skil á skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis.
Virðulegi forseti. Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis hefur nú verið lögð fram á Alþingi Íslendinga og leggur okkur þingmönnum ríkar skyldur á herðar. Það varðar miklu að íslenskir stjórnmálamenn rísi undir þeirri ábyrgð sem þjóðin gerir kröfu um, að umræður um niðurstöður skýrslunnar fari ekki fram í hinum hefðbundnu skotgröfum stjórnmálanna heldur að þingmenn séu reiðubúnir til að vinna saman með málefnalegum hætti að því mikilvæga verkefni sem fram undan er, að draga sameiginlegan lærdóm af efni skýrslunnar eftir því sem kostur er, nýta niðurstöðurnar á uppbyggilegan hátt með það að markmiði að endurreisa það samfélag sem við búum í og til þess að tryggja að slíkir atburðir endurtaki sig ekki.
Ég lýsi mig reiðubúinn fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins til að eiga slíkt samstarf við aðra flokka hér á þinginu, vinna að þeirri endurreisn sem nauðsynleg er og til þess að ráðast í þær úrbætur sem nauðsynlegar eru. Von mín er sú að fulltrúar annarra stjórnmálaflokka á Alþingi séu einnig reiðubúnir til þessa verks og til þess að axla þá ábyrgð. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka rannsóknarnefnd Alþingis fyrir sína miklu vinnu. Rannsókn af þessu tagi og umfangi er fordæmislaus í þingsögunni og ég hygg að jafnvel þótt við leituðum víðar en í þingsögu okkar Íslendinga séum við hér með á margan hátt fordæmislausa vinnu í höndunum.
Í greinargerð með frumvarpi til laganna var vikið að því að þrátt fyrir að ljóst væri að afleiðingar hrunsins væru mjög alvarlegar, bæði fyrir almenning og fyrirtæki, ættu þær eftir að koma nánar í ljós á næstu missirum. Í millitíðinni hefur ýmislegt skýrst og það er óhætt að segja að í engu var dregin upp of dökk mynd af áhrifum hrunsins þegar rannsóknin var ákveðin. Um það bera viðfangsefni þingsins undanfarið rúmt ár gott vitni, þau fjölmörgu erfiðu úrlausnarefni sem hafa ratað til okkar og verið til umfjöllunar.
Í greinargerð með frumvarpi til laganna var einnig nefnt hve mikilvægt það væri að greina að hve miklu leyti vandinn sem hér hefði skapast væri heimatilbúinn. Þessa var sérstaklega getið í greinargerð með frumvarpinu. Á þessum tímapunkti er að sjálfsögðu ómögulegt að úttala sig um efni skýrslunnar, til þess er umfangið of mikið, en öllum má vera ljóst eftir kynningu nefndarinnar á meginniðurstöðum skýrslunnar að orsakanna fyrir hruni bankanna er fyrst og fremst að leita á Íslandi. Skýringarnar liggja í allt of örum vexti bankanna sem byggði m.a. á gegndarlausri áhættusækni stjórnenda þeirra og að öðru leyti, að því er virðist, að stórum hluta til einfaldlega á sandi. Þessi öri vöxtur leiddi til þess að stærð bankanna var óviðráðanleg fyrir stjórnkerfið þegar hinar erfiðu aðstæður sköpuðust á haustmánuðum árið 2008.
Af þessu virðist mega slá því föstu að framtíð bankanna hafi fyrir löngu verið skrifuð í skýin. Jafnvel þótt hin alþjóðlega fjármálakrísa hefði ekki komið til var ljóst að bankarnir mundu rata í ógöngur. Af kynningu á efni skýrslunnar má jafnvel ráða að þetta hafi ekki eingöngu verið ljóst snemma á árinu 2008 heldur jafnvel löngu fyrr.
Mér, líkt og öllum þeim landsmönnum sem hlýddu á niðurstöður rannsóknarnefndarinnar á blaðamannafundi hennar í morgun, misbauð sú lýsing sem þar var borin á borð um framferði og framgöngu eigenda og stjórnenda stóru viðskiptabankanna. Það verður ekki fram hjá því litið að í skýrslunni koma fram sterkar vísbendingar um að eigendur þeirra hafi misnotað aðstöðu sína gróflega í eigin þágu og að sú framganga hafi fyrst og fremst leitt til þess að íslenska bankakerfið hrundi á endanum til grunna með öllum þeim alvarlegu afleiðingum fyrir íslenska efnahagslífið sem við höfum síðan fengið að kynnast.
