. fjármálaráðherra og forsvarsmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingar: Nú verðum við að afgreiða málið fyrir áramót.

Virðulegur forseti. Hver er trúverðugleiki slíks málflutnings? Hver trúir því að allt fari á allra versta veg þegar sýnt hefur verið fram á það trekk í trekk að málflutningur hæstv. fjármálaráðherra og ríkisstjórnar eru innantómar hótanir, hótanir til heimabrúks. Enginn vill kannast við að hafa hótað okkur, ekki Norðurlöndin, ekki Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og jafnvel ekki Evrópusambandið ef marka má ræður hæstv. forsætisráðherra.

Það er hins vegar efni í langa ræðu að tala um efnistök og ótrúlega fjarveru hæstv. forsætisráðherra í umræðum í þessu einu stærsta hagsmunamáli íslenskrar þjóðar. Það hefur margoft komið fram að skortur á upplýsingum innan lands og gagnsæi hefur haft afar neikvæð áhrif á umræðu um málið, alið á tortryggni og sundrungu innan þings og einnig meðal þjóðarinnar. Afleiðingin er sú að himinn og jörð eru á milli 25% þjóðarinnar og ríkisstjórnarinnar annars vegar og 70% þjóðar og um helmings þingmanna hins vegar í þessu máli. Það er vond stjórnsýsla og afleitt lýðræði að koma málum svona fyrir. Hér svífur engin norræn lýðræðishefð yfir vötnunum.

Einhvern tíma hefði verið sagt að djúp gjá væri milli þings og þjóðar þó að réttara væri að segja að gjáin sé milli stórs meiri hluta þjóðarinnar og ríkisstjórnarinnar. Hvernig eigum við að standa saman sem þjóð þegar svona er í pottinn búið? Hvernig eigum við að efla baráttuandann fyrir því að snúa vörn í sókn þegar ekki virðist vera hægt að ná saman í að verja grundvallarhagsmuni Íslands? Hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt hér í umræðunni að hann sé tilbúinn að axla pólitíska ábyrgð á málinu. Það er ákveðið hugrekki í því en það léttir ekki byrðar þjóðarinnar af að greiða þessar ósanngjörnu skuldbindingar einkabanka.

Enn á ný biðla ég héðan úr ræðustóli Alþingis til hæstv. ríkisstjórnar og stjórnarþingmanna um að taka málið til endurskoðunar, taka allar þær upplýsingar sem fram hafa komið í álitum enskra lögfræðistofa eins og Mishcon de Reya og Ashurst, sem reyndar var meiri hlutanum til ráðuneytis við gerð samningsins og telst því varla óháður aðili frekar en íslensku lögfræðiprófessorarnir Eiríkur Tómasson og Björg Thorarensen sem einnig komu að gerð samninganna, sem sagt taka til skoðunar áðurnefnd lögfræðiálit, taka álit IFS um áhættumat og greiðsluþol, taka álit fyrrverandi utanríkisráðherra hrunríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, um forsendur samninganna og hvernig menn virðast hafa komið að samningsgerðinni fyrir hönd Íslands. Einnig að taka álit Evrópufræðastofnunar í hagfræði í Brussel, Centre for European Policy Studies, um jafnræði til vaxtaprósentu, og álit kennt við Daniel Gros, annan hagfræðinginn sem það vann — öll þessi álit hafa komið fram á síðustu vikum og mánuðum og reyndar fleiri. Öll þessi álit ættu, ef allt væri eðlilegt, að laða fram samstarfsvilja allra þingmanna og ríkisstjórnar að fara yfir málið frá grunni.

