skipun stjórnlagaráðs.
Frú forseti. Við ræðum við síðari umr. þingsályktunartillögu sem í upphafi var ætlað að fela forseta Alþingis, að höfðu samráði við forsætisnefnd, að skipa 25 manna stjórnlagaráð. Því hefur verið breytt í meðförum nefndarinnar, nú er það Alþingi sem á að skipa 25 manna stjórnlagaráð. Við samanburð á stjórnlagaþingi, samanber lög nr. 90/2010, og stjórnlagaráði samkvæmt þeirri tillögu sem liggur fyrir, kemur í ljós að munurinn er afar lítill. Það er sama fólk, það eru sömu verkefni og í öllum aðalatriðum er sama umgjörð um starfsemina. Aðeins er um að ræða málamyndabreytingar eins og nafnbreytingu og skipunarbréf til fulltrúanna í stað kjörbréfs og minni háttar breytingar sem varða innra skipulag.
Þrátt fyrir þær breytingartillögur sem gerðar eru á upphafsorðum þingsályktunartillögunnar sjálfrar er nú lagt til að Alþingi Íslendinga, löggjafarvaldið sjálft, gangi gegn ákvörðun Hæstaréttar sem ógilti 25. janúar 2011 kosningu þá til stjórnlagaþings sem fram hafði farið, ákvörðun sem að mati flestra er bindandi og endanleg, og skipi engu að síður þá 25 sem kjörnir voru í þeim kosningum í stjórnlagaráð sem lýstar voru ógildar.
Í mínum huga væri Alþingi með samþykkt slíkrar tillögu að ganga þvert gegn niðurstöðu dómstólsins með einbeittum og afdráttarlausum hætti og hafa ákvörðunina þannig að engu. Ég spyr: Er það tilviljun ein að margir virtir, lögfróðir einstaklingar hafa sagt að í þingsályktunartillögunni sé hugsanlega verið að ganga gegn eða fara á svig við ákvörðun Hæstaréttar? Ég ætla ekki að væna þá sem tillöguna flytja um vanvirðu við Hæstarétt eða litla þekkingu á þrískiptingu valdsins, það hvarflar ekki að mér. En ég er hins vegar ósammála því að fara að með þeim hætti sem hér er gert.
Mér finnst að þessi vinnubrögð algjörlega ótæk og á skjön við þá umræðu sem átt hefur sér stað hér á landi á undanförnum árum um mikilvægi þess að skerpa á þrískiptingu valdsins, framkvæmdarvalds, löggjafarvalds og dómsvalds, og heitstrengingar okkar margra um að auka sjálfstæði þeirra hvers um sig.
Í kjölfar ákvörðunar Hæstaréttar Íslands í lok janúar var haldinn fundur í allsherjarnefnd þar sem farið var yfir niðurstöður réttarins og fjallað um hugsanleg viðbrögð Alþingis við henni. Þá hafði Jóhanna Sigurðardóttir, hæstv. forsætisráðherra, tilgreint þrjár leiðir sem Alþingi gæti farið til þess að bregðast við niðurstöðum Hæstaréttar: Í fyrsta lagi að falla frá áformum um stjórnlagaþing. Í öðru lagi að láta endurtaka kosninguna. Í þriðja lagi að skipa þá 25 einstaklinga í stjórnlaganefnd eða stjórnlagaráð sem hlutskarpastir voru í kosningunni sem ógilt var.
Hv. allsherjarnefnd fékk á sinn fund lagaprófessora. Það var samdóma álit þeirra allra að síðasti kosturinn væri verstur. Af hverju í ósköpunum velur þá allsherjarnefnd þann kost? (Gripið fram í.)
Í umræðunni um þingsályktunartillögu hafa komið upp sjónarmið um að skipun stjórnlagaráðs á grundvelli þessarar tillögu sé hæpin og jafnvel ófær út frá meginreglu íslenskrar stjórnskipunar um þrískiptingu valdsins, og að Alþingi væri í það minnsta á gráu svæði, verði tillagan samþykkt.