Ég hef áður sagt að frelsi og ábyrgð eru tvær hliðar á sama peningnum og hvorugt getur staðist án hins. Svo virðist sem stjórnendur bankanna hafi umgengist það frelsi sem þeim var treyst fyrir án ábyrgðar og í raun á ábyrgð annarra, á ábyrgð íslensks almennings. Slíka framgöngu þarf að uppræta og hún verður að heyra sögunni til. Íslenska þjóðin gerir kröfu um að þeir aðilar sem í aðdraganda bankahrunsins fóru á svig við lög og reglur verði látnir sæta ábyrgð fyrir dómstólum og ég verð að segja að það eru mér ákveðin vonbrigði að framgangan í réttarvörslukerfinu sé ekki hraðari en raun ber vitni. Við á þinginu höfum gert það sem í okkar valdi stendur til þess bæði að koma á fót sérstökum rannsóknarembættum og að tryggja þeim fjármuni, en vonbrigði mín byggja á því að við erum ekki enn farin að sjá ákærur og lok einstakra rannsóknarmála þrátt fyrir að rúmlega eitt og hálft ár sé nú liðið frá hruni bankakerfisins. Ég veit að við þurfum að hafa raunhæfar væntingar í þessu efni en mér finnst þessi krafa ekki ósanngjörn.
Virðulegi forseti. Niðurstöður rannsóknarnefndarinnar benda því miður til þess að stjórnkerfi landsins hafi verið vanbúið til þess að veita bönkunum nauðsynlegt taumhald og eftirlit. Það leikur enginn vafi á því að á þinginu verða skiptar skoðanir á einstökum niðurstöðum nefndarinnar um framgöngu stjórnmála- og embættismanna, verk þeirra og gjörðir. Öllum má þó ljóst vera að nauðsynlegt er að endurskoða ýmis vinnubrögð í stjórnkerfinu, skýra ábyrgðarsvið og auka reglufestu. Alþingis Íslendinga bíður því gríðarlega mikið og ábyrgðarfullt verkefni sem felst í því að styrkja lagaumgjörð fjármálakerfisins og innviði stjórnsýslunnar og eftirlitsstofnana.
Virðulegi forseti. Næstu vikur og mánuði bíður okkar að fara nánar yfir niðurstöður rannsóknarnefndarinnar og gera tillögur um nauðsynleg viðbrögð. Í því tilliti skiptir miklu að góð sátt hefur tekist um að fela sérstakri þingnefnd það verkefni en í henni eiga sæti fulltrúar allra þingflokka. Í þeirri vinnu verður ekki undan því vikist að ræða um stöðu og hlutverk Alþingis. Það er hlutverk Alþingis að veita framkvæmdarvaldinu aðhald. Það er jafnframt hlutverk Alþingis að setja lög og reglur, Alþingi er löggjafarvaldið. Þegar við sjáum það gerast eins og kynnt var á fundi rannsóknarnefndarinnar í morgun að einstök fyrirtækjasamsteypa er með áhættu sem nemur u.þ.b. hálfu eigin fé alls bankakerfisins hefur eitthvað farið úrskeiðis. Það kann að vera að eftirlitinu hafi verið ábótavant, en það kann líka að vera að lögunum hafi verið ábótavant. En það er Alþingi sem ber ábyrgð á hvoru tveggja, á því að setja lögin, veita framkvæmdarvaldinu nægjanlegt aðhald og hafa með því fullnægjandi eftirlit. Hafi framkvæmdarvaldið brugðist og lagareglum verið ábótavant hlýtur það að verða okkur sem hér sitjum ríkt tilefni til að styrkja þingið í eftirlitshlutverki sínu og leggja grunn að vandaðri löggjafarstarfsemi til framtíðar.
Virðulegi forseti. Ég fagna því að skýrsla rannsóknarnefndar er komin fram. Ég tek undir með forsætisráðherra um að skýrslan er til vitnis um að við látum ekki reka á reiðanum á Íslandi. Við tökum á málunum og setjum þau í traustan farveg. Við ætlum okkur á þinginu að draga lærdóm af því sem gerst hefur og byggja hér upp á nýjum forsendum betra samfélag, hefja sókn til vaxandi lífskjara fyrir íslenskan almenning. Ég óska eftir góðu samstarfi allra flokka þannig að umfjöllun um skýrsluna verði með þeim hætti sem íslenska þjóðin gerir kröfu til, að við drögum lærdóm af reynslunni til að fyrirbyggja að sagan endurtaki sig.