Auðvitað ættum við að setjast niður og reyna að ná saman. Auðvitað er það galin aðferðafræði að ætla að keyra í gegnum þingið með lágmarksmeirihluta, gegn stórum meiri hluta þjóðarinnar, svona ósanngjarnt mál sem vegur að fjárhagslegu sjálfstæði þjóðarinnar. Afleiðingin verður sundrung og ósamstaða. Þess í stað ættum við hér á Alþingi að setja saman þverpólitískan hóp þingmanna sem réði sér sérfræðinga, jafnt erlenda sem innlenda, til að fara yfir þær forsendur sem Ísland þyrfti á að halda með tilvísun í Brussel-viðmiðin meðal annars, en einnig með tilvísun til þess að nú eru allt aðrir tímar í efnahagsástandi umheimsins en voru síðasta haust þegar allt hrundi og menn óttuðust að bankakerfi heimsins hryndi saman. Þingmannahópurinn ásamt ráðherrum ríkisstjórnarinnar færi síðan í markvissa upplýsingaherferð til nágrannaríkja okkar, ríkisstjórna og þinga, þingmanna og fjölmiðla. Það er sá þáttur sem núverandi ríkisstjórn hefur staðið einna verst að og gagnrýniverðast er í þeirra framgöngu.

Við framsóknarmenn sögðum strax síðasta sumar að samningurinn sjálfur væri svo slæmur að fyrirvarar, þrátt fyrir að vera í rétta átt, dygðu ekki. Við óttuðumst að Bretar og Hollendingar litu á afgreiðslu Alþingis í ágúst sem gagntilboð og þeirra gagntilboð yrði því enn verra fyrir Ísland og íslenska þjóð eins og raun bar vitni. Lögfræðiálit ensku lögfræðistofunnar Mishcon de Reya staðfestir að það álit okkar síðasta sumar var rétt.

Því miður var ekki farið að tillögum okkar og því erum við enn að ræða og meta í hvaða stöðu við erum. Einn helsti sérfræðingur í erlendum skuldaskilum, milliríkjasamningum, Lee Buchheit, sem kom á fund fjárlaganefndar í sumar, lagði til að við færum aftur til Breta og Hollendinga og semdum upp á nýtt. Það væri alveg sama hvað við gerðum, niðurstaðan yrði alltaf sú sama, við yrðum að semja upp á nýtt, samningurinn væri afleitur.

Virðulegi forseti. Mig langar að benda á að í áliti Mishcon de Reya um skaðleysiskafla samninganna, sem ég gerði jafnframt að umtalsefni í sumar sem leið, sýnir það kannski einna best að ekki er hægt að gera vondan samning góðan, ekki einu sinni ásættanlegan fyrir íslenska þjóð, en þar kemur fram m.a. að aldrei verði unnt að krefjast bóta vegna vanefnda Breta og Hollendinga né bóta vegna hryðjuverkalagabeitingar Breta. Það er einlæg ósk mín að meiri hluti Alþingis átti sig á að ekki sé hægt að keyra slíkt mál sem einhvers konar flokkspólitískt mál í gegnum þingið með minnsta mögulega meiri hluta. Þegar um er að ræða mál eins og ríkisábyrgð á innstæðutryggingarsjóði, með öllum þeim ágöllum, efasemdum, ósanngirni og óréttlæti sem raun ber vitni, ættu stjórnvöld á hverjum tíma að gera allt sem hægt er til að reyna að tryggja víðtæka sátt í samfélaginu, alla vega aukinn meiri hluta á þinginu. Annars er hætta á að efnt sé til ófriðarbáls sem erfitt geti reynst að hemja.

Virðulegi forseti. Ef það gerist, sem ég svo sannarlega vona að ekki verði, þ.e. að frumvarpið verði að lögum, er lágmark að þjóðin fái að kjósa um það. Eins og fram hefur komið í fjölmiðlum er því miður enn fyrir að hitta óbilgjarna forsvarsmenn ríkisstjórnar sem hafa skipt um skoðun frá kosningum og frá stefnu viðkomandi flokka og telja að nú sé ekki rétti tíminn til að láta þjóðina segja sitt álit eða að þetta sé ekki málið sem leggja eigi fyrir þjóðina.