Hér hefur verið vitnað í Sigurð Líndal prófessor sem m.a. hefur haft á orði, bæði á fundum allsherjarnefndar og í fjölmiðlum, að fari þessi leið ekki beinlínis í bága við lög sé í það minnsta um að ræða lagasniðgöngu eða stjórnarskrársniðgöngu. Prófessorarnir Ragnhildur Helgadóttir og Róbert R. Spanó hafa ekki gengið jafnlangt og að halda því fram. Í máli þeirra á fundi allsherjarnefndar komu samt fram þau sjónarmið að ekki væri um að ræða stjórnarskrárbrot en að þau hefðu þó verulegar athugasemdir við tillöguna og teldu hana óheppilega. Róbert R. Spanó taldi að val 25 fulltrúa á grundvelli úrslita kosninga sem búið væri að ógilda væri byggt á afar ótraustum forsendum. Ragnhildur Helgadóttir benti á að með því að velja þá 25 sem hlutu kosningu til setu í ráðinu væri Alþingi að leggja eigið mat á hvort Hæstiréttur hefði átt að ógilda kosninguna.
Persónulega er mér til efs að þessi þingsályktunartillaga sé yfir höfuð þingtæk, að fela Alþingi, löggjafarvaldinu sjálfu, að ganga gegn ákvörðun Hæstaréttar á þann hátt sem hér er gert.
Þó að ég ætli ekki að halda því fram að tillagan feli beinlínis í sér stjórnarskrárbrot held ég að það sé umdeilt og að það kunni að verða tekist á um það fyrir dómstólum. Er það virkilega þannig sem Alþingi Íslendinga vill standa að breytingum á stjórnarskrá lýðveldisins? Það kann að kalla á dómsmál vegna hugsanlegrar lagasniðgöngu eða stjórnarskrársniðgöngu að leggja í þá vegferð sem áætluð er.
Menn getur greint á um hvort í upphafi hefði átt að fara þá leið sem valin var, að kjósa til ráðgefandi stjórnlagaþings. Það var samþykkt á Alþingi. Við samþykktum að fara þá leið. Kosning til slíks þings var úrskurðuð ógild. Þar með hafa þeir aðilar sem kjörnir voru, þrátt fyrir að um 80.000 manns hafi tekið þátt í að kjósa þá til stjórnlagaþings, ekki umboð þjóðarinnar í kosningum til að sinna verkefninu. Með því er ég ekki á nokkurn hátt að deila á þá 25 sem þar voru valdir, við þá er ekki að sakast. Það voru kosningarnar sem voru úrskurðaðar ólöglegar eða ógildar og því þurfum við að una.
Ekki ætla ég að deila við þá sem hafa uppi þá skoðun að eitt sé betra en annað og að skásta leiðin hafi verið valin, leið sem lögfróðir menn og konur töldu versta kostinn sem Alþingi gæti tekið í þeirri vegferð sem við viljum fara í við endurskoðun stjórnarskrárinnar.
Frú forseti. Ég er sammála því að við þurfum að halda áfram á þeirri vegferð sem við hófum við að endurskoða stjórnarskrána. Ég tel að ætli menn þessa leið sé aðeins ein leið fær. Hún er að hefja að nýju það sem samþykkt var, að kjósa ráðgefandi stjórnlagaþing sem fara mundi yfir þau gögn sem liggja fyrir eftir vinnu þjóðfundar og þeirrar nefndar sem unnið hefur og margumrædd er í þessum ræðustól í dag, að við ljúkum verkefninu með þeim hætti að kjósa nýtt stjórnlagaþing. Í mínum huga hlýtur það að vega þyngra á vogarskálum en hugsanlegur útlagður kostnaður sem af því hlýst að hefja ferlið að nýju. Kostnaðurinn hlýtur að vega afar lítið í samanburði við stjórnarskrána sjálfa og það óumdeilda umboð sem þeir sem um hana fjalla, eins og lagt var upp með í lögum um stjórnlagaþing, nr. 90/2010, að þeir hafi óumdeilt umboð þeirra sem þá kjósa til þess að fjalla um breytingar á stjórnarskránni og koma með ráðgefandi tillögur til Alþingis sem síðar fjallar um þær og fer yfir þær. Það er í mínum huga eina leiðin í þeirri vegferð sem við hófum með samþykkt laga nr. 90/2010. Allt annað eru að mínu mati ótæk vinnubrögð og getur ekki samrýmst því sem við tölum stundum um, að bera virðingu fyrir stjórnarskrá lýðveldisins.
