141. löggjafarþing — 47. fundur,  5. des. 2012.

fjárlög 2013.

1. mál
[16:50]
Horfa

Tryggvi Þór Herbertsson (S):

Virðulegi forseti. Ég ætla að ræða um forsendur þessa fjárlagafrumvarps og gera að umtalsefni áhyggjur sem bæði formaður ASÍ hefur lýst og Seðlabankinn. Seðlabankinn hefur varað mjög eindregið við því að hér verði samþykkt það sem kallað er kosningafrumvarp núna á kosningavetri en það er þekkt úr stjórnmálasögunni að á síðasta ári fyrir kosningar vilja stjórnvöld dreifa pökkum, þ.e. fara út í alls konar gæluverkefni og lúxusverkefni sem leiða til þess að kjósendum líkar kannski betur við ríkjandi stjórnvöld en ella og með því gera menn sér vonir um að hala inn atkvæði. Þessi ráðstöfun verður oft til þess að verðlag fer úr böndunum og verðbólga fer af stað sem leiðir til þess að það þarf að hækka vexti, verðbólga hækkar, lán fólks og allt vöruverð. Niðurstaðan verður á endanum sú að kaupmáttur rýrnar.

Í þessari áætlun er kosningapakki upp á 5,6 milljarða kr. þar sem farið er út í ýmsa hluti sem líklegt er að kjósendum muni líka vel, undir því yfirskini að um sé að ræða fjárfestingaráætlun til næstu ára. Ýmislegt er þar sem ég hef gert að umtalsefni í öðrum ræðum en það er ljóst að með þessu er raunverulega verið að hafa varnaðarorð Seðlabankans að engu og ekki er ólíklegt að þetta muni leiða til þenslu, verðbólgu, hækkandi vaxta og hækkandi lánabyrði hjá heimilunum.

Í efnahags- og viðskiptanefnd í morgun voru kynntir útreikningar sem taka aðeins á tekjuhlið frumvarpsins. Þar kemur fram að ein af tekjuráðstöfununum sem gerðar verða er að hækka gjald á tóbak. Það verður væntanlega rætt ítarlega og ég mun ræða það betur þegar við ræðum ráðstafanir í ríkisfjármálum sem mér skilst að sé næsta mál á dagskrá. Í þeim útreikningum sem kynntir voru nefndinni í morgun kemur fram að breytingar á gjaldi af tóbaki leiða til þess að lán heimilanna hækka um 3 milljarða vegna verðlagsáhrifa. Þetta eru ein áhrif af gjaldskrárhækkunum ríkissjóðs, getum við sagt. Í þessu eru fleiri hækkanir, t.d. verður olíugjald hækkað, það mun fara beint út í verðlag, kílómetragjald mun hækka o.s.frv. Ég ætla ekki að gera frumvarp til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum að umtalsefni heldur ætla ég fremur að benda á að þetta frumvarp er verðbólguhvetjandi nákvæmlega eins og formaður ASÍ hefur bent á. Íslendingar þekkja mæta vel hvaða áhrif verðbólga hefur. Hún rýrir raunlaun í landinu og ráðstöfunartekjur og leiðir til þess að húsnæðislán hækka, eða verðtryggðu lánin hækka. Bara þessi litla sakleysislega breyting sem á að skila ríkissjóði 1 milljarði í tekjum leiðir til þess að lán heimilanna hækka um 3 milljarða.

Það er ljóst að ekki hafa verið valdar þær aðgerðir til tekjuöflunar sem leiða til óverulegra eða engra verðlagshækkana. Það er miður vegna þess að íslensk þjóð er hvað viðkvæmust fyrir hækkun á höfuðstól verðtryggðra lána um þessar mundir eins og allir sem fylgjast með fréttum þekkja. Þetta um tekjuhliðina.

Gjaldahliðin er þensluhvetjandi. Svona kosningapakkar þar sem á að fara um landið í gullvagni og dreifa gjöfum leiða líka til hækkunar á verðlagi. Nú vildi ég óska þess að ég hefði rangt fyrir mér í þessu efni en því miður virðist vera sem mætir aðilar á markaði, eins og Seðlabankinn og hagdeild ASÍ, hafi komist að sömu niðurstöðu þannig að þau varnaðarorð hefði ríkisstjórnin átt að taka til sín í þessu frumvarpi til fjárlaga.

Ég hef í fyrri ræðum mínum farið yfir hagvaxtarforsendurnar og í morgun var Danske bank með kynningu á hagvaxtarspá sinni fyrir næsta ár. Bankinn metur að hagvöxtur geti legið á bilinu 2,2–2,9% þannig að spár Seðlabanka, ASÍ og Hagstofu rúmast innan þess ramma. En eins og ég hef rakið þá tel ég að horfur á alþjóðamarkaði, bæði hvað varðar verð á fiskafurðum og útflutning á fiskafurðum, hvað varðar versnandi efnahagsástand í Evrópu og Bandaríkjunum sem þýðir að ferðamennska verður sennilega ekki jafnmikil á næsta ári og hún var á þessu, leiði til minni vaxtar ferðamennsku á Íslandi og þar af leiðandi minni gjaldeyristekna af ferðamönnum auk þess sem ríkisstjórnin virðist ekki vera tilbúin til þess að leggja í þær fjárfestingar sem þarf í Þingeyjarsýslum vegna Bakka til að uppbygging geti hafist þar af fullum krafti. Ekki eru heldur blikur á lofti um að uppbygging í Helguvík muni hefjast af krafti á næsta ári eins og gert er ráð fyrir í spám. Sennilega er raunhæfara að byggja hagvaxtarspá fyrir næsta ár á mati hagdeildar ASÍ, en hagdeild ASÍ spáir því að hagvöxtur gæti orðið um 1,5% á næsta ári þegar talað er um hagvöxt án álvers í Helguvík sem engar líkur eru á að verði og þegar Landspítalinn er tekinn frá. Ríkisstjórn hefur nýverið lýst því yfir að sú framkvæmd verði ekki einkaframkvæmd heldur fari inn á langtímafjárlög og þar af leiðandi seinkar henni eitthvað.

Það virðist vera rétt ályktað hjá Seðlabankanum og ASÍ að þetta frumvarp verði verðbólguhvetjandi og hagvaxtarforsendur leiði til þess að tekjur verði lægri en menn hafa gert ráð fyrir.