Á mbl.is 4. des. sl. er haft eftir hæstv. fjármálaráðherra, með leyfi forseta:

„Sum mál eru ekki til þess fallin að leggja undir þjóðina, ekki gerlegt eða henta að fara með í þjóðaratkvæðagreiðslu.“

Hins vegar segir Indefence-aðilinn, fulltrúinn Ólafur Elíasson, sama dag á mbl.is:

„Ekkert mál hentar betur.“

Síðar í sömu frétt er haft eftir Ólafi að þjóðin hafi fengið heilt ár til að ræða Icesave-málið og fjöldi sérfræðinga veitt álit sitt, með leyfi forseta segir:

„Ekki er hægt að finna nokkurn Íslending sem kemur þetta mál ekki við.“

Einnig, með leyfi forseta:

„Þrátt fyrir að vera bara tónlistarkennari gengur mér ágætlega að skilja þetta mál. Við í Indefence höfum rætt þetta mál við alla þessa sérfræðinga, þingmenn og ráðherra og við höfum djúpa sannfæringu fyrir því að íslenskum almenningi sé ekki síður treystandi til að taka lokaákvörðunina í þessu máli. Þvert á móti.“

Einnig má benda á fyrri skoðun hæstv. fjármálaráðherra, 4. mars 2003, í umræðu um þjóðaratkvæðagreiðslu, sennilega varðandi Kárahnjúkavirkjun. En þá sagði hann, með leyfi forseta:

„Við erum gæslumenn þessa lands, ekki bara fyrir hönd okkar sjálfra heldur einnig komandi kynslóða í landinu.“

Seinna í sömu ræðu, með leyfi forseta:

„Þjóðin er þeirrar skoðunar að mikilvægustu mál eigi að leggja í hennar dóm.“

Virðulegi forseti. Hvað skyldi hafa breyst? Er Icesave ekki eitt mikilvægasta mál þjóðarinnar? Málið í hnotskurn, að mati hæstv. fjármálaráðherra, virðist frá mínum bæjardyrum séð vera þetta — eins og honum fannst reyndar upphaflegi samningurinn vera án allra fyrirvara — þ.e. endanleg útgáfa að samningi um skuldbindingu við aðrar þjóðir. Ég hefði hins vegar talið að verið sé að setja þessa útgáfu af samningi undir þjóðaratkvæði ef okkur auðnast ekki að ná víðtækari sátt um nýjan og betri samning. Ef þjóðin hafnar samningnum þurfum við að gera annan betri þar sem hagsmunum þjóðarinnar verði betur borgið.

Að lokum, virðulegi forseti: Þessa dagana erum við að ná saman í öðru mikilvægu máli hér í þinginu, um rannsókn á aðdraganda og orsökum á falli íslensku bankanna. Það er mikilvægt mál og mikilvægt að standa almennilega að lagasetningu í kringum það eins og rannsóknina alla. Ég vil gera það að tillögu minni hér að við förum strax að huga að því að skipa rannsóknarnefnd er rannsaki allt Icesave-málið, allt frá upphafi Icesave-reikninganna og eftirliti eða réttara sagt eftirlitsleysi með þeim, sem væntanlega verður tekið á í rannsóknarskýrslunni sem verður birt í næsta mánuði. Ekki er síður nauðsynlegt að kanna með hvaða hætti íslensk stjórnvöld hafa farið með samningsgerðina og hagsmunagæslu Íslands frá því eftir hrun bankanna og allt til þess dags að ríkisábyrgðin verði staðfest, sem ég ítreka að verði vonandi aldrei. Ég tel þetta vera mikilvægt vegna þess hve margt er óljóst, margt er í leyniskjölum, leynimöppum, duldar hótanir sem erfitt virðist vera að finna andlit á.

Lokaorð mín eru þessi: Vísum málinu frá og til þings og ríkisstjórnar. Felum ríkisstjórninni að taka upp viðræður við bresk og hollensk stjórnvöld á grundvelli Brussel-viðmiðanna. Jafnframt skulum við huga að því að setja á laggirnar rannsóknarnefnd sem rannsaki sérstaklega Icesave-málið frá hruni bankanna til endiloka málsins. Ég hef lokið máli mínu, frú forseti.